5. Sınıf Türkçe Ders Kitabı Cevapları Koza Yayınları Sayfa 189

Merhaba sevgili öğrencilerim! Bugün Türkçe dersimizde yine çok keyifli konulara değineceğiz. Hazırsanız, gönderdiğiniz soruları tek tek inceleyelim ve birlikte çözelim. Hadi bakalım, kalemleriniz ve defterleriniz hazır mı?

5. Metinden alınan aşağıdaki kelimelerin karşısına zıt anlamlılarını yazınız. Yazdığınız kelimeleri birer cümlede kullanınız.

Sevgili çocuklar, zıt anlamlı kelimeler, birbirinin tam tersi anlamı taşıyan kelimeler demek. Mesela “uzun” kelimesinin zıt anlamlısı “kısa”dır. Şimdi tabloda verilen kelimelerin zıt anlamlılarını bulalım ve sonra bu zıt anlamlı kelimeleri cümle içinde kullanalım.

6. Aşağıdaki kelimelerden ünsüz benzeşmesine uğrayanları işaretleyiniz.

Sevgili çocuklar, ünsüz benzeşmesi (ya da sertleşmesi) neydi hatırlayalım mı? Türkçe’de bazı sert ünsüzler (f, s, t, k, ç, ş, h, p) var. Bu sert ünsüzlerden sonra c, d, g ile başlayan bir ek geldiğinde, c ç’ye, d t’ye, g de k’ye dönüşür. İşte buna ünsüz benzeşmesi diyoruz. Hadi şimdi kelimelere bakalım ve hangilerinde bu kurala uyulmuş, bulalım:

• ağacı (ağaç-ı) – Burada benzeşme yok. ‘ç’ sert ama ‘ı’ ünlü.
• çalışkan (çalış-kan) – Aslında “çalışgan” olması gerekirken “çalışkan” olmuş. ‘ş’ sert ünsüzünden sonra ‘g’ sesi ‘k’ye dönüşmüş. Evet, bu bir ünsüz benzeşmesi!
• dişçi (diş-ci) – Aslında “dişci” olması gerekirken “dişçi” olmuş. ‘ş’ sert ünsüzünden sonra ‘c’ sesi ‘ç’ye dönüşmüş. Evet, bu da bir ünsüz benzeşmesi!
• dolabını (dolap-ı-nı) – Burada benzeşme yok. ‘p’ sert ama ‘ı’ ünlü.
• kaldı (kal-dı) – Burada benzeşme yok. ‘l’ yumuşak ünsüz.
• kitapçı (kitap-cı) – Aslında “kitapcı” olması gerekirken “kitapçı” olmuş. ‘p’ sert ünsüzünden sonra ‘c’ sesi ‘ç’ye dönüşmüş. Evet, bu da bir ünsüz benzeşmesi!
• mektubu (mektup-u) – Burada benzeşme yok. ‘p’ sert ama ‘u’ ünlü.
• simitçi (simit-ci) – Aslında “simitci” olması gerekirken “simitçi” olmuş. ‘t’ sert ünsüzünden sonra ‘c’ sesi ‘ç’ye dönüşmüş. Evet, bu da bir ünsüz benzeşmesi!
• yaptı (yap-dı) – Aslında “yapdı” olması gerekirken “yaptı” olmuş. ‘p’ sert ünsüzünden sonra ‘d’ sesi ‘t’ye dönüşmüş. Evet, bu da bir ünsüz benzeşmesi!

Sonuç: Ünsüz benzeşmesine uğrayan kelimeler şunlardır:

• çalışkan
• dişçi
• kitapçı
• simitçi
• yaptı

7. Aşağıdaki cümleleri verilen kelimelerden uygun olanla tamamlayınız.

Şimdi de boşluk doldurma sorularımız var. Bize verilen “kadar, en, daha, göre, çok, için” kelimelerinden uygun olanı bulup cümledeki boşluğa yerleştireceğiz. Cümlenin anlam bütünlüğünü bozmamaya dikkat edelim.

• Mehmet, Ali’den daha hızlı koşuyor.

Açıklama: Burada iki kişiyi hız açısından karşılaştırıyoruz. Birini diğerinden üstün tutarken “daha” kelimesini kullanırız.

• Türkiye’nin en güzel kayısısı Malatya’da yetişir.

Açıklama: Malatya kayısısının tüm Türkiye’deki kayısılardan üstün olduğunu, yani bir ‘en’ üst seviyede olduğunu belirtiyoruz.

• Onun kadar zeki bir çocuk görmedim.

Açıklama: Burada bir karşılaştırma var. Gördüğümüz diğer çocuklarla bu çocuğu zeka açısından ‘eşit’ derecede veya onun zekasının seviyesinde bir başkasını görmediğimizi belirtiyoruz.

• Erdem, Elif’ten çok çalışıyor.

Açıklama: Erdem’in Elif’e kıyasla daha fazla çalıştığını, yani çalışma miktarının fazla olduğunu belirtiyoruz.

• Babamın için ben çok daha fazla oyun oynamışım.

Açıklama: Burada bir amaç veya sebep ilişkisi kurmamız gerekiyor. Bu haliyle cümle biraz garip duruyor. Sanırım “Babamın göre ben çok daha fazla oyun oynamışım” olmalıydı. Çünkü “Babamın görüşüne göre” anlamı katıyor. Ama seçeneklerde “için” var. Eğer “Babam için” deseydik, bu babamız adına bir eylem olurdu. “Babamın göre” kelimesi burada daha uygun duruyor. Kelimeler arasında “göre” de var. Eğer cümle “Babamın _______ ben çok daha fazla oyun oynamışım.” ise, babamın değerlendirmesine göre anlamında “göre” kelimesi daha uygun olurdu. Ama verilen seçeneklerde “için” de var. Cümlenin anlamı “Babamın değerlendirmesine göre ben daha çok oynamışım” ise “göre” kelimesi doğru. Eğer “Babamın faydasına/adına” anlamı kastediliyorsa “için” olabilir ama bu cümlede pek uymuyor. Sorunun yazımında bir eksiklik olabilir. Ancak elimizdeki kelimelere ve cümlenin yapısına bakarsak, burada bir karşılaştırma ya da birinin fikrine göre anlamı olduğu için “göre” kelimesi daha mantıklı.

Tekrar değerlendiriyorum: “Babamın ________ ben çok daha fazla oyun oynamışım.” cümlesinde, babamın fikrini belirtiyoruz. Bu durumda en uygun kelime “göre”dir.

Düzeltilmiş Sonuç: Babamın göre ben çok daha fazla oyun oynamışım.

Sonuç:

• Mehmet, Ali’den daha hızlı koşuyor.
• Türkiye’nin en güzel kayısısı Malatya’da yetişir.
• Onun kadar zeki bir çocuk görmedim.
• Erdem, Elif’ten çok çalışıyor.
• Babamın göre ben çok daha fazla oyun oynamışım.

8. Aşağıda verilen cümlelerin anlattıkları duyguları boş bırakılan yerlere yazınız.

Şimdi de cümlelerin bizde uyandırdığı duyguları bulacağız. Her cümlenin bize ne hissettirdiğine dikkat edelim.

• İnsan bunca saattir bir kere aramaz mı?

Açıklama: Birinin uzun zamandır aranmamasından duyulan şaşkınlık ve biraz da kırgınlık, sitem duygusu var.

Duygu: Sitem, Kırgınlık, Şaşkınlık

• Artık kalacak bir evi bile yok.

Açıklama: Birinin çok kötü bir durumda olduğunu, çaresiz kaldığını gösteren bir cümle. Bu durum karşısında üzülürüz.

Duygu: Üzüntü, Çaresizlik

• Hayatım boyunca onun kadar güzel birini görmedim.

Açıklama: Bir şeyi veya bir kişiyi çok beğenmek, ona hayran olmak anlamına geliyor.

Duygu: Hayranlık, Beğeni

• Heyecandan kalbi duracaktı.

Açıklama: Çok büyük bir heyecan yaşandığını anlatan bir ifade.

Duygu: Heyecan, Coşku

• Keşke yanımda okuyacak birkaç kitap getirseydim.

Açıklama: Bir şeyi yapmadığına pişman olmak, o an için istemek ama yapamamış olmak.

Duygu: Pişmanlık, İstek

Umarım açıklamalarım anlaşılır olmuştur sevgili öğrencilerim. Her zaman sorularınız olursa bana çekinmeden sorabilirsiniz!