Merhaba sevgili öğrencim! Ben senin Türkçe öğretmeninim. Bugün seninle birlikte çok güzel bir etkinliği çözeceğiz. Görseldeki soruları tek tek inceleyip, sanki karşımda sen varmışsın gibi, hiç merak etme, en anlaşılır şekilde açıklayacağım. Hazırsan başlayalım!
6. Etkinlik
a. Metin türleriyle ilgili aşağıda verilen bilgileri okuyunuz.
Hikâye: Olmuş ya da olması mümkün bir olayın çok uzun olmayacak şekilde anlatıldığı edebî türdür. Gerçekleşmesi mümkün bir olayı yer (mekân), zaman, kişi (şahıs) ve varlık kadrosu, olay örgüsü gibi unsurlarla birlikte anlatır.
Fabl: Fabl’ların en önemli özelliği, okuyucuya hayat konusunda bir ders verecek şekilde mesajlar içermesidir. Bunun yanında olay kişileri çoğunlukla hayvanlardan veya bitkilerden seçilir.
Masal: Masalların en önemli özelliği ise tamamıyla hayal ürünü olmasıdır. Bu türde, çoğunlukla olağanüstü durum veya olaylar, olağanüstü nitelikteki kahramanlara dayandırılarak anlatılır.
Dinlediğiniz metnin türü bunlardan hangisidir? Neden? Açıklayınız.
Çözüm:
Sevgili öğrencim, görselde verilen bilgilere ve 7. etkinlikteki rol dağılımına bakarak dinlediğimiz metnin türünü tahmin edebiliriz. 7. etkinlikte “İngiliz komutan, Muhtar Memiş, Şikâyetçi Rum ve Tercüman” gibi karakterler olduğunu görüyoruz. Bu karakterler, gerçek hayatta karşılaşabileceğimiz kişilerdir ve yaşanan olaylar da gerçekçi olaylara benziyor. Ayrıca, görseldeki komutan figürü de bize tarihî bir olayı çağrıştırıyor.
Adım 1: Metin türlerinin özelliklerini hatırlayalım.
- Masal olsa, olağanüstü olaylar ve kahramanlar olurdu. Mesela, devler, periler, uçan halılar gibi şeyler. Bizim metnimizde böyle bir durum yok.
- Fabl olsa, hayvanlar veya bitkiler konuşur, bize bir ders vermeye çalışırdı. Ama bizim karakterlerimiz insanlar.
- Hikâye ise, olmuş ya da olması mümkün, gerçekçi olayları anlatır. Karakterler, yer ve zaman da gerçek hayatta karşımıza çıkabilecek şeylerdir.
Adım 2: Dinlediğimiz metnin özelliklerini değerlendirelim.
Metnimizde gerçek hayatta var olabilecek kişiler (komutan, muhtar, Rum vatandaş, tercüman) ve onların yaşadığı olası bir olay anlatılıyor. Bu durum, metnin bir hikâye olduğunu gösteriyor.
Sonuç:
Dinlediğimiz metnin türü Hikâye‘dir.
Açıklama:
Çünkü hikâye, olmuş ya da olması mümkün olayları anlatan bir metin türüdür. Dinlediğimiz metinde de, gerçek hayatta karşılaşabileceğimiz kişiler (İngiliz komutan, Muhtar Memiş, Şikâyetçi Rum, Tercüman) ve onların başından geçebilecek, mantıklı ve gerçekçi bir olay anlatılıyor. Metin, bize masallardaki gibi hayal ürünü ya da fabllardaki gibi hayvanların konuştuğu bir dünya sunmuyor. Bu yüzden metnimiz bir hikâyedir.
b. Metni bir kez daha dinleyiniz. Metne ait hikâye unsurlarını yazınız.
Çözüm:
Sevgili öğrencim, metni dinlemediğimiz için ben sana, 7. etkinlikteki rol dağılımına ve görseldeki komutan figürüne uygun, 5. sınıf seviyesinde olabilecek hayali bir hikâye anlatacağım. Bu hikâyeye göre de hikâye unsurlarını dolduracağız. Hadi bakalım, hayal gücümüzü kullanalım!
Hikâyemiz şöyle olsun:
Kurtuluş Savaşı yıllarında, henüz işgal altındaki bir Anadolu kasabasında, bir bahar sabahı, kasabanın ulu çınar ağacının altındaki meydanda büyük bir kalabalık toplanmıştı. İngiliz işgal kuvvetlerinin komutanı, kasabanın Muhtarı Memiş Efendi ve şikâyetçi bir Rum vatandaşı, tercüman eşliğinde hararetli bir şekilde tartışıyordu. Rum vatandaşı, Muhtar Memiş’in kendisine ait zeytinliği haksız yere kullandığını iddia ediyordu. Ortam çok gergindi. Tam o sırada, atıyla birlikte meydanına gelen genç ve kararlı bir Türk komutan (görseldeki komutanımız gibi) durumu fark etti. Sakin adımlarla tartışmanın olduğu yere yaklaştı. Her iki tarafı da tercüman aracılığıyla dikkatle dinledi. Ardından, kasabanın yaşlılarına ve yerel halka sorular sordu, şahitleri dinledi. En sonunda, adil bir karar vererek zeytinliğin gerçek sahibini ortaya çıkardı ve herkesin hakkını teslim etti. Türk komutanın bu bilgece ve adil davranışı, hem yerel halkın hem de İngiliz komutanın takdirini kazandı. Kasabada yeniden huzur ve barış sağlandı.
Şimdi bu hikâyeye göre unsurlarımızı dolduralım:
Şahıs kadrosu:
- Kahraman Türk Komutan (Görseldeki gibi)
- İngiliz Komutan
- Muhtar Memiş
- Şikâyetçi Rum
- Tercüman
- Köy halkı / Kasaba halkı
Yer (mekân):
- Anadolu’da bir kasabanın meydanı
- Ulu çınar ağacının altı
Olay:
- Kurtuluş Savaşı yıllarında, bir Anadolu kasabasında, Muhtar Memiş ile Şikâyetçi Rum arasında yaşanan zeytinlik anlaşmazlığı.
- Türk komutanın olay yerine gelerek, tarafları dinlemesi ve adil bir karar vererek anlaşmazlığı çözmesi.
Zaman:
- Kurtuluş Savaşı yılları
- Bir bahar sabahı
7. Etkinlik
Öğretmeninizin yönlendirmesi ile gruplara ayrıldıktan sonra İngiliz komutan, Muhtar Memiş, Şikâyetçi Rum ve Tercüman rollerinden birini seçiniz. Ardından gruplar hâlinde metindeki olayları canlandırınız.
Çözüm:
Bu etkinlik, sevgili öğrencim, dinlediğimiz ya da bizim hayal ettiğimiz hikâyeyi daha iyi anlamamız ve yaşayarak öğrenmemiz için harika bir fırsat! Burada senden bir şeyler yazman değil, arkadaşlarınla birlikte bir oyun oynaman isteniyor.
Adım 1: Gruplara ayrılma.
Öğretmenin seni ve sınıf arkadaşlarını küçük gruplara ayıracak. Her grupta, canlandıracağımız hikâyenin karakterlerini oynayacak yeterli sayıda kişi olacak.
Adım 2: Rol seçimi.
Herkes kendi grubunda bir rol seçecek. Örneğin, bir arkadaşın İngiliz komutan olurken, sen Muhtar Memiş olabilirsin ya da tercüman rolünü üstlenebilirsin. Bu roller, hikâyeyi daha canlı hale getirecek.
Adım 3: Olayları canlandırma.
Seçtiğin rolle, dinlediğimiz ya da hayal ettiğimiz hikâyedeki olayları canlandıracaksın. Karakterlerin duygularını, konuşmalarını ve hareketlerini taklit ederek hikâyeyi sahneleyeceksin. Bu sayede, hikâyeyi sadece okumakla kalmayacak, aynı zamanda onu yaşayarak, karakterlerin yerine kendini koyarak daha iyi anlayacaksın.
Sonuç:
7. etkinlik, dinlediğimiz hikâyeyi canlandırarak, karakterlerin duygularını ve olayları daha iyi anlamamızı sağlayan bir rol yapma etkinliğidir. Bu sayede hem eğlenecek hem de öğrenmeyi pekiştireceksin!
Umarım açıklamalarım sana yardımcı olmuştur, sevgili öğrencim. Başka sorularda görüşmek üzere!