Merhaba sevgili öğrencim, 5. sınıf Türkçe öğretmenin olarak sana gönderdiğin görseldeki soruları adım adım, senin anlayabileceğin bir dille açıklayarak çözeceğim. Haydi başlayalım!
Öncelikle sana önemli bir bilgi vermem gerekiyor. 3, 4 ve 6. sorular, genellikle bir metne bağlı olarak sorulur. Ancak bana gönderdiğin görselde bu metin bulunmuyor. Bu yüzden bu soruları kesin olarak cevaplayamayacağım. Ama sana, bu tür sorularla karşılaştığında nasıl düşüneceğini ve cevabı nasıl bulacağını anlatacağım. Diğer soruları ise eksiksiz bir şekilde çözeceğiz.
3. Fenton yaz günlerini nasıl geçirmeyi planlıyor?
Bu soruyu çözebilmemiz için Fenton hakkında bir metin okumamız gerekiyor. Metinde Fenton’ın yaz tatilinde neler yapacağını anlatan cümleler olmalıydı. Örneğin, “Fenton, yazın annesi ve babasıyla birlikte müzede çalışacak.” gibi bir cümle olsaydı, doğru cevabı kolayca bulurduk. Metin olmadığı için bu soruya kesin bir cevap veremiyorum. Ama eğer böyle bir metin olsaydı,
- A) Annesi ve babasıyla birlikte çalışarak
- B) Müzede dinozor kemiklerini sınıflandırarak
- C) Müzede hediyelik eşya tasarlayarak
- D) Müzede resim yaparak
seçeneklerinden hangisi metinde anlatılıyorsa onu işaretlerdik. Bu tür sorularda dikkat etmen gereken şey, metinde ne yazıyorsa onu seçmektir, kendi tahminlerini kullanmamaktır.
4. Metne göre Fenton aşağıdaki kavram çiftlerinden hangisine ilgi duymaktadır?
Yine 3. soruda olduğu gibi, bu soruyu da metni okumadan cevaplamamız mümkün değil. Metinde Fenton’ın ilgi alanlarından bahseden ipuçları olması gerekir. Örneğin, “Fenton, bilimsel deneylere bayılır ve müzedeki tarihi eserleri incelemeyi çok severdi.” gibi bir cümle olsaydı, “Bilim-Tarih” gibi bir seçenek arardık. Seçeneklerde ise:
- A) Bilim-Spor
- B) Sanat-Bilim
- C) Tarih-Spor
- D) Tarih-Turizm
var. Metinde Fenton’ın hangi konulara meraklı olduğu anlatılıyorsa, o seçeneği işaretleriz. Metin olmadığı için bu soruya da kesin bir cevap veremiyorum. Ama bu soruda da metindeki bilgilere sadık kalman çok önemli.
5. Fenton’ın yerinde siz olsaydınız, böyle bir müzede neler yapmak isterdiniz?
İşte bu soruya cevap verebiliriz! Çünkü bu soru senin kendi düşüncelerini, hayallerini soruyor. Bir müzede olmak harika bir deneyim olurdu, değil mi? Ben Fenton’ın yerinde olsaydım, bir müzede şunları yapmak isterdim:
Öncelikle, müzedeki en eski eserleri yakından incelemek isterdim. Belki eski medeniyetlerden kalma çanak çömlekleri, heykelleri veya el yazmalarını görmek beni çok heyecanlandırırdı. Sonra, müzenin rehberleriyle konuşup, eserlerin hikayelerini dinlerdim. Her eserin bir geçmişi, bir sırrı vardır, onları öğrenmek çok keyifli olurdu. Belki de bir atölye çalışmasına katılıp, eski sanat tekniklerini öğrenmeye çalışırdım. Örneğin, kil kap yapmayı ya da eski yazı stillerini denemeyi çok isterdim. Ayrıca, müzede bir köşeye oturup, gördüğüm eserlerin resmini çizerdim. Böylece hem anılarımı biriktirmiş olur hem de gözlem yeteneğimi geliştirirdim. Müzede gönüllü olarak da çalışmak, ziyaretçilere eserler hakkında bilgi vermek de harika bir deneyim olurdu.
6. “Karar” kelimesini metinde bulunuz. Kelimenin aşağıdaki anlamlarından hangisinde kullanıldığını işaretleyiniz.
Sevgili öğrencim, yine aynı durumla karşı karşıyayız. “Karar” kelimesinin metinde hangi anlamda kullanıldığını bulabilmemiz için metnin kendisi elimizde yok. Ancak “karar” kelimesinin Türkçedeki en yaygın anlamlarını inceleyebiliriz. Genellikle bu kelime, bir konuda düşünülüp taşınıldıktan sonra varılan kesin yargıyı ifade eder.
Verilen seçeneklere bakalım:
- Bir iş veya sorun hakkında düşünülerek verilen kesin yargı.
- Herhangi bir durum için tartışılarak verilen kesin yargı, hüküm.
- Bu yargıyı bildiren belge.
- Değişmeyen, düzenli durum, düzenlilik, yöntemlilik.
- Tam ölçüsünde, ne az ne çok.
- Türk müziğinde, taksim yaparken ana makama dönüş.
Bu anlamlardan ilk ikisi birbirine çok yakın ve “karar vermek” eyleminin sonucunu ifade eder. Bir metinde genellikle bu anlamlarda kullanılır. “Bu yargıyı bildiren belge” daha çok resmi yazışmalarda veya hukukta karşımıza çıkar. Diğer anlamlar ise daha özel durumlara aittir.
Eğer bir metin olsaydı ve o metinde “Fenton, yaz tatilini müzede geçirmeye karar verdi.” gibi bir cümle olsaydı, o zaman Fenton’ın bir konuda düşünüp bir sonuca vardığını anlardık. Bu durumda, verilen anlamlardan “Bir iş veya sorun hakkında düşünülerek verilen kesin yargı.” en uygun olanı olurdu. Çünkü bu, bir kişinin bir şeyi yapıp yapmayacağına dair düşünerek vardığı sonuçtur.
Sonuç: Metin olmadığı için kesin cevap verilemez, ancak genel kullanımda en yaygın anlamı şıklardaki ilk seçenektir.
Bir iş veya sorun hakkında düşünülerek verilen kesin yargı.
Herhangi bir durum için tartışılarak verilen kesin yargı, hüküm.
Bu yargıyı bildiren belge.
Değişmeyen, düzenli durum, düzenlilik, yöntemlilik.
Tam ölçüsünde, ne az ne çok.
Türk müziğinde, taksim yaparken ana makama dönüş.
7. Aşağıda verilen kelimelerden türemiş olanların başındaki kutucuğu işaretleyiniz.
Bu soruda bizden türemiş kelimeleri bulmamız isteniyor. Türemiş kelime ne demekti hatırlayalım mı? Bir kelimenin köküne yapım eki gelerek yeni bir anlam kazanmasıyla oluşan kelimelere türemiş kelime denir. Yapım ekleri kelimenin anlamını veya türünü değiştirir. Hadi her kelimeye tek tek bakalım:
- balık: Bu kelimeye herhangi bir yapım eki gelmemiş, kelimenin kök hali. O yüzden türemiş değil.
- bilgi: “bilmek” fiil kökünden “-gi” yapım ekiyle türemiş. Bilmekten bilgi olmuş. Yeni bir anlam kazandığı için türemiştir.
- bitmiş: “bitmek” fiil kökünden “-miş” ekiyle türemiş. Buradaki “-miş” eki, bir fiili sıfata dönüştüren (sıfat-fiil yapan) bir yapım ekidir. Mesela “bitmiş pil” derken, pilin durumu hakkında bilgi verir. Türemiştir.
- bulut: Bu kelime de kök halinde, yapım eki almamış. O yüzden türemiş değil.
- dengeli: “denge” isim kökünden “-li” yapım ekiyle türemiş. Dengeden dengeli olmuş. Türemiştir.
- evli: “ev” isim kökünden “-li” yapım ekiyle türemiş. Evden evli olmuş. Türemiştir.
- göçmen: “göçmek” fiil kökünden “-men” yapım ekiyle türemiş. Göçmekten göçmen olmuş. Türemiştir.
- gözlükçü: “göz” isim kökünden önce “-lük” (gözlük), sonra “-çü” (gözlükçü) yapım eklerini alarak türemiş. Türemiştir.
- mutluluk: “mutlu” kökünden “-luk” yapım ekiyle türemiş. Mutludan mutluluk olmuş. Türemiştir.
- öğretmen: “öğretmek” fiil kökünden “-men” yapım ekiyle türemiş. Öğretmekten öğretmen olmuş. Türemiştir.
- seviyor: “sevmek” fiil köküne sadece zaman eki (-iyor) gelmiş. Bu bir çekim ekidir, kelimenin anlamını değiştirip yeni bir kelime yapmamış. O yüzden türemiş değil.
- tat: Bu kelime de kök halinde, yapım eki almamış. O yüzden türemiş değil.
- vatan: Bu kelime de kök halinde, yapım eki almamış. O yüzden türemiş değil.
- yazar: “yazmak” fiil kökünden “-ar” yapım ekiyle türemiş. Yazmaktan yazar (yazı yazan kişi) olmuş. Türemiştir.
- yorgun: “yormak” fiil kökünden “-gun” yapım ekiyle türemiş. Yormaktan yorgun olmuş. Türemiştir.
- yurdum: “yurt” isim köküne “-um” (benim yurdum) iyelik eki gelmiş. Bu bir çekim ekidir, kelimenin anlamını değiştirip yeni bir kelime yapmamış. O yüzden türemiş değil.
Sonuç: İşaretlememiz gereken kelimeler şunlardır:
- bilgi
- bitmiş
- dengeli
- evli
- göçmen
- gözlükçü
- mutluluk
- öğretmen
- yazar
- yorgun
Umarım açıklamalarımı beğenmişsindir. Unutma, Türkçe dersinde bol bol okumak ve kelimelerin anlamlarını, eklerin görevlerini öğrenmek çok önemlidir. Başarılar dilerim!