Merhaba sevgili öğrencim, ben senin Türkçe öğretmeninim. Gördüğüm kadarıyla önümüzde güzel bir Türkçe etkinliği var. Kelimelerin anlamlarını ve bir metni anlama üzerine sorularımız bulunuyor. Hazırsan, bu soruları adım adım seninle birlikte çözelim ve her birini güzelce anlayalım.
Şimdi ilk bölümle başlayalım:
1. Soru: “Bu testiyi altınla doldurun.” cümlesinde “doldurmak” kelimesi _______ anlamıyla kullanılmıştır.
Çözüm:
Adım 1: Cümleyi dikkatlice okuyalım: “Bu testiyi altınla doldurun.”
Adım 2: Buradaki “doldurmak” kelimesi, bir şeyin içini başka bir şeyle (burada altınla) ağzına kadar doldurmak, yani bir kabı tamamen doldurmak anlamına geliyor. Tıpkı bir bardağı suyla doldurmak gibi düşünebilirsin.
Adım 3: Kelimenin sözlükteki ilk, akla gelen ilk anlamı bu olduğu için, biz buna temel anlam diyoruz.
Sonuç:
Bu cümlede “doldurmak” kelimesi temel anlamıyla kullanılmıştır.
2. Soru: “Seni iyice doldurmuşlar yoksa sen bu sözleri söylemezdin.” cümlesinde “doldurmak” kelimesi _______ anlamda kullanılmıştır.
Çözüm:
Adım 1: Cümleyi dikkatlice okuyalım: “Seni iyice doldurmuşlar yoksa sen bu sözleri söylemezdin.”
Adım 2: Burada bir testiyi altınla doldurmak gibi somut bir durum yok, değil mi? “Seni doldurmuşlar” derken, birileri sana bazı fikirleri, sözleri aşılamış, seni etkilemiş, kafanı karıştırmış veya seni bir şeye ikna etmiş anlamı var. Yani, kelime gerçek anlamından biraz uzaklaşmış.
Adım 3: Bir kelimenin gerçek anlamından uzaklaşarak kazandığı yeni anlama mecaz anlam deriz.
Sonuç:
Bu cümlede “doldurmak” kelimesi mecaz anlamda kullanılmıştır.
3. Soru: “Çöl, nehir, dağ” kelimeleri coğrafya bilimine özgü kelimelerdir. “Çöl, nehir, dağ” kelimeleri bu cümlede _______ anlamıyla kullanılmıştır.
Çözüm:
Adım 1: Cümleyi dikkatlice okuyalım: “Çöl, nehir, dağ” kelimeleri coğrafya bilimine özgü kelimelerdir.
Adım 2: Cümlede de belirtildiği gibi, “çöl”, “nehir”, “dağ” gibi kelimeler belirli bir bilim dalına, yani coğrafyaya ait kavramları ifade ediyor. Coğrafya dersinde bu kelimeleri sıkça kullanırız, değil mi? Her bilim dalının veya meslek alanının kendine özgü kelimeleri vardır.
Adım 3: Bir bilim, sanat, meslek dalına veya belirli bir konuya ait özel anlamlar taşıyan kelimelere terim anlam deriz.
Sonuç:
“Çöl, nehir, dağ” kelimeleri bu cümlede terim anlamıyla kullanılmıştır.
4. Soru: “Roman, günümüzde çok okunan edebî bir türdür.” “Roman” kelimesi bu cümlede _______ anlamıyla kullanılmıştır.
Çözüm:
Adım 1: Cümleyi dikkatlice okuyalım: “Roman, günümüzde çok okunan edebî bir türdür.”
Adım 2: “Roman” kelimesi burada bir edebi türü, yani hikâyeler gibi bir yazı biçimini anlatıyor. Türkçe dersinde veya kütüphanede “roman” denilince aklımıza belirli bir uzunlukta, olay örgüsü olan eserler gelir. Bu da edebiyat bilimine ait özel bir kavramdır.
Adım 3: Tıpkı “çöl”, “nehir” gibi “roman” da edebiyat alanına özgü bir terimdir.
Sonuç:
“Roman” kelimesi bu cümlede terim anlamıyla kullanılmıştır.
—
3. Etkinlik
Metnin konusunu ve ana fikrini yazınız.
Çözüm:
Sevgili öğrencim, bu etkinliği yapabilmemiz için öncelikle okumamız gereken bir metin olması gerekiyor. Metin burada görünmediği için maalesef metnin konusunu ve ana fikrini şu an için belirleyemiyoruz. Ama sana konuyu ve ana fikri nasıl bulacağını hatırlatabilirim:
- Metnin konusu: Metinde en çok neden bahsediliyor? Metin bize ne hakkında bilgi veriyor? Genellikle birkaç kelimeyle özetlenebilir.
- Metnin ana fikri: Yazar bu metni neden yazdı? Bize ne mesaj vermek istiyor? Metni okuduğumuzda aklımızda kalan en önemli düşünce nedir?
Metni gördüğümüzde bu soruları cevaplamak çok kolay olacaktır.
—
4. Etkinlik
Aşağıdaki soruları metne göre cevaplayınız.
Çözüm:
Sevgili öğrencim, tıpkı 3. etkinlikte olduğu gibi, bu soruları cevaplayabilmemiz için de bir metne ihtiyacımız var. Sorular “Cömert halife”, “yoksul adam” ve “su dolu testi” gibi konuları içeriyor. Bu da bize bir hikaye veya bir olay anlatan bir metin olması gerektiğini gösteriyor. Metin elimizde olmadığı için bu sorulara da doğru cevaplar veremeyiz. Ama eğer metni okusaydık, bu soruların cevaplarını metnin içinde bulabilirdik.
- Cömert halife nerede yaşarmış?
- Yoksul adamın karısı, yoksulluktan kurtulmak için kocasına ne önermiş?
- Halife, su dolu testiyi görünce yoksul adam hakkında ne düşünmüş?
- Halifenin kişilik özellikleri nelerdir?
Metin olsaydı, bu soruların cevaplarını bulmak için metni dikkatlice okuyup ilgili yerleri bulmamız yeterli olacaktı.
Umarım kelimelerin anlamlarını bulma kısmını çok iyi anlamışsındır. Metinle ilgili soruları da metin geldiğinde kolayca cevaplayacağından eminim!