5. Sınıf Türkçe Ders Kitabı Cevapları Koza Yayınları Sayfa 149

Merhaba sevgili öğrencim! Ben senin Türkçe öğretmeninim. Gördüğüm kadarıyla önümüzde çok güzel ve bilgilendirici sorular var. Hazırsan, bu soruları beraber adım adım çözelim ve buzulların gizemli dünyasını keşfedelim!

Öncelikle sana önemli bir bilgi vermek istiyorum: Bu soruları tam olarak cevaplayabilmemiz için bir metne ihtiyacımız var. Çünkü 4. etkinlikte metnin ana fikri sorulmuş, 5. etkinlikte metnin konusunu en iyi yansıtan görseli seçmemiz istenmiş ve 6. etkinlikteki soruların çoğu “metne göre” cevaplanmalı. Metin olmadığı için ben sana genel bilgilerle ve tahminlerle yardımcı olacağım. Sen de bu bilgileri kendi metninle karşılaştırarak doğru cevapları bulabilirsin, tamam mı?

Şimdi sorulara geçelim:

4. Etkinlik

Metnin ana fikrini yazınız.

Çözüm:

Sevgili öğrencim, bir metnin ana fikri, yazarın okuyucuya vermek istediği en temel mesajdır. Yani metni okuduğunda aklında kalan en önemli düşünce, metnin ana fikridir. Genellikle metnin tamamını özetleyen kısa bir cümle olur.

Şimdi elimizde metin olmadığı için, diğer etkinliklerdeki sorulara bakarak metnin konusunun büyük ihtimalle “buzullar” olduğunu tahmin edebiliriz. Eğer metin buzullar hakkındaysa, ana fikir buzulların ne kadar önemli olduğu, nasıl oluştuğu, hareket ettiği veya erimesinin dünyamıza etkileri hakkında olabilir.

Adım 1: Ana Fikir Nedir?

• Ana fikir, metnin bize anlatmak istediği en önemli şeydir.
• Metindeki tüm cümleler, ana fikri desteklemek için yazılmıştır.
• Ana fikri bulmak için “Bu metin bana ne anlatmak istiyor?” diye sorabilirsin.

Adım 2: Metin Olmadığı İçin Tahmini Ana Fikir Belirleme

Diğer sorulara baktığımızda, metnin buzullar ve buzdağları hakkında olduğunu anlıyoruz. Bu durumda, metnin ana fikri şöyle bir şey olabilir:

Buzullar, Dünya’nın iklimi ve coğrafyası üzerinde büyük etkilere sahip doğal oluşumlardır ve onların korunması gezegenimiz için hayati önem taşır.

Eğer senin metnin farklı bir konudan bahsediyorsa, sen de metnini okuyup bu adımları uygulayarak kendi ana fikrini bulabilirsin.

5. Etkinlik

Aşağıdaki görselleri inceleyiniz. Metnin konusunu en iyi yansıtan görseli işaretleyiniz.

Çözüm:

Bu etkinlikte dört farklı görsel var. Metnin konusunun “buzullar” olduğunu varsayarak görselleri inceleyelim:

Adım 1: Görselleri İnceleyelim

• Birinci görsel: Karlarla kaplı dağlar ve buzullar, yamaçlarda küçük evler gösteriyor. Bu görsel, buzulların dağlık bölgelerde nasıl göründüğünü anlatıyor.

• İkinci görsel: Geniş bir buz kütlesi, yani bir buzdağı veya büyük bir buz parçası denizin ortasında duruyor. Etrafında da daha küçük buz parçaları var. Bu görsel, su üzerindeki buz oluşumlarını çok net gösteriyor.

• Üçüncü görsel: Güneşi ve yıldızları gösteriyor. Bu görselin buzullarla doğrudan bir ilgisi yok gibi görünüyor, değil mi?

• Dördüncü görsel: Buzlu, dalgalı bir denizi veya gölü gösteriyor. Kıyı kesimlerinde de buzlar var gibi. Bu görsel de su ve buz ilişkisini anlatıyor.

Adım 2: Metnin Konusuna Göre En Uygun Görseli Seçme

Metnin başlığı veya içeriği “buzullar” ya da “buzdağları” gibi bir şeyse, bu görsellerden en belirgin şekilde bu konuyu anlatanı seçmeliyiz. Üçüncü görselin konuyla hiç ilgisi yok. Diğer üç görsel de buzla ilgili ama içlerinden biri konuyu en iyi özetliyor olabilir.

Eğer metin genel olarak “buzullar” ve “buzdağları” hakkında bilgi veriyorsa, ikinci görseldeki büyük buz kütlesi (buzdağı) bu konuyu çok iyi temsil eder. Çünkü buzullar hareket ettikçe kırılıp buzdağlarına dönüşebilir ve bu görsel, buzulların en bilinen hallerinden birini gösteriyor.

Sonuç:

Metnin konusunu en iyi yansıtan görsel, ikinci görseldir. Çünkü bu görsel, buzulların erimesiyle oluşan veya büyük buz kütlelerini temsil eden buzdağlarını çok belirgin bir şekilde gösteriyor.

6. Etkinlik

Aşağıdaki soruları metne göre cevaplayınız.

Çözüm:

Yine metnimiz olmadığı için, bu soruları genel bilgilerimizle ve sana bir öğretmen olarak bildiklerimle cevaplayacağım. Unutma, sen kendi metnindeki bilgileri kullanmalısın!

Buzullar nasıl hareket eder?

Çözüm:

Buzullar, aslında çok yavaş da olsa sürekli hareket eden dev buz kütleleridir. Onlar donmuş nehirler gibidirler!

• Adım 1: Ağırlık ve Yer Çekimi: Buzullar çok ağırdır. Kendi ağırlıkları ve yer çekiminin etkisiyle yokuş aşağı doğru, yani yüksek yerlerden alçak yerlere doğru kayarlar.

• Adım 2: İçten Erime ve Kayma: Buzulun en alt kısmındaki basınç çok fazladır. Bu basınç ve bazen de yerin ısısı, buzulun altında çok ince bir su tabakası oluşmasına neden olabilir. Bu su tabakası, buzulun zeminde daha rahat kaymasını sağlar.

• Adım 3: İç Akış: Buzulun içindeki buz kristalleri de birbirleri üzerinde kayarak buzulun şeklini değiştirmesine ve ilerlemesine yardımcı olur. Bu hareketi bir şeker pekmezinin yavaşça akmasına benzetebiliriz.

Bu hareketler sayesinde buzullar, yılda birkaç santimetreden birkaç yüz metreye kadar yol kat edebilirler. Ama biz onların hareketini günlük hayatta fark edemeyiz çünkü bu, çok ama çok yavaş bir süreçtir.

Buzullar yeryüzünü nasıl şekillendirir?

Çözüm:

Buzullar, devasa boyutlarıyla Dünya’nın yüzeyini adeta bir heykeltıraş gibi yontarlar!

• Adım 1: Aşındırma ve Taşıma: Buzullar hareket ederken, altlarındaki ve yanlarındaki kayaları, toprakları ve taşları sürükler, ezer ve aşındırırlar. Bu, sanki kocaman bir zımpara kağıdının yeri törpülemesi gibidir.

• Adım 2: Vadiler Oluşturma: Buzullar, geçtikleri yerlerde U şeklinde vadiler (buzul vadileri) oluştururlar. Akarsu vadileri V şeklinde olurken, buzullar daha geniş ve tabanı düz U şeklinde vadiler açar.

• Adım 3: Göller ve Birikintiler: Buzullar eridiğinde, taşıdıkları kayaçları ve toprakları geride bırakırlar. Bu birikintilere “moren” denir. Morenler, yeni tepeler, sırtlar veya göl yatakları oluşturabilirler. Ayrıca buzulların açtığı çukurlara su dolmasıyla buzul gölleri de oluşur.

Buzulların bu şekillendirme gücü o kadar büyüktür ki, milyonlarca yıl içinde dağları, vadileri ve hatta kıtaların şekillerini bile değiştirebilirler.

Buzdağı nedir?

Çözüm:

Buzdağları, özellikle filmlerde veya belgesellerde sıkça gördüğümüz, okyanuslarda yüzen dev buz kütleleridir. Ama nasıl oluşurlar?

• Adım 1: Buzullardan Ayrılma: Buzdağları, genellikle karaların üzerinde oluşan büyük buzulların (özellikle Grönland ve Antarktika gibi yerlerdeki buzul tabakalarının) deniz veya okyanusla buluştuğu noktalarda, buzuldan kopan büyük parçalardır.

• Adım 2: Suyun Üstünde Yüzme: Buzdağlarının büyük bir kısmı suyun altında kalır. Çünkü buz, sudan biraz daha hafiftir. Genellikle buzdağının sadece yaklaşık %10’u suyun üzerinde görünürken, %90’ı suyun altındadır. Bu yüzden gemiler için çok tehlikeli olabilirler, çünkü görünen kısmı aldatıcıdır.

• Adım 3: Okyanuslarda Seyahat: Okyanus akıntıları ve rüzgarlar sayesinde buzdağları, bazen binlerce kilometre yol kat ederek sıcak sulara doğru ilerler ve sonunda eriyip yok olurlar.

Yani buzdağı, buzulların denizle buluştuğu yerde onlardan kopan ve okyanuslarda yüzen devasa buz parçasıdır.

Buzullar bize hangi konuda bilgi sağlar?

Çözüm:

Buzullar, adeta Dünya’nın geçmişine ait birer zaman kapsülü gibidirler. İçlerinde çok değerli bilgiler saklarlar!

• Adım 1: Geçmiş İklim Bilgisi: Buzullar, her yıl yağan karın üst üste birikip sıkışmasıyla oluşur. Bu kar tabakaları içinde, o yılın hava durumu, atmosferdeki gazların miktarı (karbondioksit gibi), volkanik patlamalar veya orman yangınları gibi olayların izleri hapsolur. Bilim insanları bu buzul katmanlarını inceleyerek binlerce, hatta yüz binlerce yıl önceki iklim koşulları hakkında bilgi edinebilirler.

• Adım 2: Hava Kirliliği ve Çevre Değişiklikleri: Buzulların içindeki hava kabarcıkları ve tozlar, geçmişteki hava kirliliği seviyeleri ve çevresel değişiklikler hakkında ipuçları verir. Böylece insanlar, geçmişte çevrenin nasıl etkilendiğini anlayabilirler.

• Adım 3: Deniz Seviyesi Değişimleri: Buzulların erime ve büyüme döngüleri, geçmişteki deniz seviyesi değişikliklerini anlamamıza yardımcı olur. Bu da gelecekteki deniz seviyesi değişimlerini tahmin etmek için önemlidir.

Kısacası, buzullar bize Dünya’nın geçmiş iklimi, atmosferi ve çevre değişiklikleri hakkında çok önemli bilimsel bilgiler sağlar.

Buzulların erimesinin okyanuslara ve denizlere nasıl bir etkisi olabilir? Açıklayarak yazınız.

Çözüm:

Bu soru çok önemli sevgili öğrencim, çünkü buzulların erimesi tüm dünyayı etkileyen büyük bir sorun. Hadi adım adım inceleyelim:

• Adım 1: Deniz Seviyesinin Yükselmesi: Buzullar eridiğinde, içlerindeki donmuş su denizlere ve okyanuslara karışır. Bu da deniz seviyesinin yükselmesine neden olur. Tıpkı bir bardağa buz atıp eridiğinde su seviyesinin yükselmesi gibi düşünebilirsin. Dünya genelinde deniz seviyesi yükseldiğinde, kıyı bölgelerindeki şehirler ve yerleşim yerleri sular altında kalma tehlikesiyle karşı karşıya kalabilir.

• Adım 2: Okyanus Akıntılarının Değişmesi: Buzullar eridiğinde, okyanuslara çok miktarda soğuk ve tatlı su karışır. Bu durum, okyanusların tuzluluk oranını ve sıcaklığını değiştirebilir. Okyanus akıntıları, dünyanın farklı yerlerindeki iklimleri düzenleyen devasa su hareketleridir. Eğer bu akıntılar değişirse, dünyanın farklı bölgelerinde iklimler de değişebilir; bazı yerler daha sıcak, bazı yerler daha soğuk veya daha kurak hale gelebilir.

• Adım 3: Deniz Canlılarının Yaşam Alanlarının Etkilenmesi: Deniz seviyesinin yükselmesi, kıyı şeritlerinin değişmesi ve su sıcaklığının değişmesi, denizlerde yaşayan balıklar, mercanlar ve diğer canlılar için yaşam alanlarını olumsuz etkileyebilir. Bazı türler bu değişikliklere uyum sağlayamaz ve nesilleri tehlikeye girebilir.

Özetle, buzulların erimesi deniz seviyesinin yükselmesine, okyanus akıntılarının bozulmasına ve dolayısıyla iklim değişikliklerine yol açarak hem insanları hem de deniz canlılarını olumsuz etkileyebilir. Bu yüzden buzulların korunması ve iklim değişikliğiyle mücadele etmek çok önemlidir.

Umarım bu açıklamalar sana yardımcı olmuştur sevgili öğrencim! Gördüğün gibi, doğa olayları birbirleriyle ne kadar da bağlantılı, değil mi? Başarılar dilerim!