5. Sınıf Türkçe Ders Kitabı Cevapları Koza Yayınları Sayfa 70

Merhaba sevgili öğrencilerim! Bugün Türkçe dersimizde çok önemli ve eğlenceli konulara değineceğiz. Konuşma kurallarından noktalama işaretlerine, kelimelerin köklerini bulmaya kadar birçok şeyi birlikte öğreneceğiz. Hazırsanız başlayalım!

7. Elif, Mehmet’e severek oynadığı bir oyunun kurallarını anlatıyor. Elif’in konuşurken dikkat etmesi gereken kurallar doğruysa sonuna “D”, yanlışsa “Y” yazınız.

Sevgili çocuklar, birine bir şeyi anlatırken, hele hele bir oyunun kurallarını açıklarken bazı şeylere dikkat etmemiz gerekir ki karşımızdaki kişi bizi iyi anlasın. Şimdi bu kuralları tek tek inceleyelim ve doğru mu yanlış mı karar verelim:

• Konuşmasında seviyesine uygun cümleler kurmalıdır.
  
  Çözüm: Bu ifade Doğru‘dur.
  
  Açıklama: Mehmet’in yaşını ve anlayış seviyesini düşünerek cümleler kurmak, onun oyunu daha kolay anlamasını sağlar. Çok karmaşık ya da çok basit cümleler kurmak iletişimi zorlaştırabilir. Tıpkı şimdi benim size anlatırken sizin seviyenize uygun kelimeler seçmem gibi.
• Konuşmasını olabildiğince uzatmalıdır.
  
  Çözüm: Bu ifade Yanlış‘tır.
  
  Açıklama: Bir konuyu anlatırken gereksiz yere uzatmak, dinleyicinin sıkılmasına ve konudan kopmasına neden olur. Elif, kuralları net ve öz bir şekilde anlatmalı, gereksiz ayrıntılardan kaçınmalıdır.
• Konuşurken Mehmet’le göz teması kurmalıdır.
  
  Çözüm: Bu ifade Doğru‘dur.
  
  Açıklama: Göz teması, karşımızdaki kişiye değer verdiğimizi ve onu dinlediğimizi gösterir. Ayrıca, Mehmet’in Elif’i dinleyip dinlemediğini ve anlayıp anlamadığını anlamak için de önemlidir.
• Mehmet’in oyun hakkında bilgi sahibi olması için bağırarak konuşmalıdır.
  
  Çözüm: Bu ifade Yanlış‘tır.
  
  Açıklama: Bağırarak konuşmak, saygısızca bir davranış olarak algılanabilir ve Mehmet’i rahatsız edebilir. Önemli olan ses tonunun uygun ve anlaşılır olmasıdır, bağırmak değil.
• Konu dışına çıkmadan konuşmalıdır.
  
  Çözüm: Bu ifade Doğru‘dur.
  
  Açıklama: Oyunun kurallarını anlatırken başka konulara sapmak, Mehmet’in kafasını karıştırır ve asıl anlatılmak istenen konudan uzaklaşılmasına neden olur. Odaklanmak çok önemli!
• Mehmet’e karşı nezaket kurallarına uygun davranmalıdır.
  
  Çözüm: Bu ifade Doğru‘dur.
  
  Açıklama: Her zaman, her yerde nezaket kurallarına uymak gerekir. Bu, karşımızdaki kişiye saygı duyduğumuzu gösterir ve iletişimi daha olumlu hale getirir.
• Mehmet’in oyunla ilgili sorularına cevap vermelidir.
  
  Çözüm: Bu ifade Doğru‘dur.
  
  Açıklama: Mehmet’in aklına takılan yerleri sorması çok doğal. Elif’in de bu soruları sabırla ve anlaşılır bir şekilde cevaplaması, Mehmet’in oyunu tam olarak öğrenmesini sağlar.
• Konuşmasında kelimeleri doğru telaffuz etmelidir.
  
  Çözüm: Bu ifade Doğru‘dur.
  
  Açıklama: Kelimeleri doğru ve anlaşılır bir şekilde söylemek, mesajın doğru iletilmesi için çok önemlidir. Eğer kelimeler yanlış telaffuz edilirse, Mehmet ne anlatıldığını anlamayabilir.
• Oyunun kurallarını açık ve net bir şekilde açıklamalıdır.
  
  Çözüm: Bu ifade Doğru‘dur.
  
  Açıklama: Kuralların açık ve net olması, yanlış anlaşılmaların önüne geçer ve oyunun sorunsuz bir şekilde oynanmasını sağlar. Belirsiz ifadelerden kaçınmak gerekir.

8. Aşağıdaki cümlelerde yay ayraçların ( ) içine uygun noktalama işaretlerini koyunuz.

Şimdi de noktalama işaretlerini doğru yerlere koyarak cümleleri daha anlaşılır hale getirelim. Noktalama işaretleri, tıpkı trafik işaretleri gibi, okurken ve konuşurken bize yol gösterirler.

• Sanki daha önce hiç kimse düşünmemiş gibi yüzünde kendini beğendiği oldukça belli bir ifadeyle girdi içeri ( )
  
  Çözüm: ( . )
  
  Açıklama: Bu bir cümle ve tamamlanmış bir yargı bildiriyor. Bu yüzden sonuna nokta koyarız.
• — Bu iş için gerekli olan malzemeleri sayıyorum( )
  
  Çözüm: ( : )
  
  Açıklama: Burada “malzemeleri sayıyorum” diyerek bir açıklama yapılacağı veya bir liste verileceği belirtiliyor. Bu tür durumlarda iki nokta üst üste kullanırız.
• Tornavida( ) pense( ) çift taraflı bant( ) akıllı vida ve matkap( )
  
  Çözüm: Tornavida ( , ) pense ( , ) çift taraflı bant ( , ) akıllı vida ve matkap ( . )
  
  Açıklama: Eş görevli kelimeleri yani listedeki malzemeleri birbirinden ayırmak için virgül kullanırız. Listenin sonuna geldiğimizde ise cümle bittiği için nokta koyarız. “Ve” bağlacı zaten son iki kelimeyi birbirine bağlıyor, bu yüzden “ve”den önce virgül koymayız.
• Kimse umursamadı( ) Nasılsa birazdan susardı( )Hep böyle olmuyor muydu( )
  
  Çözüm: Kimse umursamadı ( , ) Nasılsa birazdan susardı ( . ) Hep böyle olmuyor muydu ( ? )
  
  Açıklama:
  
  Adım 1: “Kimse umursamadı” ve “Nasılsa birazdan susardı” cümleleri arasında bir duraklama olduğu ve anlamca birbirine bağlı oldukları için virgül kullanabiliriz.
  
  Adım 2: “Nasılsa birazdan susardı” bir yargı bildiriyor ve tamamlanmış bir cümle. Bu yüzden sonuna nokta koyarız.
  
  Adım 3: “Hep böyle olmuyor muydu” ifadesi bir soru soruyor. Soru cümlelerinin sonuna soru işareti koyarız.
• Herkes alışmıştı onun bu hâline( ) Ne de olsa iki üniversite bitirmiş( ) yüksek lisanslar yapmış( ) doktorasını tamamlamış( ) makaleler yayınlamış( ) bilmem hangi dergide yazısı çıkmış ve daha bir sürü şey( )
  
  Çözüm: Herkes alışmıştı onun bu hâline ( . ) Ne de olsa iki üniversite bitirmiş ( , ) yüksek lisanslar yapmış ( , ) doktorasını tamamlamış ( , ) makaleler yayınlamış ( , ) bilmem hangi dergide yazısı çıkmış ve daha bir sürü şey ( . )
  
  Açıklama:
  
  Adım 1: “Herkes alışmıştı onun bu hâline” cümlesi tamamlanmış bir yargı bildirdiği için sonuna nokta koyarız.
  
  Adım 2: “Ne de olsa” ile başlayan kısımda, kişinin yaptığı farklı başarıları sıralıyoruz. Bu eş görevli sözcük gruplarını ayırmak için virgül kullanırız.
  
  Adım 3: En sonda “ve daha bir sürü şey” diyerek listenin bittiğini ve cümlenin tamamlandığını anlıyoruz, bu yüzden sonuna nokta koyarız.

9. Aşağıdaki kelimeleri köklerine ve eklerine ayırınız.

Şimdi de kelimelerin içine bir yolculuk yapalım ve onları oluşturan en küçük anlamlı parçayı, yani köklerini bulalım. Sonra da bu köklere gelen ekleri inceleyelim. Unutmayın, kök ve ek arasında mutlaka bir anlam ilişkisi olmalı!

Aferin çocuklar! Gördüğünüz gibi Türkçe çok zengin bir dil ve her kelimenin bir hikayesi var. Bu konuları iyi öğrenmek, hem daha iyi iletişim kurmanızı hem de okuduğunuzu daha iyi anlamanızı sağlar. Bir sonraki dersimizde görüşmek üzere!