5. Sınıf Türkçe Ders Kitabı Cevapları Koza Yayınları Sayfa 179

Merhaba sevgili öğrencim! Gördüğüm kadarıyla Türkçe dersinden çok güzel etkinlikler yapıyorsun. Bu etkinlikleri seninle birlikte adım adım inceleyelim ve nasıl çözmemiz gerektiğini konuşalım. Ancak hemen başında belirtmem gereken önemli bir şey var: Bu etkinlikleri tam olarak çözebilmemiz için bir şiire veya metne ihtiyacımız var. Görselde o şiir ya da metin olmadığı için, ben sana bu etkinlikleri nasıl yapman gerektiğini anlatacağım ve örnekler vermeye çalışacağım. Hazırsan başlayalım!

3. Etkinlik

Metinde, içinde teşbih (benzetme) ve teşhis (kişileştirme) sanatlarının geçtiği dizeleri belirleyiniz. Bu dizelerde teşbih ve teşhisin nasıl yapıldığını açıklayarak yazınız.

Çözüm:

Sevgili öğrencim, bu etkinlikte bizden teşbih ve teşhis sanatlarını bulmamızı ve nasıl yapıldığını açıklamamızı istiyor. Önce bu sanatların ne anlama geldiğini hatırlayalım:

• Teşbih (Benzetme): İki farklı şey arasında ortak bir özellik bularak, zayıf olanı güçlü olana benzetme sanatıdır. Yani “bir şeyi başka bir şeye benzetmek” demektir. Mesela, “Aslan gibi güçlü askerler” dediğimizde, askerleri güçlülük yönünden aslana benzetmiş oluruz. Burada asker zayıf, aslan güçlü olandır.
• Teşhis (Kişileştirme): İnsan dışındaki canlı veya cansız varlıklara insan özelliklerini verme sanatıdır. Yani “bir şeyi insan gibi konuşturmak, düşündürmek veya hissettirmek” demektir. Mesela, “Rüzgar fısıldayarak geçti” dediğimizde, rüzgara fısıldama (insana ait bir özellik) vermiş oluruz. Rüzgar fısıldamaz, ama biz ona bu özelliği vererek onu kişileştirmiş oluruz.

Bu etkinlikte, eğer bir şiir veya metin olsaydı, o şiiri dikkatlice okuyacak, içinde benzetme olan cümleleri veya kişileştirme olan cümleleri bulacaktık. Sonra da bu cümleleri ilgili kutucuklara yazacaktık. Örneğin:

Teşbih (Benzetme)

(Şiirde olsaydı şöyle bir dize yazabilirdik:)

“Gözleri zeytin tanesi gibi simsiyah parlıyordu.”

Açıklama: Burada gözler, renk ve parlaklık yönünden zeytin tanesine benzetilmiştir. Gözler zayıf öge, zeytin tanesi güçlü ögedir.

Teşhis (Kişileştirme)

(Şiirde olsaydı şöyle bir dize yazabilirdik:)

“Bulutlar ağlıyordu sanki gökyüzünde.”

Açıklama: Burada bulutlara “ağlamak” (insana ait bir özellik) verilerek kişileştirme yapılmıştır. Bulutlar gerçekte ağlayamaz.

Gördüğün gibi, eğer şiir yanımızda olsaydı, bu şekilde örnekler bularak etkinliği tamamlayabilirdik. Ama şu an şiirimiz olmadığı için, ben sana sadece ne yapman gerektiğini ve örnekleri nasıl bulacağını anlattım.

4. Etkinlik

Şiirle ilgili iki soru hazırlayıp arkadaşlarınıza sorunuz. Sorularınızı ve aldığınız doğru cevapları aşağıya yazınız.

Çözüm:

Bu etkinlikte bizden, okuduğumuz şiirle ilgili iki tane soru hazırlamamızı ve bu soruların cevaplarını yazmamızı istiyor. Bir şiirle ilgili soru hazırlarken şunlara dikkat edebiliriz:

• Şiirin ana duygusu nedir? (Şiir bize ne hissettiriyor?)
• Şiirin konusu nedir? (Şiir ne anlatıyor?)
• Şiirde geçen bazı kelimelerin anlamları ne olabilir?
• Şiirdeki kahraman veya anlatıcı ne hissediyor?
• Şair bize ne mesaj vermek istiyor?
• Şiirde hangi sanatlar kullanılmış? (Az önceki teşbih ve teşhis gibi!)

Yine şiirimiz olmadığı için sana doğrudan soru hazırlayamıyorum ama nasıl sorular hazırlayabileceğine dair örnekler verebilirim:

1. soru:

Cümlem: (Örnek soru: Şiirde anlatılan olay nerede geçmektedir?)

Cevap: (Örnek cevap: Şiirde anlatılan olay bir köy evinde geçmektedir.)

2. soru:

Cümlem: (Örnek soru: Şair, hangi duyguları okuyucuya aktarmak istemiştir?)

Cevap: (Örnek cevap: Şair, özlem ve huzur duygularını okuyucuya aktarmak istemiştir.)

Sen de kendi okuduğun şiire göre bu şekilde sorular hazırlayabilir ve arkadaşlarının cevaplarını buraya yazabilirsin. Unutma, sorular şiiri iyi anlayıp anlamadığımızı gösterir!

5. Etkinlik

Aşağıdaki başlık önerilerinden şiire en uygun bulduğunuzu işaretleyiniz. Bu başlığı seçme nedeninizi yazınız.

Çözüm:

Bu son etkinliğimizde ise bir şiir için en uygun başlığı seçmemiz ve nedenini açıklamamızı istiyor. Bir şiire başlık seçerken şunlara dikkat ederiz:

• Başlık, şiirin konusunu veya ana fikrini yansıtmalı.
• Başlık, şiirdeki ana duyguyu hissettirmeli.
• Başlık, okuyucuyu şiiri okumaya meraklandırmalı.
• Çok uzun olmamalı, genellikle kısa ve akılda kalıcı olmalı.

Şimdi bize verilen başlık seçeneklerine bir göz atalım:

• RÜYA EVİ: Bu başlık, hayalleri, düşleri, belki de özlenen bir yeri akla getiriyor.
• BULUTTAN YASTIK: Bu başlık, yumuşaklığı, rahatlığı, belki de hayal kurmayı veya uyumayı çağrıştırıyor.
• KAPATIRIM GÖZ KAPAKLARIMI: Bu başlık, uyumak, dinlenmek, belki de bir şeylerden kaçmak veya hayallere dalmak gibi anlamlara gelebilir.
• ANNEMİN DİZLERİ: Bu başlık ise sevgi, şefkat, huzur, güven ve çocukluk anılarını akla getiriyor.

Gördüğün gibi her başlık farklı bir duygu veya konuyu çağrıştırıyor. Eğer şiirimiz olsaydı, şiiri dikkatlice okuyacak ve şiirin en çok hangi başlığın anlattığı duyguya veya konuya uygun olduğuna karar verecektik. Örneğin, eğer şiir anne sevgisini, annenin yanında duyulan huzuru anlatıyorsa, “Annemin Dizleri” başlığı çok uygun olurdu.

Şiirimiz olmadığı için ben sana örnek bir seçim yapacağım ve nedenini açıklayacağım. Diyelim ki şiir, bir çocuğun annesinin yanında hissettiği huzuru, güveni ve sevgiyi anlatıyor:

Seçilen Başlık: ANNEMİN DİZLERİ

Başlığı seçme nedenim:

Eğer şiir, bir annenin sevgisini, şefkatini, çocukluk anılarını ve annenin yanında hissedilen güveni, huzuru anlatıyorsa, “Annemin Dizleri” başlığı şiirin ana duygusunu ve konusunu en güzel şekilde yansıtır. Bu başlık, okuyucuda sıcak, samimi ve sevgi dolu bir his uyandırır, şiirin içeriğine dair güçlü bir ipucu verir.

Unutma, her şiirin kendine özel bir ruhu vardır ve başlık da o ruhu yansıtmalıdır. Sen de kendi şiirini okuduğunda, bu başlık önerilerinden hangisinin şiirinin kalbine en yakın olduğunu bulabilirsin.

Umarım bu açıklamalar sana yardımcı olmuştur. Türkçe dersinde başarılar dilerim!