Merhaba sevgili öğrencilerim, ben sizin Türkçe öğretmeniniz. Bugün birlikte çok güzel iki etkinliğimiz var. Atasözlerini eşleştirecek, sonra da noktanın kullanım yerlerine örnek cümleler yazacağız. Hazır mısınız? Başlayalım o zaman!
C. Aşağıda verilen atasözlerini anlamlarıyla eşleştiriniz. Boşta kalan anlama uygun bir atasözü düşünüp söyleyiniz.
Sevgili çocuklar, atasözleri atalarımızın uzun gözlemler ve deneyimler sonucu söylediği, bize yol gösteren, öğüt veren kalıplaşmış sözlerdir. Şimdi bu güzel sözleri anlamlarıyla birleştirelim.
Adım 1: İlk atasözümüzü inceleyelim.
A) İşleyen demir pas tutmaz.
Çözüm:
Bu atasözü, sürekli çalışan, aktif olan birinin tembelleşmeyeceğini, becerilerini kaybetmeyeceğini anlatır. Tıpkı sürekli kullanılan bir demirin paslanmaması gibi, insan da çalıştıkça daha iyi olur, yeteneklerini geliştirir.
Anlamlar arasına baktığımızda, bu atasözüne en uygun olan anlam şudur:
- Tembel tembel oturan kimse hantallaşır, iş yapma yeteneğini yitirir. Çalışan kimse gittikçe açılır, daha yararlı işler yapar.
Sonuç:A) İşleyen demir pas tutmaz. atasözü, Tembel tembel oturan kimse hantallaşır, iş yapma yeteneğini yitirir. Çalışan kimse gittikçe açılır, daha yararlı işler yapar. anlamıyla eşleşir.
Adım 2: İkinci atasözümüze geçelim.
B) Akıl yaşta değil baştadır.
Çözüm:
Bu atasözü bize, zeki olmanın veya bilgece davranmanın yaşla ilgili olmadığını söyler. Bazen küçük bir çocuk bile çok akıllıca fikirler söyleyebilirken, yaşlı bir kişi hata yapabilir. Önemli olan kişinin kafasının çalışması, aklını kullanabilmesidir.
Anlamlar arasına baktığımızda, bu atasözüne en uygun olan anlam şudur:
- Akıllı olmanın yaşla ilgisi yoktur, bazı küçükler büyüklerden daha akıllı olabilir.
Sonuç:B) Akıl yaşta değil baştadır. atasözü, Akıllı olmanın yaşla ilgisi yoktur, bazı küçükler büyüklerden daha akıllı olabilir. anlamıyla eşleşir.
Adım 3: Üçüncü atasözümüzü inceleyelim.
C) Cana gelecek mala gelsin.
Çözüm:
Bu atasözü, insan hayatının ve sağlığının her şeyden önemli olduğunu vurgular. Bir tehlike veya zarar söz konusu olduğunda, canımıza zarar gelmesindense malımızın (eşyalarımızın, paramızın) zarar görmesini tercih ederiz. Çünkü mal yerine konulabilir ama can geri gelmez.
Anlamlar arasına baktığımızda, bu atasözüne en uygun olan anlam şudur:
- Canı korumak için mal feda edilir.
Sonuç:C) Cana gelecek mala gelsin. atasözü, Canı korumak için mal feda edilir. anlamıyla eşleşir.
Adım 4: Boşta kalan anlamı bulalım ve ona uygun bir atasözü düşünelim.
Çözüm:
Eşleştirmelerimizi bitirdiğimizde, boşta kalan anlam şu oluyor:
- İyi dostlar kötü zamanlarda sevdiklerinin yanında olurlar.
Bu anlama uygun, yani gerçek dostluğun zor zamanlarda ortaya çıktığını anlatan bir atasözü düşünelim. Aklımıza hemen şu atasözü geliyor:
Dost kara günde belli olur.
Bu atasözü, bir insanın gerçek dostunun, iyi zamanlarda değil, zorlandığı, sıkıntıya düştüğü zamanlarda yanında olan kişi olduğunu anlatır. Tıpkı boşta kalan anlamda olduğu gibi.
Sonuç: Boşta kalan “İyi dostlar kötü zamanlarda sevdiklerinin yanında olurlar.” anlamına uygun atasözü: Dost kara günde belli olur.
—
6. Etkinlik
Nokta (.) işaretinin kullanımıyla ilgili aşağıdaki kuralları okuyunuz. Önceki yıllardan edindiğiniz bilgilerden de faydalanarak belirtilen kurallara uygun cümleler yazınız.
Şimdi de noktanın sihirli dünyasına dalalım! Nokta, Türkçede çok önemli bir noktalama işaretidir ve birçok farklı yerde kullanılır. Hadi her kural için birer örnek cümle yazalım.
1. Cümlelerin sonunda kullanılır.
Çözüm:
Bu kural, noktanın en temel görevidir. Bir cümleyi bitirdiğimizde, o cümlenin tamamlandığını göstermek için sonuna nokta koyarız. Tıpkı bir hikayenin sonu gibi düşünebilirsin.
Örnek cümlemiz:
Bugün okulda çok eğlendim.
2. Alb.(albay), Dr.(doktor), Prof.(profesör), İng.(İngilizce) gibi kısaltmaların sonunda kullanılır.
Çözüm:
Bazı kelimeler uzun olduğu için veya sıkça kullanıldığı için onları kısaltarak yazarız. Bu kısaltmaların sonuna nokta koyarak, bunların birer kelimenin kısaltılmış hali olduğunu belirtiriz. Böylece okurken ne anlama geldiğini kolayca anlarız.
Örnek cümlemiz:
Dr. Elif, hastalarını muayene etti.
3. Sayılardan sonra sıra bildirmek için kullanılır.
Çözüm:
Bir şeylerin sırasını belirtirken, mesela bir yarışmada kaçıncı olduğunu veya bir listenin kaçıncı maddesi olduğunu söylerken, sayının sonuna nokta koyarız. Bu, o sayının “birinci, ikinci, üçüncü” gibi bir sıra ifade ettiğini gösterir.
Örnek cümlemiz:
Sınavda 1. oldum.
4. Bir yazının maddelerini gösteren rakam veya harflerden sonra kullanılır.
Çözüm:
Bir konuyu anlatırken alt alta maddeler halinde sıralama yaparız, değil mi? İşte o maddelerin başında kullandığımız rakamların veya harflerin sonuna da nokta koyarız. Bu, her maddenin ayrı bir bölüm olduğunu gösterir.
Örnek cümlemiz:
Kahvaltıda yediklerim:
- a. Peynir
- b. Zeytin
- c. Yumurta
5. Tarihlerin yazılışında gün, ay ve yılı gösteren sayıları birbirinden ayırmak için kullanılır.
Çözüm:
Doğum günümüzü, özel bir tarihi veya önemli bir olayın tarihini yazarken, gün, ay ve yıl sayılarını karıştırmamak için aralarına nokta koyarız. Böylece hangi sayının günü, hangi sayının ayı, hangi sayının yılı gösterdiğini hemen anlarız.
Örnek cümlemiz:
Cumhuriyet Bayramı 29.10.1923 tarihinde ilan edildi.
6. Saat ve dakikayı gösteren sayıların arasında kullanılır.
Çözüm:
Bir randevuyu, dersin başlama saatini veya bir filmin başlangıç zamanını belirtirken, saati ve dakikayı gösteren sayıları birbirinden ayırmak için aralarına nokta koyarız. Bu, saati doğru ve anlaşılır bir şekilde yazmamızı sağlar.
Örnek cümlemiz:
Dersimiz 10.00‘da başlayacak.
Harika iş çıkardınız çocuklar! Bugün hem atasözlerinin derin anlamlarını keşfettik hem de noktanın birçok farklı kullanım alanını örneklerle pekiştirdik. Türkçemizdeki bu küçük ama önemli işaretleri doğru kullanarak daha güzel ve anlaşılır yazılar yazabiliriz. Bir sonraki dersimizde görüşmek üzere!