Merhaba sevgili öğrencilerim! Ben sizin Türkçe öğretmeniniz. Bugün size gönderilen bu görseldeki etkinlikleri birlikte inceleyeceğiz ve yay ayraç konusunu iyice pekiştireceğiz. Hazırsanız başlayalım!
4. Etkinlik
Metinden hareketle aşağıdaki soruları cevaplayınız.
Sevgili çocuklar, bu etkinlikte bize bir metin verilmesi gerekiyordu ama ne yazık ki görselde o metin görünmüyor. Bu yüzden, metni okuyamadığımız için bu sorulara doğru cevap veremeyiz. Ama ben size yine de bu tür sorulara nasıl yaklaşmanız gerektiğini anlatayım:
Şiirde insanlara seslenen kimdir?
Böyle bir soruyu cevaplamak için önce şiiri dikkatlice okumalıyız. Şiirde konuşan kişi kim, kimin ağzından yazılmış, ona bakmalıyız. Bazen şair kendisi konuşur, bazen bir hayvan veya eşya konuşturulur.
Çocuk, kendisine nelerin öğretilmesini istiyor?
Yine şiiri okuyup, çocuğun isteklerini belirten dizeleri bulmalıyız. Genellikle bu tür istekler şiirde açıkça belirtilir.
Çocuğun isteklerine katılıyor musunuz? Neden?
Bu soru ise sizin kendi düşüncenizi soruyor. Çocuğun söylediklerini haklı bulup bulmadığınızı, nedenleriyle birlikte açıklamalısınız. Örneğin, “Evet katılıyorum, çünkü…” ya da “Hayır katılmıyorum, çünkü…” diye başlayarak kendi cümlelerinizle bir açıklama yapmalısınız. Unutmayın, önemli olan düşüncenizi mantıklı bir şekilde savunabilmek!
Şimdi gelelim yay ayraç konusuna. Bu konu çok önemli, çünkü yazılarımızda doğru anlamı vermek ve ek bilgileri göstermek için yay ayraçları sıkça kullanırız.
5. Etkinlik
Aşağıda yay ayraç ( ) hakkında verilen bilgileri okuyunuz. Açıklamalarda belirtilen kullanımı, karşılarında verilen örnekler üzerinde gösteriniz.
Bu etkinlikte, yay ayracın nerelerde kullanıldığını anlatan kurallar verilmiş, bir de bu kurallara uygun olması gereken örnek cümleler var. Bizden istenen, bu örnek cümlelerde yay ayracı doğru yerlerde kullanarak kuralı göstermek. Haydi adım adım yapalım:
Adım 1: Birinci Kural ve Örnek
1. Cümledeki anlamı tamamlayan ve cümlenin dışında kalan ek bilgiler için kullanılır.
Verilen örnek: Mahalledeki parka park demek için bin şahit gerekir. Park yeniden düzenlenecekmiş.
Çözüm: Bu cümlede “park demek için bin şahit gerekir” ifadesi, “parka” kelimesi hakkında ek bir bilgi veriyor. Yani sanki bir açıklama yapıyor gibi. İşte bu tür ek bilgileri yay ayraç içine almalıyız.
Mahalledeki parka (park demek için bin şahit gerekir) yeniden düzenlenecekmiş.
Adım 2: İkinci Kural ve Örnek
2. Doğum ve ölüm tarihleri yay ayraç içinde verilir.
Verilen örnek: Yunus Emre 1240?-1320 kültürümüzün temel taşlarındandır.
Çözüm: Burada Yunus Emre gibi önemli bir şahsiyetin yaşam tarihlerini görüyoruz. Doğum ve ölüm tarihlerini belirtirken yay ayraç kullanmak doğru bir yazımdır.
Yunus Emre (1240?-1320) kültürümüzün temel taşlarındandır.
Adım 3: Üçüncü Kural ve Örnek
3. Tiyatro eserlerinde ve senaryolarda konuşanın hareketlerini, durumunu açıklamak ve göstermek için kullanılır.
Verilen örnek: İdil – Ağlayarak içeriye girer. Uyumak istemiyorum!
Çözüm: Tiyatro oyunlarında veya film senaryolarında, karakterlerin ne yaptığını, nasıl bir ruh halinde olduğunu gösteren bu tür bilgilere “sahne yönergesi” denir. Bu yönergeler yay ayraç içine alınır ki konuşma metninden ayrı olduğu belli olsun.
İdil – (Ağlayarak içeriye girer.) Uyumak istemiyorum!
Adım 4: Dördüncü Kural ve Örnek
4. Alıntıların aktarıldığı eseri, yazarı veya künye bilgilerini göstermek için kullanılır.
Verilen örnek: Rüzgâr yelkensiz de olsa gene rüzgârdır. Ama rüzgârsız yelken bir bezdir. Özdemir Asaf
Çözüm: Birinden bir söz aldığımızda, yani alıntı yaptığımızda, o sözün kime ait olduğunu veya hangi kitaptan alındığını belirtmek çok önemlidir. Bu bilgiyi de yay ayraç içine yazarız. Böylece okuyan kişi bilginin kaynağını kolayca görür.
Rüzgâr yelkensiz de olsa gene rüzgârdır. Ama rüzgârsız yelken bir bezdir. (Özdemir Asaf)
Adım 5: Beşinci Kural ve Örnek
5. Alıntılarda, alınmayan kelime veya bölümlerin yerine konulan üç nokta, yay ayraç içine alınabilir.
Verilen örnek: Yavaşça ilerledi. … Buradan hemen gitmeliyiz, diye bağırdı.
Çözüm: Bir metinden alıntı yaparken bazen tüm cümleyi veya paragrafı almak istemeyiz, bazı yerleri atlarız. Atladığımız yerleri göstermek için üç nokta (…) kullanırız. Bu üç noktayı da yay ayraç içine alabiliriz. Bu, atlanan yerin bir bütünün parçası olduğunu daha net gösterir.
Yavaşça ilerledi. (…) Buradan hemen gitmeliyiz, diye bağırdı.
İşte bu kadar sevgili öğrencilerim! Gördüğünüz gibi yay ayraçlar, yazılarımızı daha düzenli ve anlaşılır hale getiren çok önemli noktalama işaretleridir. Bunları doğru yerlerde kullanmaya özen gösterelim.