Merhaba sevgili öğrencilerim! Ben sizin 5. sınıf Türkçe öğretmeniniz. Bugün sizinle birlikte çok güzel iki etkinliği çözeceğiz. Unutmayın, Türkçe dersinde kelimelerin anlamlarını bilmek, onları doğru kullanmak ve farklı anlamlarını keşfetmek çok önemli. Hazırsanız başlayalım!
1. Etkinlik
Bu etkinlikte bize “tatlı” kelimesinin farklı anlamları verilmiş. Bizden istenen, eğer bir metinde “tatlı” kelimesi kullanılmış olsaydı (ki o metin şu an elimizde yok, biz hayal edeceğiz), hangi anlamıyla kullanıldığını işaretlemek ve sonra o anlamın dışındaki diğer anlamlarıyla cümleler kurmak.
Şimdi, biz bir 5. sınıf öğrencisi için yazılmış bir metinde “tatlı” kelimesinin en çok hangi anlamda kullanılabileceğini düşünelim. Bence en çok yemeklerle ilgili, yani “Şekerle veya şekerli şeylerle yapılan yiyecek” anlamında kullanılmış olabilir. Ya da “Şeker tadında olan” anlamında. Ben bu metinde “tatlı” kelimesinin bir yiyecekten bahsederken kullanıldığını varsayıyorum.
Öyleyse, önce “tatlı” kelimesinin metinde kullanıldığı anlamı seçelim ve sonra diğer anlamlarıyla cümleler kuralım.
Adım 1: “Tatlı” kelimesinin metinde kullanıldığı anlamı belirleyelim.
Ben, hayali metnimizde “tatlı” kelimesinin “Şekerle veya şekerli şeylerle yapılan yiyecek” anlamında kullanıldığını varsayıyorum. Bu, en sık karşılaştığımız anlamlardan biri.
Adım 2: “Tatlı” kelimesinin metinde kullanıldığı anlamın dışındaki diğer anlamlarıyla cümleler kuralım.
-
Şeker tadında olan.
Çözüm:
Bu anlam genellikle bir şeyin tadını anlatmak için kullanılır. Mesela,
Bu elmanın tadı tatlı değil, biraz ekşi. -
Acı olmayan, acı karşıtı.
Çözüm:
Bu da bir tadı ifade eder ama daha geneldir.
Biberler çok acıydı ama yemeğin sonunda yediğimiz kabak tatlı geldi. -
Şekerle veya şekerli şeylerle yapılan yiyecek.
Çözüm:
Bu anlamı metinde kullanıldığını varsaydığımız için, bu anlamla ilgili bir cümle kurmuyoruz.
-
İnsanı çeken, göze, kulağa hoş gelen, rahatlatan, dinlendiren, sevindiren.
Çözüm:
Bu anlam, daha çok duyu organlarımızla ilgili hoşumuza giden şeyleri anlatır.
Annemin sesi ne kadar da tatlı, hep dinlemek isterim.
Bu manzarayı izlemek insana çok tatlı bir huzur veriyor. -
Sevimli, hoş.
Çözüm:
Bu anlam genellikle insanlar veya hayvanlar için kullanılır.
Yeni doğan kuzenimin yanakları o kadar tatlı ki ısırmak istedim.
Sınıfımızdaki en tatlı kedi benim kedimdir. -
Hoşa gidecek bir biçimde, tatlılıkla.
Çözüm:
Bu anlam, bir şeyi yapış biçimimizi anlatır.
Öğretmenimiz konuyu bize öyle tatlı anlattı ki hepimiz kolayca anladık.
Arkadaşım bana hatasını tatlıtatlı söyledi, hiç kırılmadım.
Gördüğünüz gibi, bir kelimenin pek çok farklı anlamı olabilir. Bu yüzden cümle içinde hangi anlamda kullanıldığını iyi anlamak çok önemli!
2. Etkinlik
Şimdi sıra geldi eş sesli kelimelere! Hatırlıyor musunuz, eş sesli kelimeler ne demekti?
Eş sesli (sesteş) kelimeler; yazılışları ve okunuşları aynı olan ama anlamları tamamen farklı olan kelimelerdir.
Yine bu etkinlikte de bize bir metin verilmemiş ama bizden metinde geçen eş sesli kelimeleri belirleyip, o kelimeleri farklı anlamlarıyla cümlelerde kullanmamız isteniyor. Haydi, Türkçe derslerinde sıkça karşılaştığımız bir eş sesli kelime seçelim ve onun farklı anlamlarını cümlelerde gösterelim. Ben size “yüz” kelimesini seçtim çünkü onun birden fazla farklı anlamı var!
Adım 1: Eş sesli kelimeyi belirleyelim.
Benim seçtiğim eş sesli kelime: yüz
Adım 2: “Yüz” kelimesinin farklı anlamlarını ve bu anlamlarla kurulmuş cümleleri yazalım.
- 1. Anlam: Bir insan veya hayvanın başının ön bölümü, surat.
Cümle:Sabah uyandığında yüzünü yıkamayı unutma.
- 2. Anlam: Sayı olan “yüz”. (100)
Cümle:Sınavdan yüz aldığım için çok sevindim.
- 3. Anlam: Suyun üzerinde hareket etmek, yüzme eylemi.
Cümle:Yaz tatilinde her gün denizde yüzmek çok eğlenceliydi.
- 4. Anlam: Derisini çıkarmak (hayvanın derisini yüzmek).
Cümle:Kasap, kurbanlık hayvanın derisini dikkatlice yüzdü.
İşte bu kadar! Gördünüz mü, “yüz” kelimesi nasıl da farklı anlamlara gelebiliyor. Bu yüzden bir kelimenin cümledeki anlamına çok dikkat etmemiz gerekiyor.
Umarım bu etkinlikler kelime bilgisi dağarcığınızı geliştirmenize yardımcı olmuştur. Başka bir derste görüşmek üzere, hoşça kalın!