Merhaba sevgili öğrencim! Ben senin 5. sınıf Türkçe öğretmenin. Sana gönderdiğin soruları birlikte adım adım, güzelce çözeceğiz. Hiç merak etme, her şeyi en anlaşılır şekilde anlatacağım. Hadi başlayalım!
4. Şiirin konusu ve ana duygusu nedir?
Sevgili öğrencim, bu soruyu cevaplayabilmemiz için önce bir şiire ihtiyacımız var. Soruda bir şiir verilmediği için şu an için şiirin konusunu ve ana duygusunu belirleyemiyoruz. Eğer şiiri bana gönderirsen, o zaman bu soruyu da rahatlıkla çözebiliriz.
5. Kök halinde verilmiş kelimelerden yeni kelimeler türeterek aşağıya yazınız.
Bu soruda bizden istenen, kelimelerin köklerine yapım ekleri getirerek onlardan yepyeni anlamlara sahip kelimeler oluşturmak. Hatırlarsan, yapım ekleri kelimenin anlamını veya türünü değiştiren eklerdi. Haydi, her kökten birer tane yeni kelime türetelim:
- Kök: göz
Yeni kelime: gözlük - Kök: bil
Yeni kelime: bilgi - Kök: gör
Yeni kelime: görgü - Kök: yaz
Yeni kelime: yazar - Kök: oku
Yeni kelime: okul - Kök: sev
Yeni kelime: sevgi
6. Aşağıdaki tabloda aldığı ekle yeni bir anlam kazanan kelimelerin önündeki kutucuklara (X) işareti koyunuz.
Bu soruda dikkat etmemiz gereken şey, kelimenin aldığı ekin kelimenin anlamını değiştirip değiştirmediği. Eğer kelime ek aldıktan sonra bambaşka bir anlama bürünüyorsa, o zaman o kelime yapım eki almıştır ve biz de önüne (X) koyacağız. Ama sadece çekim eki alıp anlamı değişmiyorsa, boş bırakacağız. Hatırlayalım, çekim ekleri kelimenin anlamını değiştirmez, sadece cümledeki görevini belirlerdi (çoğul yapar, ismin hallerini gösterir vb.).
Şimdi tabloyu inceleyelim ve işaretlemeleri yapalım:
(X) bencil (X) çizelge el eve (X) gelenek genci (X) içecek iyiler kapısı (X) süzgeç (X) taşlık (X) vatandaş
Açıklamalar:
- bencil: “ben” (kişi zamiri) kelimesine “-cil” eki gelerek “sadece kendini düşünen” anlamında yeni bir kelime oluşmuş. Anlam değiştiği için yapım eki almıştır.
- eve: “ev” kelimesine “-e” yönelme durum eki gelmiş. “Ev” yine “ev” olarak kalmış, anlamı değişmemiş, sadece nereye gidildiğini belirtmiş. Çekim eki almıştır.
- içecek: “iç-” (eylem kökü) kelimesine “-ecek” eki gelerek “içilen şey” anlamında yeni bir isim oluşmuş. Anlam değiştiği için yapım eki almıştır.
- süzgeç: “süz-” (eylem kökü) kelimesine “-geç” eki gelerek “süzme aracı” anlamında yeni bir isim oluşmuş. Anlam değiştiği için yapım eki almıştır.
- çizelge: “çiz-” (eylem kökü) kelimesine “-elge” eki gelerek “tablo” anlamında yeni bir isim oluşmuş. Anlam değiştiği için yapım eki almıştır.
- gelenek: “gel-” (eylem kökü) kelimesine “-enek” eki gelerek “nesilden nesile aktarılan alışkanlık” anlamında yeni bir isim oluşmuş. Anlam değiştiği için yapım eki almıştır.
- iyiler: “iyi” kelimesine “-ler” çoğul eki gelmiş. “İyi” yine “iyi” olarak kalmış, sadece birden fazla iyi insanı belirtmiş. Anlam değişmemiş, çekim eki almıştır.
- taşlık: “taş” kelimesine “-lık” eki gelerek “taşlarla dolu yer” anlamında yeni bir isim oluşmuş. Anlam değiştiği için yapım eki almıştır.
- el: Bu kelime zaten kök halinde, herhangi bir ek almamış.
- genci: “genç” kelimesine “-i” belirtme durum eki veya iyelik eki gelmiş. Anlam değişmemiş, çekim eki almıştır.
- kapısı: “kapı” kelimesine “-sı” iyelik eki gelmiş. Anlam değişmemiş, çekim eki almıştır.
- vatandaş: “vatan” kelimesine “-daş” eki gelerek “aynı vatanda yaşayan kimse” anlamında yeni bir isim oluşmuş. Anlam değiştiği için yapım eki almıştır.
7. Aşağıda verilen kelimelere yapım ekleri getirerek yeni kelimeler elde ediniz. Elde ettiğiniz kelimeleri cümle içerisinde kullanarak yazınız.
Şimdi de hem yapım eki getirip yeni kelimeler oluşturacağız hem de bu yeni kelimeleri cümle içinde kullanarak pekiştireceğiz. Haydi, dikkatlice takip et!
- Kelime: sıcak
Yeni Kelime: sıcaklık
Cümlem: Bugün hava sıcaklıkları mevsim normallerinin üzerindeydi. - Kelime: ev
Yeni Kelime: evli
Cümlem: Öğretmenimiz evli ve iki çocuğu var. - Kelime: tuz
Yeni Kelime: tuzlu
Cümlem: Annem yemekleri biraz tuzlu yapar. - Kelime: sev
Yeni Kelime: sevgi
Cümlem: Hayvanlara karşı her zaman sevgi dolu olmalıyız. - Kelime: yaş
Yeni Kelime: yaşlı
Cümlem: Otobüste yaşlı bir teyzeye yer verdim. - Kelime: ip
Yeni Kelime: iplik
Cümlem: Anneannem rengarenk ipliklerle kazak örüyor. - Kelime: kapı
Yeni Kelime: kapıcı
Cümlem: Apartmanımızın kapıcısı çok yardımsever biridir. - Kelime: su
Yeni Kelime: sulu
Cümlem: Bu karpuz çok sulu ve tatlı çıktı.
Aferin sana, sevgili öğrencim! Bütün soruları başarıyla tamamladık. Gördün mü, Türkçe aslında ne kadar eğlenceli ve mantıklı bir ders? Kelimelerin nasıl değiştiğini, yeni anlamlar kazandığını öğrenmek çok keyifli. Unutma, pratik yaptıkça bu konuları daha iyi anlayacak ve daha hızlı çözeceksin. Takıldığın bir yer olursa bana her zaman sorabilirsin. İyi çalışmalar!