Merhaba sevgili öğrencilerim! Bugün Türkçe dersimizde karşımızdaki bu soruları hep birlikte, adım adım çözeceğiz. Unutmayın, her sorunun bir çözümü vardır ve önemli olan doğru adımları öğrenmektir. Haydi başlayalım!
6. Metinde geçen gerçek ve terim anlamlı kelimelere ikişer örnek yazınız.
Sevgili çocuklar, bu soruda bizden “gerçek anlamlı” ve “terim anlamlı” kelimelere ikişer örnek vermemiz isteniyor. Ancak burada bize bir metin verilmemiş. Olsun, biz genel olarak bu kelime türlerine örnekler verelim ve ne anlama geldiklerini hatırlayalım. Böylece karşınıza çıkan herhangi bir metinden bu tür kelimeleri kolayca bulabilirsiniz.
Adım 1: Gerçek Anlam Nedir?
Bir kelimenin ilk akla gelen, temel anlamına gerçek anlam diyoruz. Yani, o kelimeyi duyduğumuzda ya da okuduğumuzda aklımıza gelen ilk şey, genellikle onun gerçek anlamıdır. Mesela “ateş” dediğimizde aklımıza ilk olarak yanan, ısı ve ışık veren şey gelir, değil mi?
Gerçek anlamlı kelimeler:
- Kapı: Evlerin, odaların giriş ve çıkışını sağlayan açılır kapanır bölüm.
- Koşmak: Ayakları hızlı hareket ettirerek bir yerden başka bir yere gitmek.
Adım 2: Terim Anlam Nedir?
Terim anlam ise bir kelimenin bir bilim, sanat, spor dalı veya mesleğe özgü özel anlamıdır. O kelimeyi o alanda kullandığımızda farklı bir anlam kazanır. Örneğin, “nota” kelimesi müzik dersinde kullanıldığında bir ses işaretini, “üçgen” kelimesi matematik dersinde kullanıldığında belirli bir şekli anlatır.
Terim anlamlı kelimeler:
- Üçgen: (Matematik terimi) Üç kenarı ve üç köşesi olan geometrik bir şekil.
- Nota: (Müzik terimi) Sesleri göstermeye yarayan işaret.
7. Aşağıdaki yazma alanlarına başta verilen noktalama işaretlerini kullanarak cümleler yazınız.
Bu soruda da bizden, verilen noktalama işaretlerini kullanarak cümleler kurmamız isteniyor. Her bir noktalama işaretinin farklı bir görevi olduğunu unutmayalım.
Adım 1: Tırnak İşareti (“ ”)
Tırnak işaretini genellikle birinden duyduğumuz sözleri değiştirmeden aktarırken veya bir cümlede özel olarak vurgulamak istediğimiz bir kelimeyi belirtirken kullanırız.
Cümle: Öğretmenimiz “Derslerinize düzenli çalışın!” diye bize seslendi.
Adım 2: Virgül (,)
Virgülün birçok görevi var. En çok, birbiri ardınca sıralanan aynı görevdeki kelimeleri veya cümleleri ayırmak için kullanırız.
Cümle: Pazardan elma, armut, muz ve çilek aldık.
Adım 3: Soru İşareti (?)
Soru işareti, adı üzerinde, soru soran cümlelerin sonuna konur. Bir şeyi merak ettiğimizi veya bilgi almak istediğimizi gösterir.
Cümle: Yarın pikniğe gidecek miyiz?
Adım 4: İki Nokta (:)
İki noktayı genellikle bir açıklama yapacağımızda veya bir örnek vereceğimizden önce kullanırız.
Cümle: Sağlıklı yaşamak için şunlara dikkat etmeliyiz: Düzenli spor yapmak, dengeli beslenmek.
Adım 5: Noktalı Virgül (;)
Noktalı virgül biraz daha özel bir işarettir. Cümle içinde virgüllerle ayrılmış grupları veya ögeleri ayırmak için kullanılır.
Cümle: Erkek çocuklara Ali, Can; kız çocuklara ise Ayşe, Elif isimleri verildi.
Adım 6: Ünlem İşareti (!)
Ünlem işareti, sevinç, şaşırma, korku, acı gibi güçlü duyguları anlatan cümlelerin sonuna konur. Ayrıca seslenme ve hitap sözlerinden sonra da kullanırız.
Cümle: Eyvah, otobüsü kaçırdık!
8. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde sayıların yazımı ile ilgili bir yazım yanlışı yapılmıştır?
Şimdi de sayıların doğru yazımını hatırlayacağımız bir soruyla karşı karşıyayız. Bakalım hangi cümlede bir hata yapılmış?
Adım 1: Seçenekleri İnceleyelim
- A) Duru yarışmada 3. oldu.
Sıra sayılarını gösterirken rakamdan sonra nokta koyarız. “3.” demek, “üçüncü” demektir ve doğru yazılmıştır. Burada bir yanlışlık yok.
- B) Eylül 5’şer 5’şer sayabiliyor.
İşte burada bir şeye dikkat etmeliyiz! Paylaştırma, yani üleştirme sayılarını (beşer, altışar gibi) rakamla yazamayız. Mutlaka yazıyla yazmalıyız. Yani “beşer beşer” şeklinde olmalıydı, “5’şer 5’şer” şeklinde değil. Ayrıca kesme işareti de yanlış kullanılmış.
Doğrusu: Eylül beşer beşer sayabiliyor.
- C) Emir on iki sınav çekti.
Birden fazla kelimeden oluşan sayılar ayrı yazılır. “On iki” doğru yazılmıştır. Burada bir yanlışlık yok.
- D) 12 Nisan günü geri döneceğim.
Belirli bir tarih bildiren ay ve gün adları büyük harfle başlar. “Nisan” kelimesi büyük harfle başlamış ve sayı doğru yazılmıştır. Burada bir yanlışlık yok.
Sonuç: Yazım yanlışı yapılan cümle B seçeneğidir.
9. Aşağıdaki cümlelerde altı çizili sözcüklerin hangisinde ünsüz yumuşaması, ünsüz benzeşmesi ya da ünlü düşmesi gibi bir ses olayı yoktur?
Bu sorumuzda da Türkçemizin güzelliklerinden olan ses olaylarını hatırlayacağız. Hangi kelimede bu ses olaylarından hiçbiri yok, onu bulacağız.
Adım 1: Seçenekleri Tek Tek İnceleyelim
- A) Alnından boncuk gibi ter damlıyordu.
Bu kelimenin kökü “alın”dır. “Alın” kelimesine “-ı” eki geldiğinde “alın-ı” değil, “alnı” olur. Buradaki “ı” sesi düşer. Buna ünlü düşmesi deriz. Yani burada ses olayı var.
- B) Kitabın kapağı bence çok çok güzeldi.
Bu kelimenin kökü “kitap”tır. “Kitap” kelimesine “-ın” eki geldiğinde “kitap-ın” değil, “kitabın” olur. Buradaki “p” sesi “b”ye dönüşmüştür. Buna ünsüz yumuşaması (veya ünsüz değişimi) deriz. Yani burada da ses olayı var.
- C) Nasıl davranacağını kendisi de bilmiyor.
Bu kelime aslında “ne” ve “asıl” kelimelerinin birleşmesiyle oluşmuştur. “Ne asıl” birleşirken “e” sesi düşmüş ve “a” sesiyle birleşerek “nasıl” olmuştur. Burada da ünlü düşmesi vardır. Yani burada da ses olayı var.
- D) Bugün hava daha güzel olacakmış.
Bu kelime “bu” ve “gün” kelimelerinin birleşmesiyle oluşmuştur. “Bu” kelimesiyle “gün” kelimesi birleşirken herhangi bir ses düşmesi, değişmesi veya benzeşmesi olmamıştır. Sadece iki kelime bir araya gelerek yeni bir kelime oluşturmuştur.
Sonuç: Ses olayı olmayan kelime D seçeneğindeki “Bugün” kelimesidir.
Aferin çocuklar! Gördüğünüz gibi, dikkatli incelediğimizde tüm soruları kolayca çözebiliriz. Başka bir derste görüşmek üzere!