Merhaba canım öğrencim! 5. Sınıf Türkçe dersimize hoş geldin. Bugün seninle birlikte gönderdiğin görseldeki etkinlikleri inceleyeceğiz ve nasıl çözmen gerektiğini adım adım anlatacağım. Ama önce önemli bir noktayı belirtmek isterim.
Görseldeki 5, 6 ve 7 numaralı etkinlikler, daha önce okuduğumuz bir metinle ilgili sorular soruyor. Yani bu soruları doğru bir şekilde cevaplayabilmemiz için o metni okumuş olmamız gerekiyor. Şu anda o metin yanımızda olmadığı için, ben sana bu soruların ne anlama geldiğini ve metin elimizde olsaydı nasıl cevaplayacağımızı açıklayacağım. Böylece, metni okuduğunda bu etkinlikleri kolayca tamamlayabileceksin.
Hadi başlayalım!
5. Etkinlik: Metnin hikâye unsurlarını yazınız.
Sevgili öğrencim, bir hikâyeyi anlamak için onun dört temel unsurunu bilmemiz gerekir: Şahıs kadrosu, yer (mekân), olay ve zaman. Bunlar bir hikâyenin iskeleti gibidir. Şimdi bu unsurların her birine tek tek bakalım:
Adım 1: Şahıs kadrosu nedir?
- Bu kısma, hikâyedeki kişileri, yani kahramanları yazmalısın.
- Hikâyede kimler var? Kimler konuşuyor, kimler olayları yaşıyor?
- Ana karakter kim, ona yardım eden veya onunla birlikte olan diğer karakterler kimler?
- Örneğin, Ali, Ayşe, öğretmen, anne, baba, komşu teyze gibi isimler veya roller olabilir.
(Metin olmadığı için burayı dolduramıyoruz. Metni okuduğunda karakterlerin isimlerini buraya yazmalısın.)
Adım 2: Yer (mekân) nedir?
- Hikâyenin geçtiği yer neresi? Olaylar nerede yaşanıyor?
- Bir evde mi, okulda mı, parkta mı, ormanda mı, yoksa başka bir şehirde mi?
- Hikâyede birden fazla yer geçiyorsa, en çok olayların yaşandığı veya önemli olan yerleri yazabilirsin.
- Örneğin, okul bahçesi, Ali’nin evi, şehir meydanı, bir köy gibi yerler olabilir.
(Metin olmadığı için burayı dolduramıyoruz. Metni okuduğunda hikâyenin geçtiği yerleri buraya yazmalısın.)
Adım 3: Olay nedir?
- Hikâyede yaşanan ana durum veya durumlar neler? Baş kahramanın başına neler geliyor?
- Hikâyenin en önemli konusu, ana fikri diyebiliriz.
- Metinde anlatılan olayların en önemlilerini, ana çizgileriyle kısaca buraya yazmalısın.
- Örneğin, Ali’nin kayıp köpeğini bulması, Ayşe’nin yeni bir arkadaş edinmesi, sınıfça pikniğe gitmeleri, gizemli bir olayı çözmeleri gibi ana konular olabilir.
(Metin olmadığı için burayı dolduramıyoruz. Metni okuduğunda hikâyenin ana olayını veya olaylarını buraya yazmalısın.)
Adım 4: Zaman nedir?
- Hikâyede anlatılan olaylar ne zaman geçiyor?
- Gün içinde mi (sabah, akşam), yıl içinde mi (yaz tatili, kış ayı), yoksa geçmişte ya da gelecekte mi?
- Bazen hikâyelerde net bir zaman belirtilmez, o zaman “belirsiz bir zamanda” veya “çok eski zamanlarda” gibi ifadeler kullanabiliriz.
- Örneğin, geçen yaz tatili, bir sabah vakti, eskiden çok eski zamanlarda, kış mevsiminde gibi ifadeler olabilir.
(Metin olmadığı için burayı dolduramıyoruz. Metni okuduğunda olayların geçtiği zamanı buraya yazmalısın.)
6. Etkinlik: Metindeki olayları oluş sırasına göre anlattıktan sonra özetleyerek aşağıya yazınız.
Bu etkinlikte senden beklenen şey, okuduğun metindeki olayları sırasıyla anlatman ve sonra da bu anlattıklarını kendi cümlelerinle kısaca özetlemen. Bu, metni ne kadar iyi anladığını gösterir.
Adım 1: Metni dikkatlice oku.
- Metni bir kez değil, birkaç kez oku ki tüm olayları ve detayları iyice anla. Hatta önemli yerlerin altını çizebilirsin.
Adım 2: Olayları sıraya koy.
- Metinde hangi olay önce yaşandı, hangisi sonra oldu? Bunları bir taslak halinde, madde madde not alabilirsin.
- Örneğin: Önce Ali okula gitti, sonra ders zili çaldı, daha sonra arkadaşlarıyla oyun oynadı, en son da eve döndü. Olayların birbiriyle bağlantısını kurmaya çalış.
Adım 3: Olayları kendi cümlelerinle anlat ve özetle.
- Şimdi not aldığın olayları, metindeki cümleleri aynen almadan, kendi kelimelerinle, anlaşılır bir şekilde yaz.
- Bu özetin çok uzun olmamasına dikkat et. Ana fikirleri ve önemli olayları kapsayan kısa ve akıcı bir anlatım yeterli olacaktır. Sanki bir arkadaşına hikâyeyi anlatıyormuş gibi düşünebilirsin.
(Metin olmadığı için burayı dolduramıyoruz. Metni okuduktan sonra olayları sırasıyla ve özetleyerek buraya yazmalısın.)
7. Etkinlik: Metindeki gerçek ve kurgusal unsurları belirleyerek yazınız.
Şimdi de metindeki olayların veya kahramanların gerçek hayatta olup olamayacağını düşüneceğiz. Bu çok eğlenceli bir kısım! Bir hikâyede hem gerçek hayatta olabilecek şeyler hem de tamamen hayal ürünü olan şeyler bir arada bulunabilir. Bunları ayırt edelim:
Adım 1: Gerçek unsurlar nedir?
- Gerçek unsurlar, hayatta karşımıza çıkabilecek, yaşanması mümkün olan şeylerdir.
- Yani, metinde okuduğun bir şeyin “Aa, evet, bu gerçekten olabilir! Günlük hayatta böyle şeyler yaşanır.” dedirttiği her şey gerçek unsurdur.
- Mesela, okula giden bir çocuk, ağaçlar, kuşlar, bir şehrin sokakları, yağmur yağması, insanların konuşması, okula gitmek, ders çalışmak, oyun oynamak gibi şeyler gerçek hayatta da vardır.
Adım 2: Kurgusal unsurlar nedir?
- Kurgusal unsurlar ise, gerçek hayatta olması mümkün olmayan, yazarın hayal gücüyle oluşturduğu şeylerdir.
- Metinde okurken “Vay be, bu gerçek olamaz! Bu sadece hikâyelerde olur.” dediğin her şey kurgusal unsurdur.
- Mesela, konuşan hayvanlar, uçan insanlar, sihirli nesneler, zaman yolculuğu, hayaletler, tek boynuzlu atlar, devler, periler gibi şeyler kurgusaldır.
Şimdi, metni okuduktan sonra bu iki bölümü dikkatlice doldurmalısın. Metinden örnekler vererek yazmayı unutma.
(Metin olmadığı için burayı dolduramıyoruz. Metni okuduğunda hikâyedeki gerçek ve kurgusal unsurları buraya yazmalısın.)
Umarım bu açıklamalar sana yardımcı olmuştur sevgili öğrencim. Metni okuduktan sonra bu etkinlikleri kolayca yapabileceğine eminim! Anlamadığın bir yer olursa çekinmeden sorabilirsin. İyi çalışmalar!