Merhaba sevgili öğrencilerim! Ben Türkçe öğretmeniniz. Bugün size verilen bu etkinlikleri beraber çözeceğiz. Hiç merak etmeyin, adım adım ilerleyeceğiz ve her şeyi en güzel şekilde anlayacaksınız. Hazırsanız başlayalım!
Öncelikle, görseldeki soruları dikkatlice inceleyelim.
5. Etkinlik
Metnin konusunu ve ana fikrini yazınız.
Çözüm:
Canım öğrencilerim, bu soruyu çözebilmemiz için bize bir metin verilmesi gerekiyordu. Maalesef burada metin görünmüyor. Metin olmadığı için de metnin konusunu ve ana fikrini yazamıyoruz. Ama unutmayın, bir metin verildiğinde konuyu bulmak için “Metin ne anlatıyor?” diye sorarız. Ana fikri bulmak içinse “Metin bize ne öğretmek istiyor? Asıl vermek istediği mesaj ne?” diye düşünürüz.
Şimdilik bu soruyu atlamak zorundayız. Metin olsaydı emin olun harika cevaplar verirdik!
6. Etkinlik
Aşağıdaki görselleri inceleyiniz. Metinle ilgili olanları işaretleyiniz.
Çözüm:
Bu etkinlik de ne yazık ki 5. etkinliğe bağlı. Yani yine bir metne ihtiyacımız var. Metin olmadığı için, hangi görsellerin metinle ilgili olduğunu bilemiyoruz. Bu yüzden bu soruyu da şu an için çözemiyoruz.
Ama görselleri bir inceleyelim:
- Bir çam ağacı görüyorum.
- Bir aslan var.
- Bir gölet veya küçük bir göl var.
- Eski zamanlardan kalma bir savaşçıya benzeyen bir adam var.
- Bir kale var.
- Ve ahşap bir çit, bir duvar var.
Eğer metnimiz olsaydı, bu görsellerden hangilerinin metinde bahsedilenlerle alakalı olduğunu kolayca seçerdik. Mesela metin ormanda yaşayan hayvanlarla ilgiliyse aslanı işaretlerdik, ya da bir şövalye hikayesiyse kaleyi ve savaşçıyı işaretlerdik. Ama şu an için sadece bakmakla yetiniyoruz.
7. Etkinlik
Ses olaylarıyla ilgili aşağıda verilen bilgileri okuyarak örnekleri inceleyiniz. Daha sonra açıklamaların altındaki cümlelerde görülen ses olaylarını belirtilen yere yazınız.
Ünsüz yumuşaması
Dilimizdeki p, ç, t ve k ünsüzleriyle biten bir kelimeye ünlü ile başlayan bir ek getirildiğinde sonundaki ünsüz yumuşayarak b, c, d, g veya ğ ünsüzüne dönüşür.
p ünsüzü b ünsüzüne, ç ünsüzü c ünsüzüne, t ünsüzü d ünsüzüne, k ünsüzü de g veya ğ ünsüzüne dönüşerek yumuşar.
Örnek: kitap – ı → kitabı, topaç – ı → topacı, kâğıt – ı → kâğıdı, pamuk – u → pamuğu
Metinden alınan aşağıdaki cümlede hangi kelimelerde ünsüz yumuşaması olmuştur? Kelimelerin altlarını çiziniz.
“Çam ağacını ormandan söküp getiren bu sevimli çocuğun babasıymış.”
Çözüm:
Bu etkinlikte ünsüz yumuşamasını bulmamız isteniyor. Önce bize verilen bilgiyi ve örnekleri çok iyi anlamalıyız.
Adım 1: Ünsüz yumuşamasını anlama
Sevgili çocuklar, ünsüz yumuşaması, kelimelerimizin sonundaki sert ünsüzlerin (p, ç, t, k) yanına ünlü harfle başlayan bir ek geldiğinde, bu sert ünsüzlerin yumuşak hallerine (b, c, d, g/ğ) dönüşmesidir. Tıpkı bir hamuru yoğurduğumuzda yumuşacık olması gibi düşünebilirsiniz.
- p harfi b‘ye dönüşür.
- ç harfi c‘ye dönüşür.
- t harfi d‘ye dönüşür.
- k harfi g veya ğ‘ye dönüşür.
Örneklerde de gördük: “kitap” kelimesine “-ı” eki gelince “kitabı” oluyor, “p” harfi “b”ye dönüşüyor. “Çocuk” kelimesine “-u” eki gelince “çocuğu” oluyor, “k” harfi “ğ”ye dönüşüyor.
Adım 2: Cümleyi inceleme
Şimdi bize verilen cümleyi kelime kelime inceleyelim ve ünsüz yumuşaması olan kelimeleri bulalım:
“Çam ağacını ormandan söküp getiren bu sevimli çocuğun babasıymış.”
İnceleyelim:
- Çam: Bu kelimede herhangi bir ses olayı yok.
- ağacını: İşte burada bir yumuşama var! Bu kelimenin kökü “ağaç”tır. “ağaç” kelimesi “ç” sert ünsüzüyle biter. Yanına “-ı” (ünlüyle başlayan bir ek) geldiğinde, “ç” harfi yumuşayarak “c”ye dönüşmüş ve kelime “ağacını” olmuştur.
- ağa
ç+ ı → ağacı
- ağa
- ormandan: Bu kelimede herhangi bir ses olayı yok.
- söküp: Bu kelimede herhangi bir ses olayı yok.
- getiren: Bu kelimede herhangi bir ses olayı yok.
- bu: Bu kelimede herhangi bir ses olayı yok.
- sevimli: Bu kelimede herhangi bir ses olayı yok.
- çocuğun: Harika, bir tane daha bulduk! Bu kelimenin kökü “çocuk”tur. “çocuk” kelimesi “k” sert ünsüzüyle biter. Yanına “-un” (ünlüyle başlayan bir ek) geldiğinde, “k” harfi yumuşayarak “ğ”ye dönüşmüş ve kelime “çocuğun” olmuştur.
- çocu
k+ un → çocuğun
- çocu
- babasıymış: Bu kelimede herhangi bir ses olayı yok.
Sonuç:
Cümledeki ünsüz yumuşaması olan kelimeler şunlardır:
ağacını (ağaç + ı)
çocuğun (çocuk + un)
İşte bu kadar! Gördünüz mü, dikkatlice bakınca her şeyi kolayca bulabiliyoruz. Aferin size!