5. Sınıf Türkçe Ders Kitabı Cevapları Koza Yayınları Sayfa 181

Merhaba sevgili öğrencilerim! Türkçe dersimizin bu bölümünde çok güzel ve önemli etkinlikler bizi bekliyor. Hem uykunun önemini konuşacağız hem de yaratıcılığımızı kullanarak şiir yazacağız. Hazırsanız, ilk etkinliğimize geçelim!

8. Etkinlik a) Daha iyi bir uyku için aşağıdaki önerileri okuyunuz. Bu önerilerden uyduklarınızı işaretleyiniz.

Merhaba sevgili öğrencim, bu etkinlikte daha iyi bir uyku çekmek için neler yapabileceğimizi öğreneceğiz. Aşağıdaki önerileri dikkatlice okuyalım ve sen de kendi uyku alışkanlıklarını düşünerek hangilerini uyguladığını işaretle. Ben sana bu önerilerin neden önemli olduğunu açıklayayım:

• Yatmadan önce uykuyu bozan yiyecek ve içecekleri tüketmeyin.

  Yani, yatmadan hemen önce kafeinli içecekler (kola, kahve gibi) veya çok şekerli yiyecekler yememeliyiz. Bunlar enerjimizi yükseltir ve uykuya dalmamızı zorlaştırır. Böylece rahat bir uyku çekemeyiz. Onun yerine, yatmadan önce bir bardak ılık süt içebilirsin mesela, o seni rahatlatır.

• Aynı saatte yatmaya özen gösterin.

  Vücudumuz bir düzeni çok sever. Her gün aynı saatte yatıp aynı saatte kalktığımızda vücudumuz buna alışır ve tıpkı bir saat gibi çalışmaya başlar. Böylece daha kolay uykuya dalarız ve sabah daha dinç, daha enerjik uyanırız. Bu, derslerdeki başarımız için de çok önemlidir.

• Gündüz değil gece uyuyun, şekerleme yapmayın.

  Gündüzleri uzun uzun uyumak, yani “şekerleme” yapmak, gece uykumuzu kaçırabilir. Gündüz kısa bir dinlenme, yarım saatlik bir “power nap” (ama bu kelimeyi kullanmak yerine “kısa uyku” diyebiliriz) iyi olabilir ama uzun uyumak gece uykumuzu bozabilir. Gece karanlığında uyumak, vücudumuzun doğru hormonları salgılaması için çok önemlidir.

• Yatma saatine yakın egzersiz yapmayın.

  Egzersiz yapmak çok sağlıklı, hepimiz spor yapmalıyız ama yatmadan hemen önce yaparsak vücudumuz canlanır, kalbimiz hızlı atar ve uykuya dalmak zorlaşır. Çünkü vücudumuzun sakinleşmesi biraz zaman alır. Egzersizi daha erken saatlerde, mesela okuldan sonra veya akşam yemeğinden önce yapmalıyız.

• Uyuduğunuz yerin havalandırılmış olmasına dikkat edin.

  Temiz hava, daha rahat uyumamızı sağlar. Uyumadan önce odamızı havalandırmak, pencereyi biraz açıp temiz hava girmesini sağlamak, taze havayla uyumamıza yardımcı olur. Oksijenli bir ortamda uyumak, hem daha derin bir uyku çekmemizi sağlar hem de sabah dinlenmiş uyanırız.

• Dengeli beslenin.

  Sağlıklı ve düzenli beslenmek, tüm vücudumuz için önemlidir, uykumuz için de! Abur cubur yerine sebze, meyve, protein ağırlıklı beslenmek daha kaliteli uyku demektir. Vücudumuzun ihtiyacı olan besinleri aldığımızda, daha enerjik oluruz ve uykumuz da düzene girer. Unutma, sağlıklı beslenme sağlıklı uyku demektir!

Şimdi sen de kendi alışkanlıklarını düşün ve bu önerilerden hangilerini uyguladığını işaretle bakalım! Uygulamadıklarını da uygulamak için kendine söz verebilirsin.

8. Etkinlik b) “Sonraki Derse Hazırlık” aşamasında edindiğiniz bilgilerden de yararlanarak bir konuşma yapınız. Konuşmanızda “Gelişme çağında olan insanlar için uykunun önemi nedir? Bu insanlar gün içinde ne kadar uyumalıdır? Yeterince uyumayan insanlar sağlık problemleri yaşayabilirler mi? Uyku sadece bedenimizi mi dinlendiririr?” sorularının cevaplarını arkadaşlarınızla kısaca tartışınız. Konuşmanızda dilimize henüz yerleşmemiş yabancı kelimelerin yerine Türkçelerini kullanınız.

Sevgili öğrencim, bu kısımda uyku hakkında öğrendiğimiz bilgileri kullanarak arkadaşlarınla bir konuşma yapman isteniyor. Konuşmanı hazırlarken aşağıdaki soruların cevaplarını düşünmelisin. Ayrıca, konuşmanda yabancı kelimeler yerine Türkçe karşılıklarını kullanmaya özen göster! Mesela, “online” yerine “çevrim içi”, “full” yerine “tam” gibi kelimeler kullanabiliriz.

İşte konuşmana yardımcı olacak bazı bilgiler:

1. Gelişme çağında olan insanlar için uykunun önemi nedir?

   Bizim gibi büyüme ve gelişme çağındaki çocuklar için uyku çok önemli! Çünkü uyurken vücudumuz dinlenir, beynimiz gün içinde öğrendiğimiz bilgileri düzenler ve yeni şeyler öğrenmeye hazır hale gelir. Tıpkı bir bilgisayarın açılıp kapanması gibi, beynimiz de uyurken kendini yeniler. Ayrıca, büyüme hormonları da en çok biz uyurken salgılanır. Yani, uykusuz kalırsak hem boyumuzun uzaması hem de derslerde başarılı olmamız zorlaşır. Uyku, adeta bir sihirli değnek gibi bizi büyütür ve güçlendirir.

2. Bu insanlar gün içinde ne kadar uyumalıdır?

   Uzmanlar, bizim yaş grubumuzdaki çocuklar için günde 9 ila 11 saat uyumayı öneriyorlar. Yeterli uyku, gün içinde daha enerjik olmamızı, dikkatimizi toplamamızı ve daha iyi öğrenmemizi sağlar. Düşünsene, sabah uykunu tam almış bir öğrenci, derste öğretmenin anlattıklarını ne kadar kolay anlar, değil mi?

3. Yeterince uyumayan insanlar sağlık problemleri yaşayabilirler mi?

   Kesinlikle evet! Yeterince uyumayan kişiler yorgun, sinirli olurlar, derslerine odaklanmakta zorlanırlar. Arkadaşlarıyla ilişkileri bile etkilenebilir. Uzun vadede ise bağışıklık sistemleri zayıflayabilir, kolay hastalanabilirler, hatta kilo sorunları bile yaşayabilirler. Bu yüzden uyku, sağlığımız için vazgeçilmez bir ihtiyaçtır. Uykusuzluk, bizi hasta edebilir ve mutsuz yapabilir.

4. Uyku sadece bedenimizi mi dinlendirir?

   Hayır, uyku sadece bedenimizi dinlendirmez, zihnimizi ve ruhumuzu da dinlendirir. Uyurken beynimiz gün içinde yaşadıklarımızı, öğrendiklerimizi işler, hafızamızı güçlendirir. Tıpkı bir kütüphaneci gibi, beynimiz de bilgileri raflara dizer. Ayrıca, dinlenmiş bir zihinle daha mutlu ve huzurlu hissederiz, daha az stres yaşarız. Yani, uyku hem fiziksel hem de zihinsel sağlığımız için bir yenilenme sürecidir. Sabah uyandığımızda kendimizi hem bedenen hem de ruhen yenilenmiş hissederiz.

Bu bilgileri kullanarak arkadaşlarınla güzel bir tartışma yapabilirsin. Unutma, kendi cümlelerinle ve Türkçe kelimelerle konuşmak çok önemli! Konuşmanı yaparken göz teması kurmayı ve net konuşmayı da unutma.

9. Etkinlik “Uyku” şiirini bir kez daha okuyunuz. Şiirin konusuna ve ana duygusuna bağlı kalarak bir şiir yazınız. Şiirinizi bitirdikten sonra “Uyku” şiiriyle karşılaştırarak benzer ve farklı yönlerini söyleyiniz. Eğer isterseniz şiirinizi öğretmeninizin kontrolünde tahtaya çıkarak arkadaşlarınıza okuyabilirsiniz.

Sevgili öğrencim, bu etkinlikte senden bir şair olmanı istiyorum! Öncelikle daha önce okuduğumuz “Uyku” şiirini bir kez daha dikkatlice oku. Şiirin sana ne hissettirdiğini, uykuyu nasıl anlattığını anlamaya çalış. Şiirin konusu (ne hakkında olduğu) ve ana duygusu (sana ne hissettirdiği) çok önemli. Acaba şiir uykuya bir kaçış mı, bir huzur mu, yoksa bir gizem mi diye bakmış? Şimdi sıra sende!

Şiirini yazarken şu adımları takip edebilirsin:

1. Adım 1: “Uyku” Şiirini Anla

   Önceki “Uyku” şiirini tekrar oku. Şiirde hangi kelimeler kullanılmış? Uykuya dair hangi benzetmeler yapılmış? Şiirin sana verdiği genel his (huzur, dinginlik, rahatlama gibi) ne? Şair uykuyu nasıl bir varlık gibi anlatmış? Bunları düşünmek, sana kendi şiirin için ilham verecektir.

2. Adım 2: Kendi Şiirini Yaz

   Şimdi sıra sende! “Uyku” şiirinin konusu olan uyku ve onun ana duygusuna uygun kendi şiirini yazmaya başla. Kendi düşüncelerini, hayallerini ve uykuyla ilgili hislerini kelimelere dök. Kafiyeli veya serbest bir şiir olabilir, bu senin yaratıcılığına kalmış. Önemli olan, içinden geleni samimi bir şekilde yazman.

   Örneğin, şiirinde şunlardan bahsedebilirsin:

   • Uykuya dalarken hissettiklerin: Gözlerinin kapanması, dünyanın yavaşlaması…
   • Rüyalar âlemi: Ne kadar renkli, ne kadar ilginç rüyalar gördüğün…
   • Uykunun getirdiği dinlenme ve tazelenme: Sabah uyandığında kendini nasıl hissettiğin…
   • Uykunun önemi: Bizi nasıl sağlıklı ve mutlu yaptığı…

   Unutma, her dize bir resim gibidir, kelimelerle resimler çizerek uykuyu anlat!

3. Adım 3: Şiirlerini Karşılaştır

   Kendi şiirini bitirdikten sonra, yazdığın şiiri kitaptaki “Uyku” şiiriyle karşılaştır. Hangi yönleri benziyor? Belki ikiniz de uykunun huzur verici yönünü vurgulamışsınızdır, ya da ikiniz de uykuyu bir yolculuğa benzetmişsinizdir. Peki, hangi yönleri farklı? Belki sen rüyalara daha çok değinmişsindir ya da farklı bir bakış açısıyla yazmışsındır. Bu karşılaştırma, şiirleri daha iyi anlamana yardımcı olacaktır.

   Şu soruları kendine sorabilirsin:

   • Konuları aynı mı? İkiniz de uykunun hangi yönünü ele almışsınız?
   • Hangi duyguları uyandırıyorlar? Şiirler okuyucuya aynı hissi mi veriyor?
   • Hangi kelimeler benzer, hangileri farklı? Kelime seçimleriniz nasıl değişiyor?
   • Şiirlerin uzunlukları, dizilişleri, kafiyeleri nasıl?
4. Adım 4: Paylaş (İsteğe Bağlı)

   Eğer istersen ve öğretmenin de uygun görürse, yazdığın şiiri tahtaya çıkıp arkadaşlarına okuyabilirsin. Şiirini paylaşmak ve arkadaşlarının yorumlarını almak çok keyifli olacaktır! Belki de yeni bir şair keşfederiz aramızda, kim bilir?

Unutma, şiir yazmak çok özel bir şeydir. Kendi iç dünyanı kelimelerle ifade etmenin tadını çıkar! Eminim çok güzel bir şiir yazacaksın.

Sonraki Derse Hazırlık Bir sporcunun nasıl beslenmesi gerektiği hakkında güvenilir kaynaklardan araştırma yapınız. Edindiğiniz bilgilerden faydalanarak bir beslenme programı hazırlayınız. Hazırladığınız beslenme programını sınıfa getiriniz.

Sevgili öğrencim, bir sonraki dersimize hazırlık olarak çok önemli ve sağlıklı bir konuyu araştıracağız: sporcu beslenmesi. Tıpkı bir arabanın doğru yakıta ihtiyacı olduğu gibi, sporcuların da vücutlarının en iyi şekilde çalışması için doğru besinlere ihtiyacı vardır. Eğer bir sporcu yanlış beslenirse, performansı düşer ve sakatlanma riski artar. Hadi bakalım, bu konuyu iyice öğrenelim!

Bu ödev için şu adımları izleyebilirsin:

1. Adım 1: Güvenilir Kaynaklardan Araştırma Yap

   Öncelikle, sporcuların neden özel beslenmeleri gerektiğini, hangi yiyeceklerin onlar için daha faydalı olduğunu araştırmalısın. Bunu yaparken güvenilir kaynaklar kullanmaya özen göster. Yani, internette her yazana hemen inanma. Doktorların, diyetisyenlerin veya spor uzmanlarının hazırladığı bilgileri içeren kitaplara, dergilere veya web sitelerine bakabilirsin. Anne babandan da bu konuda yardım isteyebilirsin.

   Araştırırken şu sorulara cevap bulmaya çalış:

   • Bir sporcu neden daha fazla enerjiye ihtiyaç duyar?
   • Hangi besin grupları (proteinler, karbonhidratlar, yağlar, vitaminler, mineraller) sporcular için ne kadar önemlidir? Hangi besin ne işe yarar?
   • Hangi yiyecekler sporcular için daha uygun, hangilerinden uzak durmaları gerekir? Örneğin, fast food sporcular için iyi midir?
   • Maç veya antrenman öncesi ve sonrası nasıl beslenmeliler? Ne yemeleri, ne içmeleri gerekir?
2. Adım 2: Bir Beslenme Programı Hazırla

   Araştırmalarından edindiğin bilgilerle, hayali bir sporcu için bir günlük veya bir haftalık bir beslenme programı hazırla. Bu programda sabah kahvaltısından akşam yemeğine, hatta ara öğünlere kadar neleri, ne kadar yiyebileceğini belirt. Programın hem sağlıklı hem de lezzetli olmasına dikkat et! Hangi saatte ne yenecek, bunları da yazmayı unutma.

   Örneğin, programında şunlar yer alabilir:

   • Sabah Kahvaltısı: Haşlanmış yumurta, bir dilim tam buğday ekmeği, peynir, bol yeşillik ve bir bardak süt.
   • Ara Öğün: Bir elma ve bir avuç badem.
   • Öğle Yemeği: Izgara tavuk veya balık, bulgur pilavı, yoğurt ve bol salata.
   • Antrenman Sonrası Ara Öğün: Bir muz ve bir bardak ayran.
   • Akşam Yemeği: Kıyma veya mercimek çorbası, zeytinyağlı sebze yemeği, yanında az pirinç pilavı ve salata.
   • Yatmadan Önce (İsteğe Bağlı): Bir kâse yoğurt.

   Bu sadece bir örnek, sen kendi araştırmalarına göre daha detaylı ve çeşitli bir program hazırlayabilirsin. Hatta bu programı bir kağıda renkli kalemlerle çizebilirsin.

3. Adım 3: Sınıfa Getir

   Hazırladığın beslenme programını bir kağıda güzelce yaz veya çizerek sınıfa getir. Dersimizde arkadaşlarımızla bu programları paylaşacağız ve sağlıklı beslenme hakkında konuşacağız. Belki de senin programın, başka arkadaşlarımıza da ilham verir!

Bu ödev sayesinde hem sporcu beslenmesini öğrenecek hem de kendi beslenme alışkanlıklarını gözden geçirme fırsatı bulacaksın. Unutma, sağlıklı beslenme sadece sporcular için değil, hepimiz için çok önemli! Şimdiden kolay gelsin, harika işler çıkaracağına eminim!