Merhaba sevgili öğrencim!
Bugün seninle birlikte Türkçe dersimizdeki bu etkinliği çözeceğiz. Gördüğüm kadarıyla karşımızda iki farklı etkinlik var. Ama sanırım küçük bir sorunumuz var: soruların cevaplarını bulmamız gereken bir “metin” şu an elimizde yok. Olsun, biz yine de elimizden geleni en iyi şekilde yapmaya çalışacağız ve bu soruları senin için en güzel şekilde açıklayacağım.
Şimdi 6. Etkinlik‘teki sorulara bakalım.
6. Etkinlik
Aşağıdaki soruları metne göre cevaplayınız.
Mavi Eşofmanlı Adam’ın fiziksel özellikleri nelerdir?
Sevgili öğrencim, bu soruyu cevaplayabilmek için “Mavi Eşofmanlı Adam” adlı bir metni okumamız gerekiyor. Maalesef şu an bu metin elimizde olmadığı için, adamın boyu, kilosu, saç rengi, göz rengi gibi fiziksel özelliklerini bilemiyoruz. Eğer metin olsaydı, orada ne yazdığına dikkatlice bakıp, özelliklerini bulup sana yazabilirdim. Ama şimdi sadece tahmin yürütebiliriz, o da doğru bir cevap olmaz. Bu yüzden, şimdilik bu soruyu metin olmadığı için yanıtlayamıyoruz.
Mavi Eşofmanlı Adam’ın “Dünyada en önemli şey sağlıktır.” sözüne katılıyor musunuz? Düşüncelerinizi nedenleriyle yazınız.
Bu soru aslında senin kişisel fikrini soruyor, yani metne çok bağlı değil. “Mavi Eşofmanlı Adam” böyle bir söz söylemiş olsun ya da olmasın, biz yine de sağlığın önemini konuşabiliriz, değil mi? Ben şahsen bu söze kesinlikle katılıyorum!
Adım 1: Sözü anlama.
“Dünyada en önemli şey sağlıktır.” cümlesi, hayatta sahip olabileceğimiz her şeyden daha değerli olanın sağlıklı olmak olduğunu anlatıyor.
Adım 2: Kendi düşünceni belirtme ve nedenlerini açıklama.
- Ben bu söze katılıyorum çünkü sağlıklı olduğumuzda her şeyi yapabiliriz. Okula gidebiliriz, koşup oynayabiliriz, ders çalışabiliriz, ailemizle keyifli vakit geçirebiliriz.
- Eğer sağlıklı olmazsak, yani hasta olursak, bütün bu güzel şeyleri yapamayız. Enerjimiz olmaz, canımız bir şey yapmak istemez.
- Ne kadar paramız olursa olsun, ne kadar güzel oyuncaklarımız olursa olsun, eğer sağlığımız yerinde değilse, bunların hiçbiri bize tam anlamıyla mutluluk vermez.
- Bu yüzden, sağlığımıza dikkat etmek, dengeli beslenmek, spor yapmak ve düzenli uyumak çok ama çok önemli. Sağlığımız bize verilen en kıymetli hazinedir, onu korumalıyız.
Sonuç:
Evet, “Dünyada en önemli şey sağlıktır.” sözüne katılıyorum. Çünkü sağlıklı olmak, hayatta yapmak istediğimiz her şeyin temelidir. Sağlıklı bir beden ve zihin olmadan mutlu ve verimli bir hayat sürmek çok zordur. Bu yüzden sağlığımızı her zaman ön planda tutmalıyız.
Mavi Eşofmanlı Adam, koşuya katılanların sayısı az olunca sonunda nasıl bir çözüm yolu buluyor? Bu çözüm yolunun başarılı olduğunu düşünüyor musunuz? Neden?
Ah, yine aynı sorunla karşılaştık sevgili öğrencim. Bu soruyu cevaplayabilmek için de “Mavi Eşofmanlı Adam”ın hikayesini, özellikle de koşuyla ilgili kısmını okumamız gerekiyor. Metin elimizde olmadığı için, adamın koşuya katılanlar azaldığında nasıl bir çözüm bulduğunu ve bu çözümün başarılı olup olmadığını bilemiyoruz. Eğer metin olsaydı, çözümü bulur, sonra kendi fikirlerimizi de katarak “evet, başarılıydı çünkü…” veya “hayır, başarılı değildi çünkü…” şeklinde açıklardık. Ama şu an için maalesef bu soruyu da yanıtlayamıyoruz.
Şimdi de 7. Etkinlik‘e geçelim.
7. Etkinlik
Ünsüz benzeşmesiyle ilgili aşağıda verilen bilgileri okuyunuz. Metinde ünsüz benzeşmesinin görüldüğü kelimeleri bularak aşağıya yazınız.
İlk önce bize verilen bilgiyi dikkatlice okuyup ünsüz benzeşmesi ne demekmiş, onu bir anlayalım.
Dilimizde ‘ç, f, h, k, p, s, ş, t’ sert ünsüzlerle biten bir kelimeye yumuşak ünsüzler ‘c, d, g’ ile başlayan bir ek geldiğinde ekin başındaki ünsüz ‘ç, t, k’ harflerine dönüşerek sertleşir.
Ünsüz benzeşmesinde; c ünsüzü ç ünsüzüne, d ünsüzü t ünsüzüne, g ünsüzü k ünsüzüne dönüşerek sertleşir.
Örnek:
- dolap – da ——–> dolapta
- yavaş – ca ——–> yavaşça
- unut – gan ——–> unutkan
Bak şimdi, bu kuralı sana daha basit anlatayım:
Adım 1: Kuralı anlama.
- Türkçede bazı harfler sert, bazıları da yumuşak ses çıkarır.
- Sert ünsüzleri hatırlamak için “FıSTıKÇı ŞaHaP” kelimesini aklında tutabilirsin. Bu kelimedeki f, s, t, k, ç, ş, h, p harfleri sert ünsüzlerdir.
- Eğer bir kelime bu sert ünsüzlerden biriyle bitiyorsa (mesela ‘dolap’ kelimesi ‘p’ ile bitiyor),
- Ve o kelimeye ‘c, d, g’ gibi yumuşak bir harfle başlayan bir ek geliyorsa (mesela ‘-da’ eki ‘d’ ile başlıyor),
- İşte o zaman o yumuşak harf, kelimenin sonundaki sert harfe benzemek için kendisi de sertleşiyor! Yani ‘d’ harfi ‘t’ye, ‘c’ harfi ‘ç’ye, ‘g’ harfi ‘k’ye dönüşüyor.
Yukarıdaki örneklerden de gördüğün gibi:
- “dolap” kelimesi ‘p’ (sert) ile bitiyor. “-da” eki ‘d’ (yumuşak) ile başlıyor. ‘d’ sertleşip ‘t’ oluyor ve “dolapta” oluyor.
- “yavaş” kelimesi ‘ş’ (sert) ile bitiyor. “-ca” eki ‘c’ (yumuşak) ile başlıyor. ‘c’ sertleşip ‘ç’ oluyor ve “yavaşça” oluyor.
- “unut” kelimesi ‘t’ (sert) ile bitiyor. “-gan” eki ‘g’ (yumuşak) ile başlıyor. ‘g’ sertleşip ‘k’ oluyor ve “unutkan” oluyor.
Adım 2: Metinde kelimeleri bulma.
Şimdi bizden istenen, bu kurala uyan kelimeleri metinden bulup yazmak. Ama maalesef, tıpkı 6. etkinlikteki gibi, burada da bize verilen bir metin yok. Bu yüzden metinden kelime bulmamız mümkün değil. Ama ben sana bu kuralı daha iyi anlaman için birkaç tane daha örnek vereyim, ne dersin?
Metin olsaydı, o metni dikkatlice okuyup sonu sert ünsüzle biten ve sonrasında ‘c, d, g’ ile başlayan ek almış kelimeleri bulacaktık. Mesela, “kitap” kelimesi ‘p’ ile biter, “-cı” eki gelirse “kitapçı” olur. “Türk” kelimesi ‘k’ ile biter, “-ce” eki gelirse “Türkçe” olur.
Metin olmadığı için, ben sana ünsüz benzeşmesi kuralına uyan birkaç kelime örneği yazıyorum:
Kelime:
- sınıf + -da → sınıfta
- ağaç + -dan → ağaçtan
- simit + -ci → simitçi
- çalış + -gan → çalışkan
- git + -di → gitti
- seç + -gin → seçkin
Gördüğün gibi, bu kelimelerde de sert ünsüzden sonra gelen yumuşak ünsüzler sertleşerek değişmişler. Bu kuralı aklında tutarsan, Türkçe yazarken ve konuşurken çok daha doğru ifadeler kullanırsın.
Umarım bu açıklamalarım sana yardımcı olmuştur sevgili öğrencim! Başarılar dilerim!