Merhaba sevgili öğrencilerim! Ben sizin Türkçe öğretmeniniz. Bugün görseldeki çok güzel ve önemli soruları birlikte adım adım çözeceğiz. Hazır mısınız? Başlayalım!
Öncelikle “Ünsüz Türemesi” konusunu kısaca hatırlayalım. Ünsüz türemesi, bir kelime başka bir kelimeyle birleştiğinde veya ünlü harfle başlayan bir ek aldığında, kelimenin sonundaki ünsüz harfinin bir tane daha ortaya çıkması, yani ikizleşmesi durumudur. Mesela “af” kelimesine “-etmek” fiili eklendiğinde “affetmek” oluyor, buradaki “f” harfi iki tane olmuş oluyor, işte buna ünsüz türemesi diyoruz.
Şimdi ilk sorumuza geçelim:
Aşağıdaki cümlede hangi kelimelerde ünsüz türemesi olmuştur? Bu kelimelerin altlarını çiziniz.
“Zannederim bu sorunu kolayca hallederiz.”
Çözüm:
Bu cümlede ünsüz türemesi olan kelimeleri bulmak için kelimelerin köklerine ve eklerine bakmamız gerekiyor.
Adım 1: Cümledeki kelimeleri inceleyelim.
- Zannederim: Bu kelimenin kökü “zan”dır. “Zan” kelimesine “-etmek” fiili eklendiğinde “zannetmek” olur. Burada “n” sesi ikizleşmiş, yani türemiştir. Daha sonra “-er” geniş zaman eki ve “-im” şahıs eki gelmiştir. Bu kelimede ünsüz türemesi vardır.
- bu: Bu kelimede herhangi bir türeme yoktur.
- sorunu: Bu kelimenin kökü “sorun”dur. “-u” eki almıştır. Türeme yoktur.
- kolayca: Bu kelimenin kökü “kolay”dır. “-ca” eki almıştır. Türeme yoktur.
- hallederiz: Bu kelimenin kökü “hal”dir. “Hal” kelimesine “-etmek” fiili eklendiğinde “halletmek” olur. Burada “l” sesi ikizleşmiş, yani türemiştir. Daha sonra “-er” geniş zaman eki ve “-iz” şahıs eki gelmiştir. Bu kelimede ünsüz türemesi vardır.
Adım 2: Ünsüz türemesi olan kelimelerin altını çizelim.
“Zannederim bu sorunu kolayca hallederiz.”
Sonuç:
Cümlede ünsüz türemesi olan kelimeler “Zannederim” ve “hallederiz” kelimeleridir.
***
Şimdi “8. Etkinlik” bölümündeki sorulara geçelim.
a. Aşağıda verilen görseli inceleyerek gazete haberini okuyunuz. Haberdeki altı çizili ifadelere dikkat ediniz. Altı çizili ifadelerin önemli noktaları vurgulayıp vurgulamadığını açıklayınız.
Çözüm:
Bu soruda önce gazete haberini dikkatlice okuyup, sonra altı çizili yerlere odaklanmamız isteniyor. Bakalım bu altı çizili yerler haberdeki önemli bilgileri bize daha iyi anlatıyor mu?
Adım 1: Gazete haberini okuyalım ve altı çizili ifadeleri belirleyelim.
Orman yangınları için korkutan tahmin! İşte Türkiye’nin en riskli bölgeleri
Türkiye 2021 yazında orman yangınlarıyla sarsıldı. 28 Temmuz 2021’de Antalya’nın Manavgat ilçesinde başlayan ve Türkiye’nin pek çok şehrine yayılan orman yangınları hepimizin yüreğini yaktı. Başta Akdeniz ve Ege olmak üzere Marmara, Batı Karadeniz ve Güneydoğu Anadolu bölgelerinde 49 ilde çıkan 299 orman yangınında 8 kişi hayatını kaybetti, yüzbinlerce hektar orman küle döndü, birçok hayvan yaşamını yitirdi. Peki, yakın gelecekte Türkiye’yi neler bekliyor? Bu yıl canımızı yakan orman yangınları felaketi her yaz yaşanabilir mi?
Altı çizili ifadeler şunlar:
- 49 ilde
- 299 orman
- 8 kişi
- yüzbinlerce hektar
- birçok hayvan
Adım 2: Altı çizili ifadelerin haberde önemli noktaları vurgulayıp vurgulamadığını açıklayalım.
Evet, sevgili çocuklar, haberdeki bu altı çizili ifadeler kesinlikle önemli noktaları vurguluyor. Neden mi? Çünkü bu ifadeler bize yangınların ne kadar büyük bir alanı etkilediğini, ne kadar çok yangın çıktığını, bu yangınlarda kaç kişinin hayatını kaybettiğini, ne kadar ormanlık alanın yok olduğunu ve ne kadar çok canlının zarar gördüğünü sayısal verilerle veya nicel ifadelerle (sayısal olarak ifade edilebilen) gösteriyor. Bu sayılar ve ifadeler, olayın ciddiyetini ve büyüklüğünü gözümüzde daha net canlandırmamızı sağlıyor. Haber okuyucusu olarak, sadece “birçok yerde yangın çıktı” demek yerine “49 ilde 299 orman yangını çıktı” dendiğinde, olayın boyutunu daha iyi anlarız. Bu da haberin etkileyiciliğini artırır ve konunun önemini daha çarpıcı bir şekilde ortaya koyar.
Sonuç:
Haberdeki altı çizili ifadeler, orman yangınlarının boyutunu, etkisini ve yarattığı kaybı sayısal verilerle ve nicel ifadelerle belirterek önemli noktaları güçlü bir şekilde vurgulamaktadır. Bu sayede okuyucu, felaketin ciddiyetini daha iyi kavramaktadır.
***
b. Ormanlarımız bilinçsiz yapılaşma, erozyon, yangınlar, kontrolsüz kesim gibi birçok sebepten ötürü gün geçtikçe azalıyor. Ormanları korumak bir sorumluluk değil mecburiyettir. “Sonraki Derse Hazırlık” aşamasında edindiğiniz bilgilerden de faydalanarak soluduğumuz oksijeni ve daha birçok kaynağı bize sunan ormanları koruyabilmek için neler yapılması gerektiği hakkında bir konuşma yapınız.
Çözüm:
Bu soru aslında bizden ormanların önemini ve onları korumak için neler yapabileceğimizi düşünmemizi istiyor. Haydi, bu önemli konuda bir konuşma metni hazırlayalım!
Sevgili arkadaşlarım, değerli öğretmenim,
Bugün hepimizin hayatında çok önemli bir yere sahip olan ormanlarımızdan ve onları nasıl koruyabileceğimizden bahsetmek istiyorum.
Adım 1: Ormanların önemini vurgulayalım.
- Biliyor musunuz, soluduğumuz her nefes, ciğerlerimize dolan o temiz hava ormanlar sayesinde var. Ormanlar, dünyamızın akciğerleri gibidir. Bizim için oksijen üretir, havayı temizler.
- Sadece oksijen mi? Hayır! Ormanlar, yüzlerce çeşit hayvanın evi, yuvasıdır. Kuşlar, sincaplar, böcekler… Hepsi ormanlarda yaşar.
- Ayrıca ormanlar, toprağı erozyondan korur, selleri önler, su kaynaklarımızı besler. Yazın sıcağında serinlemek için gittiğimiz piknik alanları, yürüyüş yaptığımız patikalar da hep ormanların bize sunduğu güzelliklerdir.
Adım 2: Ormanlara zarar veren durumları ve koruma mecburiyetini anlatalım.
- Ne yazık ki, bu kadar değerli olan ormanlarımız tehlike altında. İnsanların bilinçsizce yaptığı binalar, çıkan yangınlar, ağaçların kontrolsüzce kesilmesi gibi birçok sebeple ormanlarımız her geçen gün azalıyor.
- Unutmayalım ki ormanları korumak sadece bir görev değil, hepimiz için bir zorunluluktur. Çünkü ormanlar yok olursa, biz de sağlıklı bir yaşam sürdüremeyiz.
Adım 3: Ormanları korumak için neler yapabileceğimizi sıralayalım.
- Peki, biz neler yapabiliriz? Öncelikle yangınlara karşı çok dikkatli olmalıyız. Piknik yaparken ateş yakmamalı, yaktıysak da tamamen söndüğünden emin olmalıyız. Sigara izmaritlerini asla ormana atmamalıyız.
- Çevremizdeki büyükleri uyarmalıyız. Onlara ormanların önemini anlatmalıyız.
- Ağaç dikme kampanyalarına katılmalıyız. Belki okulumuzla, ailemizle birlikte fidan dikebiliriz.
- Kağıtları ve ahşap ürünleri daha az kullanmaya özen göstermeliyiz. Geri dönüşüm kutularını kullanmak, gereksiz kağıt israfından kaçınmak da ormanlarımıza destek olmaktır.
- Ormanlarda gezerken çöp bırakmamalıyız. Attığımız bir cam parçası bile güneşin altında yangın çıkarabilir.
Adım 4: Konuşmayı sonuçlandıralım.
Sevgili arkadaşlar, ormanlar bizim geleceğimizdir. Onları korumak, kendimizi ve dünyamızı korumaktır. Unutmayalım ki, bu güzel dünyayı bizden sonraki nesillere de sağlıklı bir şekilde bırakmak bizim elimizde. Hep birlikte ormanlarımıza sahip çıkalım!
Beni dinlediğiniz için teşekkür ederim.
Sonuç:
Konuşma metni, ormanların önemi, karşı karşıya kaldıkları tehditler ve onları korumak için bireysel ve toplumsal olarak neler yapılabileceği konularını kapsayacak şekilde hazırlanmıştır. Özellikle yangınlara karşı dikkatli olma, ağaç dikme, geri dönüşüm ve çevreye çöp atmama gibi somut adımlar vurgulanmıştır.