Merhaba sevgili 5. Sınıf öğrencim! Türkçe dersimizdeki bu etkinliği birlikte çözmek için buradayım. Soruları dikkatlice okuyup, adım adım ilerleyerek hem doğru cevapları bulacağız hem de sayıların yazımıyla ilgili önemli kuralları öğreneceğiz. Hazırsan, defterini kalemini hazırla ve başlayalım!
7. Etkinlik
Bu etkinlikte bizden “Bayrağımın Türküsü” şiirine farklı bir başlık bulmamız ve bu başlığı neden seçtiğimizi açıklamamızı isteniyor. Şiirin içeriğini tam olarak bilmesek de, adından da anlaşılacağı gibi bayrağımızla ilgili olduğunu tahmin edebiliriz. Bayrağımız bizim için ne kadar özel ve anlamlı, değil mi? Bağımsızlığımızın, vatan sevgimizin ve şehitlerimizin kanının bir simgesi.
Başlığım: Ay Yıldızın Hikayesi
Bu başlığı seçme nedenim:
Bayrağımızın Türküsü şiiri, eminim ki bayrağımızın güzelliklerini, anlamını ve bizim için ne kadar kıymetli olduğunu anlatıyordur. Bayrağımızın üzerinde ay ve yıldız olduğu için, bu başlık bana bayrağımızın sembollerinin bir öyküsü olduğunu ve şiirin de bu öyküyü anlattığını düşündürdü. Hem şiirin konusuna uygun hem de okuyucuda merak uyandıran bir başlık olduğunu düşünüyorum. Böylece şiiri okuyanlar, bayrağımızın derin anlamlarını ve tarihini daha çok merak edebilirler.
8. Etkinlik
Bu etkinlikte ise bayrağımızla ilgili bir metin okuyacağız ve metindeki altı çizili sayıların nasıl yazıldığına dikkat edeceğiz. Sonra da sayıların yazılışıyla ilgili önemli kuralları inceleyeceğiz. Hadi metni dikkatlice okuyalım!
a. Bayrağımızla ilgili aşağıda verilen metni okuyunuz. Metindeki altı çizili sayıların yazılışına ve okunuşuna dikkat ediniz.
Türk bayrağı, Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın 3. maddesine göre, “şekli kanunda belirtilen, beyaz ay yıldızlı al bayraktır.” 22 Eylül 1983’te 2893 Sayılı Türk Bayrağı Kanunu ile bayrak ölçütleri belirlenmiş ve bayrak son hâlini almıştır. Bayrağın al renginin kodları aşağıda gösterilmiştir.
Al rengin koordinatları;
Parlaklık (aydınlık) = 27,5
Kırmızılık-yeşillik = 44,8
Sarılık-mavilik = 15,6
Şimdi metindeki altı çizili sayılara ve onların yazılışlarına dikkatlice bakalım:
- 3.: Bu bir sıra sayısıdır. Yani “üçüncü” anlamına gelir. Rakamdan sonra nokta konularak yazılmış. Bu, kuralına uygun bir yazılıştır.
- 22 Eylül 1983’te: Bu bir tarihtir. Gün, ay ve yıl rakamlarla yazılmış. “1983’te” derken, yılın sonuna gelen “-te” eki kesme işaretiyle doğru bir şekilde ayrılmış. Tarih yazımında bu önemlidir.
- 2893: Bu dört basamaklı bir sayıdır. “İki bin sekiz yüz doksan üç” diye okunur. Normalde dört veya daha çok basamaklı sayılarda binler basamağını ayırmak için nokta kullanılır (örneğin 2.893 gibi). Metinde nokta olmadan 2893 şeklinde yazılmış. Bu durum, bazen kısa dört basamaklı sayılarda noktanın atlanabildiğini gösterse de, kurallara göre aslında nokta konulması gerektiğini unutmayalım.
- 27,5: Bu bir kesirli sayıdır. “Yirmi yedi tam onda beş” diye okunur. Tam sayı ile kesir kısmı virgülle ayrılmış. Bu da doğru bir yazılıştır.
- 44,8: Bu da bir kesirli sayıdır. “Kırk dört tam onda sekiz” diye okunur. Yine tam ve kesir kısmı virgülle ayrılmış.
- 15,6: Bu da bir kesirli sayıdır. “On beş tam onda altı” diye okunur. Aynı şekilde virgülle ayrılmış.
b. Sayıların yazılışları hakkında verilen bilgileri ve örnekleri inceleyiniz.
Şimdi de sayıları doğru yazmak için bilmemiz gereken kuralları adım adım inceleyelim. Bu kurallar, hem yazılarımızda hem de sınavlarımızda çok işimize yarayacak!
Sıra sayıları yazıyla ve rakamla gösterilebilir. Rakamla gösterilmesi durumunda ya rakamdan sonra bir nokta konur ya da rakamdan sonra kesme işareti konularak derece gösteren ek yazılır: 3., 5’inci…
Açıklama: Sevgili öğrencim, bir şeyin sırasını belirtmek istediğimizde (mesela “üçüncü”, “beşinci” gibi) iki farklı şekilde yazabiliriz. Ya sayının yanına nokta koyarız (3. gibi), ya da sayıyı yazıp kesme işaretiyle “-inci”, “-üncü” gibi ekleri ekleriz (5’inci gibi). Her ikisi de doğru bir kullanım yoludur.
UYARI: Sıra sayıları ekle gösterildiklerinde rakamdan sonra sadece kesme işareti ve ek yazılır, ayrıca nokta konmaz: 6.’ncı değil 6’ncı…
Açıklama: Burası çok önemli! Eğer sıra sayısını ekle yazıyorsak (yani 6’ncı gibi), sayının sonuna nokta koymuyoruz. Çünkü hem nokta hem de ek, aynı anlamı veriyor. İkisini birden kullanmak gereksiz ve yanlış olur. Sadece kesme işareti ve ek yeterlidir.
Birden fazla kelimeden oluşan sayılar ayrı yazılır:1.459 (bin dört yüz elli dokuz), 14.256 (on dört bin iki yüz elli altı)
Açıklama: Yani “yüz”, “bin”, “milyon” gibi kelimelerle oluşan sayıları yazarken kelimeleri bitişik yazmıyoruz, ayrı ayrı yazıyoruz. Mesela “bindörtyüzellidokuz” diye bitişik yazmak yerine “bin dört yüz elli dokuz” diye boşluk bırakarak yazıyoruz. Bu, sayıyı daha kolay okumamızı sağlar ve yazım yanlışı yapmamızı engeller.
Dört veya daha çok basamaklı sayılar sondan sayılmak üzere üçlü gruplara ayrılarak yazılır ve aralarına nokta konur:2.893, 21.564, 36.254, 378.541, 4.258.947
Açıklama: Büyük sayıları okumak bazen zor olabilir. Bu kural, sayıları daha rahat okuyabilmemiz için var. Sayının en sağından başlayarak üçerli gruplara ayırıyoruz ve her grubun arasına bir nokta koyuyoruz. Böylece sayıyı okurken neresinin “bin”, neresinin “milyon” olduğunu daha kolay anlarız. Örneğin, 4.258.947 sayısını “dört milyon iki yüz elli sekiz bin dokuz yüz kırk yedi” diye rahatça okuyabiliriz. Bu, sayıları daha düzenli gösterir.
Sayılarda kesirler virgülle ayrılır:27,5 (27 tam onda 5), 44,8 (44 tam onda 8)
Açıklama: Eğer bir sayının tam kısmı ve kesir kısmı varsa, bu iki kısmı birbirinden ayırmak için virgül kullanırız. Mesela, “yirmi yedi buçuk” demek yerine “yirmi yedi tam onda beş” deriz ve bunu yazarken 27,5 şeklinde gösteririz. Virgül, tam sayı ile kesir arasındaki sınırı belirler ve sayının okunuşunu kolaylaştırır.
Üleştirme sayıları rakamla değil yazıyla belirtilir:10’ar değil onar, 7’şer değil yedişer.
Açıklama: “Üleştirme sayıları” demek, bir şeyi eşit olarak paylaştırdığımızı anlatan sayılar demektir. Mesela “her birinize onar kalem verdim” derken kullandığımız “onar” kelimesi gibi. Bu sayıları yazarken rakam ve kesme işareti kullanmıyoruz (10’ar gibi yanlış), onun yerine kelimeyle yazıyoruz (onar gibi doğru). Yani “birer”, “ikişer”, “üçer” gibi yazıyoruz. Bu da Türkçenin doğru kullanım kurallarından biridir.
Bir zorunluluk olmadıkça cümle rakamla başlamaz.
Açıklama: Cümlelerimizi kurarken genellikle kelimelerle başlarız. Eğer bir cümlenin başında bir sayı kullanmamız gerekiyorsa, bu sayıyı rakamla değil, yazıyla yazmaya özen gösteririz. Mesela “15 öğrenci geldi.” demek yerine “On beş öğrenci geldi.” (kelimeyle) deriz. Ancak tablolar veya özel durumlar gibi çok zorunlu hallerde rakamla başlanabilir. Ama normal bir cümlede mümkünse kelimeyle başlamak daha doğrudur.
Harikasın sevgili öğrencim! Bu etkinliği de başarıyla tamamladık. Sayıların yazımıyla ilgili bu kuralları aklında tutarak yazılarını daha doğru ve anlaşılır hale getirebilirsin. Bir sonraki derste görüşmek üzere, kendine iyi bak!