Merhaba sevgili öğrencilerim! Türkçe dersimizin bu bölümünde çok güzel iki etkinliğimiz var. Birincisinde kelimeleri kök ve eklerine ayıracağız, ikincisinde ise Atatürk’ün konuşmalarından ilham alarak etkili konuşma üzerine bir yazı yazacağız. Haydi bakalım, kalemlerimiz ve defterlerimiz hazırsa başlayalım!
b. Önceki sayfada yer alan açıklamalardan hareketle aşağıdaki kelimeleri eklerine ve köklerine ayırınız.
Sevgili çocuklar, bu etkinlikte kelimelerin en küçük anlamlı parçası olan kökünü bulacağız ve sonra o köke gelen ekleri sırasıyla yazacağız. Unutmayın, kök kelimenin anlamlı en küçük halidir ve ekler de kelimeye yeni anlamlar katabilir ya da görevini değiştirebilir.
- Kelimeler: soruşturmak
Eklerine ayrılmış hâli: sor-uştur-mak
Burada “sor-” kelimenin köküdür. “Soru sormak”tan gelir. “-uştur-” yapım eki, “-mak” ise mastar ekidir. - Kelimeler: çocuklara
Eklerine ayrılmış hâli: çocuk-lar-a
“Çocuk” kelimenin kökü. “-lar” çoğul eki, “-a” ise yönelme hâl ekidir. - Kelimeler: gemisi
Eklerine ayrılmış hâli: gemi-si
“Gemi” kelimenin kökü. “-si” üçüncü tekil şahıs iyelik ekidir. (Onun gemisi anlamında.) - Kelimeler: öğretmeni
Eklerine ayrılmış hâli: öğretmen-i
“Öğretmen” kelimenin köküdür. “-i” ise belirtme hâl ekidir. (Öğretmeni gördüm gibi.) - Kelimeler: arabamız
Eklerine ayrılmış hâli: araba-mız
“Araba” kelimenin köküdür. “-mız” birinci çoğul şahıs iyelik ekidir. (Bizim arabamız anlamında.) - Kelimeler: okulda
Eklerine ayrılmış hâli: okul-da
“Okul” kelimenin köküdür. “-da” bulunma hâl ekidir. - Kelimeler: çantası
Eklerine ayrılmış hâli: çanta-sı
“Çanta” kelimenin köküdür. “-sı” üçüncü tekil şahıs iyelik ekidir. (Onun çantası anlamında.) - Kelimeler: silgiler
Eklerine ayrılmış hâli: silgi-ler
“Silgi” kelimenin köküdür. “-ler” çoğul ekidir. - Kelimeler: odasında
Eklerine ayrılmış hâli: oda-sı-n-da
“Oda” kelimenin köküdür. “-sı” üçüncü tekil şahıs iyelik eki, “-n-” kaynaştırma harfi ve “-da” bulunma hâl ekidir. (Onun odasında anlamında.) - Kelimeler: denizci
Eklerine ayrılmış hâli: deniz-ci
“Deniz” kelimenin köküdür. “-ci” yapım ekidir. (Denizle ilgili iş yapan kişi anlamında.)
Harikasınız! Kelimeleri kök ve eklerine ayırma konusunda bayağı ilerledik, değil mi?
5. Etkinlik
Atatürk’ün katıldığı kongrelerde yaptığı konuşmaları düşününüz. “Sizce konuşmaya başlamadan önce neler söyleyeceğini önceden tasarlamış mıdır? Konuşmaları esnasında nelerden faydalanmış olabilir? Bir lider nasıl konuşmalıdır?” sorularının cevaplarını düşününüz. Etkili konuşma konusunda kısa bir metin yazınız. Yazınızda anlamını yeni öğrendiğiniz kelimeleri kullanmaya özen gösteriniz. Ayrıca dilimize henüz yerleşmemiş yabancı kelimelerin yerine Türkçelerini kullanmaya özen gösteriniz.
Canım öğrencilerim, bu etkinlikte hem düşüncelerimizi toparlayacağız hem de güzel bir Türkçe ile kendimizi ifade edeceğiz. Atatürk’ün konuşmalarını düşündüğümüzde aklımıza neler geliyor? Bir liderin nasıl konuşması gerektiği üzerine kafa yoralım ve ortaya anlamlı bir metin çıkaralım.
Çözüm:
Atatürk gibi büyük bir liderin, önemli kongrelerde yaptığı konuşmalara başlamadan önce neler söyleyeceğini elbette önceden tasarladığını düşünüyorum. Çünkü önemli kararların alındığı, halkın geleceğini etkileyecek bu tür toplantılarda hazırlıksız konuşmak düşünülemez. Bir lider, neyi, nasıl ve hangi sırayla anlatacağını zihninde belirlemeli, hatta notlar almalıdır. Bu, hem dinleyicilere saygı hem de mesajın etkili iletilmesi için olmazsa olmazdır.
Atatürk’ün konuşmaları sırasında tarihten, milletimizin geçmişinden, vatan sevgisinden ve milletimizin bağımsızlık azminden faydalandığını söyleyebiliriz. Aynı zamanda, o günün koşullarını ve halkın duygularını çok iyi analiz ederek, samimi bir dil kullandığını da biliyoruz. Bilgisi, deneyimleri ve hitabet gücü, onun konuşmalarını unutulmaz kılan başlıca etkenlerdi.
Peki, bir lider nasıl konuşmalıdır? Bir lider öncelikle açık ve anlaşılır bir dil kullanmalıdır. Sözleri karmaşık olmamalı, herkesin anlayabileceği sadelikte olmalıdır. Konuşurken güven vermeli, inandırıcılığı yüksek olmalıdır. Ses tonunu, vurgularını ve beden dilini etkili bir şekilde kullanmalıdır. En önemlisi de, konuşacağı konu hakkında tam bilgi sahibi olmalı ve söylediklerinin arkasında durmalıdır. Böylece dinleyicileri ikna edebilir ve onlara yön verebilir. Ayrıca, dilimizi korumak adına yabancı kelimeler yerine güzel Türkçemizin karşılıklarını kullanmaya özen göstermelidir. Çünkü dilimiz, milli kimliğimizin en önemli parçasıdır. Özlü ve yerinde sözlerle, dinleyicilere ilham veren bir konuşma, gerçek bir liderin en güçlü silahıdır.
Sevgili öğrencilerim, gördüğünüz gibi etkili konuşmak sadece kelimeleri sıralamak değil, aynı zamanda düşünceleri düzenlemek ve karşımızdaki kişiye ulaşabilmek demektir. Bu konuda kendimizi geliştirmek, hem okul hayatımızda hem de gelecekteki yaşamımızda bize çok fayda sağlayacaktır.
Başarılar dilerim!