Merhaba sevgili öğrencim! Ben senin Türkçe öğretmenin. Hadi gel, bu etkinliklerdeki soruları seninle birlikte adım adım çözelim, hiç zorlanmayacaksın.
4. Etkinlik
Metni bir kez daha okuyunuz. Yazarın düşüncelerine katılıp katılmadığınızı nedenleriyle birlikte yazınız.
Sevgili öğrencim, bu etkinlikte bizden bir metni okuyup yazarın düşüncelerine katılıp katılmadığımızı nedenleriyle birlikte yazmamız isteniyor. Ancak, görselde okumamız gereken “metin” bulunmuyor. Bu yüzden bu soruyu şu an için cevaplayamıyoruz. Metin elimize ulaştığında bu soruyu da birlikte çözeriz, hiç merak etme.
5. Etkinlik
a. Atasözleriyle ilgili aşağıda verilen bilgileri okuyunuz.
Bu kısımda bize atasözlerinin ne olduğu ve genel özellikleri anlatılmış. Atasözleri, söyleyeni belli olmayan (yani kimin söylediğini bilmediğimiz), tecrübeler sonucunda ortaya çıkmış ve bize bir mesaj, bir öğüt veren özlü sözlermiş. Özelliklerini de şöyle sıralayabiliriz:
- Söyleyeni belli değil, tüm ulusun ortak malı.
- Deneyimlerden ve olaylardan ders çıkarılarak söylenmiş, öğüt veren sözler.
- Bazıları gerçek anlamda, bazıları ise mecaz (yani farklı, benzetmeli) anlamda kullanılır.
- Kelimeleri değiştirilemez, kalıplaşmış sözlerdir.
- Toplumun geleneklerini, göreneklerini, inançlarını yansıtırlar, hatta bazen evrensel (tüm dünyayı ilgilendiren) düşünceleri de dile getirirler.
Yazdıklarımızı daha güzel, daha anlaşılır ve ilgi çekici yapmak için atasözlerinden faydalanmamız da tavsiye ediliyor.
b. Aşağıdaki atasözlerini okuyunuz. Metnin ana fikri olabilecek atasözünü işaretleyiniz.
Şimdi gelelim bu sorunun çözümüne. Yukarıdaki metinde atasözlerinin ne olduğunu, nasıl ortaya çıktığını ve ne işe yaradığını öğrendik. Özellikle de atasözlerinin insanlara öğüt verdiğini ve toplumun geleneklerini, göreneklerini, inançlarını yansıttığını okuduk. Yani atasözleri, bize hayat hakkında dersler veren, yol gösteren sözlerdir.
Şimdi şıklardaki atasözlerine bakalım ve hangisinin metnin ana fikriyle, yani atasözlerinin genel işleviyle en çok bağlantılı olduğuna karar verelim:
Adım 1: Her bir atasözünün anlamını düşünelim.
- Etle tırnak arasına girilmez.
- İyiliğe iyilik her kişinin kârı, kötülüğe iyilik er kişinin kârı.
- Yavru kuş, yuvada gördüğünü yapar.
- Biz kırk kişiyiz, birbirimizi biliriz.
Bu atasözü, çok yakın ilişkileri olan insanların arasına girilmemesi gerektiğini, onların sorunlarının kendilerine özel olduğunu ve dışarıdan müdahale edilmemesi gerektiğini anlatır.
Bu atasözü, birine iyilik yapana iyilikle karşılık vermenin kolay ve doğal olduğunu, ama kötülük yapana bile iyilikle karşılık vermenin asıl erdemli davranış olduğunu, bunun daha zor ve değerli olduğunu ifade eder.
Bu atasözü, çocukların veya gençlerin, büyüdükleri ortamda, ailelerinden veya çevrelerinden gördüklerini örnek alarak öğrendiklerini ve davrandıklarını anlatır. Yani öğrenmenin taklit yoluyla gerçekleştiğini vurgular.
Bu atasözü, belli bir grubun veya topluluğun üyelerinin birbirlerini çok iyi tanıdıklarını, aralarında güçlü bir bağ veya ortak bir sır olduğunu anlatır.
Adım 2: Metnin ana fikriyle atasözlerini ilişkilendirelim.
Yukarıdaki “Atasözleri” metni bize atasözlerinin öğüt veren sözler olduğunu, deneyimlerden ve geleneklerden süzülüp geldiğini anlatıyor. Atasözleri bir nevi “hayat dersleri” gibidir. Bu dersleri de genellikle büyüklerimizden, çevremizden öğreniriz, değil mi?
Şıklardaki atasözlerine baktığımızda, “Yavru kuş, yuvada gördüğünü yapar.” atasözü, tam da bu öğrenme ve deneyim aktarımı fikrine çok yakın. Atasözleri de tıpkı yuvadaki büyük kuşların yavru kuşa öğrettikleri gibi, nesilden nesile aktarılan bilgiler, deneyimler ve öğütlerdir. Bir atasözü bize bir şeyi öğretirken, aslında “yuvada gördüğümüz” bir bilgiyi aktarmış olur. Çocuklar ailelerinden, bizler de toplumdan ve geçmişten atasözleri aracılığıyla dersler çıkarırız.
Diğer atasözleri de güzel öğütler verse de, “Yavru kuş, yuvada gördüğünü yapar.” atasözü, atasözlerinin temel işlevlerinden biri olan bilgiyi ve deneyimi aktarma, öğüt verme ve toplumsal değerleri yansıtma özelliğini en iyi şekilde yansıtır.
Sonuç:
Metnin ana fikri olabilecek atasözü:
Yavru kuş, yuvada gördüğünü yapar.