Merhaba sevgili öğrencim! Ben senin 5. Sınıf Türkçe öğretmeninim. Bana gönderdiğin soruları dikkatlice inceledim. Şimdi bu soruları seninle birlikte, adım adım ve kolayca anlayabileceğin bir şekilde çözeceğiz. Hazır mısın? Haydi başlayalım!
Öncelikle şunu belirtmek isterim ki, bazı sorularda bahsi geçen “Dünya Çocukları” metni veya “okuduğunuz metin” görselde bulunmuyor. Bu yüzden ben sana bu kavramları nasıl bulacağını açıklayacağım ve metin olsaydı nasıl bir yol izleyeceğimizi anlatacağım. Bazı yerlerde de metnin başlığına göre tahmin yürüteceğim, çünkü soruyu çözmemiz isteniyor. Normalde böyle durumlarda metni mutlaka okumamız gerekir, unutma!
***
3. Etkinlik
Aşağıda verilen bilgilerden hareketle “Dünya Çocukları” metninin konusunu aşağıya yazınız. Ardından metnin ana duygusunu işaretleyiniz.
Sevgili öğrencim, bu bölümde bize bir metnin konusu ve ana duygusu hakkında bilgiler verilmiş. Bu bilgileri önce bir hatırlayalım, sonra da soruyu çözmeye çalışalım.
Adım 1: Konu ve Ana Duygu ne demek, hatırlayalım.
Bir metinde üzerinde durulan düşünce, olay, durum ya da sorun metnin konusudur. Bir metnin konusunu bulmak için “Metinde ne anlatılıyor?” sorusunu sorarız.
Ana fikir ise metnin yazılış amacı yani yazarın okuyucuya vermek istediği mesajdır. Ana fikri bulmak için metnin tamamını okumak gerekir. Böylelikle metni daha iyi anlayarak verilmek istenen mesajı kolayca bulabiliriz. Ana fikri belirlemek için şu soruları kendimize sormalıyız: “Yazarın bu metni yazma amacı nedir? Yazar, okuyucuya nasıl bir mesaj veriyor?”
Şiirlerde ana fikrin yerine ana duygu bulunur. Şiirin okuyucuda uyandırdığı temel duygu ana duygudur. Ana duygu yerine “tema” kelimesi de kullanılır.
Gördüğün gibi, konu metinde ne anlatıldığını, ana fikir yazarın bize ne mesaj vermek istediğini, ana duygu ise özellikle şiirlerde metnin bize hissettirdiği temel duyguyu anlatır.
Adım 2: “Dünya Çocukları” metninin konusunu ve ana duygusunu bulmaya çalışalım.
Şimdi burada çok önemli bir durum var: Soruda bahsedilen “Dünya Çocukları” metni bize verilmemiş. Bu yüzden kesin bir cevap vermek mümkün değil. Ama biz metnin başlığından yola çıkarak ve seçenekleri değerlendirerek bir tahmin yürütebiliriz.
Metnin konusu:
Eğer bir metnin başlığı “Dünya Çocukları” ise, sence bu metinde ne anlatılıyor olabilir? Tabii ki, dünyadaki çocukların yaşamları, sorunları, sevinçleri veya genel olarak çocuklar anlatılıyor olabilir. O yüzden ben konuyu bu şekilde yazacağım.
Sonuç:
Metnin konusu: Dünyadaki çocukların yaşamları ve genel olarak çocuklar.
Metnin ana duygusu:
Şimdi de ana duyguyu bulalım. Yine metin elimizde olmadığı için seçeneklerden yola çıkarak en uygun olanı seçeceğiz. “Dünya Çocukları” başlığıyla bir metin yazıldığında, yazarın bize hangi duyguyu hissettirmesi en olasıdır? Seçenekleri inceleyelim:
- a) Oyun oynamaya karşı duyulan özlem
- b) Yetişkin olmanın zorluğu
- c) Çocuklara duyulan sevgi
- d) Dünya barışına özlem
Bu seçeneklere baktığımızda:
- Oyun oynamaya karşı duyulan özlem: Bu, eğer metin çocukların oyun oynayamadığı durumları anlatıyorsa olabilir.
- Yetişkin olmanın zorluğu: “Dünya Çocukları” başlığıyla pek uyuşmuyor, çünkü metin çocuklarla ilgili.
- Çocuklara duyulan sevgi: “Dünya Çocukları” genel bir başlık olduğu için, bu metnin temelinde çocuklara karşı duyulan bir sevgi, şefkat, onlara verilen değer duygusu olabilir. Bu, oldukça güçlü bir aday.
- Dünya barışına özlem: Eğer metin savaş mağduru çocukları anlatıyorsa bu da olabilir.
Metin genel bir başlık olduğu için, en kapsayıcı ve olumlu duygu olan çocuklara duyulan sevgi, bu tür bir metnin ana duygusu olabilir. Yazar, çocuklara olan sevgisini, onların önemini vurgulamak için bu metni yazmış olabilir.
Sonuç:
Metnin ana duygusu: Çocuklara duyulan sevgi
***
4. Etkinlik
a. Kişileştirme (teşhis) söz sanatıyla ilgili aşağıda verilen bilgileri okuyunuz.
İnsana ait özelliklerin insan dışındaki varlıklara verilmesiyle yapılan söz sanatına kişileştirme (teşhis) denir.
Bu bilgiyi zaten biliyoruz değil mi? Bir eşyaya, hayvana ya da doğa olayına insana ait bir özellik verdiğimizde kişileştirme yapmış oluyoruz. Mesela “Güneş dağların arasından üzgün bir şekilde batıyordu.” cümlesinde güneşin üzülmesi ona insan özelliği vermektir, çünkü üzülmek insana özgü bir duygudur.
b. Aşağıdaki cümleleri inceleyiniz. Cümlelerde kişileştirme sanatının nasıl yapıldığını yazınız. Ardından okuduğunuz metinde kişileştirme sanatının hangi dizede yapıldığını söyleyiniz.
Yine burada da “okuduğunuz metin”den bahsedilmiş ama metin bize verilmemiş. O yüzden o kısmı cevaplayamayacağız. Ama verilen iki cümleyi dikkatlice inceleyelim ve kişileştirmeyi bulalım.
Adım 1: İlk cümleyi inceleyelim.
a) “Parktaki ağaçlar rüzgârın bağırtısına yapraklarını dökerek isyan ettiler.”
Bu cümlede kişileştirme nerede yapılmış sence? Bir düşünelim… İsyan etmek kime ait bir özelliktir? İnsanlara değil mi? Ağaçlar isyan edebilir mi? Hayır! İşte burada ağaçlara insan özelliği verilmiş. Yani ağaçlar kişileştirilmiş.
Nasıl yapıldığını açıklayalım:
Parktaki ağaçlara, insanlara özgü olan “isyan etmek” özelliği verilerek kişileştirme yapılmıştır. Sanki ağaçlar rüzgarın şiddetine karşı geliyormuş gibi anlatılmıştır.
Adım 2: İkinci cümleyi inceleyelim.
b) “Zaman bu koca yürekli köpeği insanlığa karşı küstürmüştü.”
Bu cümlede de benzer bir durum var. Küsmek kime ait bir özelliktir? Yine insanlara değil mi? Köpekler küsebilir mi? Hayır, bu da insana özgü bir duygudur. Burada da köpek kişileştirilmiş.
Nasıl yapıldığını açıklayalım:
Bu cümlede köpeğe, insanlara özgü olan “küsmek” özelliği verilerek kişileştirme yapılmıştır. Köpeğin insanlığa karşı kırgınlığı, küsme eylemiyle ifade edilmiştir.
Adım 3: Metinde kişileştirme olan dizeyi bulma kısmı.
Sevgili öğrencim, “okuduğunuz metin” bize verilmediği için maalesef bu metinde kişileştirme sanatının hangi dizede yapıldığını söyleyemiyorum. Eğer metin olsaydı, yukarıdaki örneklerde yaptığımız gibi, insan dışındaki bir varlığa insan özelliği verilen cümleyi ya da dizeyi kolayca bulabilirdik.
***
Umarım açıklamalarım anlaşılır olmuştur. Gördüğün gibi, soruları adım adım inceleyerek ve ne sorduğunu iyi anlayarak çözdük. Metinler elimizde olsaydı çok daha rahat cevaplardık ama olmayan metinler için de elimizden geleni yaptık! Başka bir soruda görüşmek üzere, kendine iyi bak!