Merhaba sevgili öğrencilerim! Bugün Türkçe dersimizdeki etkinlikleri birlikte çözeceğiz. Hazır mısınız? Haydi o zaman, ilk etkinliğimizle başlayalım!
1. Etkinlik
Ya canından bezmiş kaçıp
Sığınmışsanız bir ormana.
Bu dizelerdeki “canından bezmek” deyimi “ölümü göze alacak kadar sıkıntı içinde olmak” anlamına gelmektedir.
Siz de bu deyimi anlamına uygun olarak bir cümlede kullanınız.
Canından bezmek: …………………………………………………………..
Şimdi bu soruyu çözelim çocuklar. Deyimler, kelimelerin gerçek anlamlarının dışına çıkarak farklı bir anlam kazandığı, kalıplaşmış söz öbekleridir. Burada “canından bezmek” deyiminin anlamı zaten verilmiş: “ölümü göze alacak kadar sıkıntı içinde olmak”. Bizden istenen ise bu anlamı taşıyan bir cümle kurmak.
Adım 1: Deyimin anlamını hatırlayalım: Çok sıkıntı çekmek, bıkmak, usanmak.
Adım 2: Bu anlama uygun bir cümle kuralım.
Çözüm:
Canından bezmek: Sınav stresi o kadar artmıştı ki, artık canından bezmişti.
Veya:
Canından bezmek: İş yerindeki yoğunluktan canından bezmişti.
Gördünüz mü? Cümlemizde, bir kişinin çok fazla sıkıntı yaşadığını, artık dayanamaz hale geldiğini anlatmış olduk.
2. Etkinlik
Aşağıdaki cümleler doğru ise “D”, yanlış ise “Y” yolu takip edildiğinde kaç numaralı çıkışa ulaşılır? İlgili çıkışı işaretleyiniz.
Şimdi de ikinci etkinliğimize geçelim. Burada bize iki tane cümle verilmiş ve bu cümlelerin doğru mu yanlış mı olduğunu bulmamız isteniyor. Her cümlenin altında bir D (Doğru) ve bir Y (Yanlış) seçeneği var. Bu seçenekleri takip ederek hangi çıkışa ulaştığımızı bulacağız.
Adım 1: İlk cümleyi okuyalım ve değerlendirelim.
Soru metni:
Şiirin başlığında geçen “kırıntı” kelimesinin anlamı “bir şeyden ayrılan küçük parça, parçacık”tır.
Çözüm:
Evet çocuklar, “kırıntı” kelimesi genellikle büyük bir bütünden ayrılan küçük parçalar için kullanılır. Örneğin, ekmek kırıntısı, yemek kırıntısı gibi. Bu tanım, kelimenin anlamını doğru bir şekilde açıklıyor. O zaman bu ifade doğrudur. “D” yolunu takip edeceğiz.
Adım 2: “D” yolunu takip ettiğimizde karşımıza yeni bir cümle çıkıyor. Şimdi bu cümleyi okuyalım ve değerlendirelim.
Soru metni:
“Ekmek kırıntısı” kelime grubunun anlamı “ekmek ufağı”dır.
Çözüm:
Bir önceki adımda da bahsetmiştik. Ekmek kırıntısı, ekmekten dökülen küçük parçacıklar demektir. “Ekmek ufağı” da aynı anlama gelir. Yani bu ifade de doğrudur. Yine “D” yolunu takip etmeliyiz.
Bu yolu takip ettiğimizde 1. çıkışa ulaşıyoruz.
Peki, eğer ilk cümle yanlış olsaydı ne olurdu diye düşünelim. O zaman “Y” yolunu takip ederdik ve şu cümleyle karşılaşırdık:
Soru metni:
“İçimdeki sevgi kırıntıları beni hep mutlu ediyordu.” cümlesinde kırıntı kelimesi “eser, iz, belirti” anlamında kullanılmıştır.
Çözüm (Alternatif Yol):
Burada “sevgi kırıntıları” derken, sevginin küçük parçaları, yani sevginin izleri, belirtileri veya çok az miktarı kastediliyor. Bu kullanımda “kırıntı” kelimesi, bir şeyden kalan küçük iz veya belirti anlamında kullanılmıştır. Yani bu ifade de doğrudur. “D” yolunu takip etmeliyiz.
Bu yolu takip ettiğimizde 3. çıkışa ulaşıyoruz.
Ancak, bizim ilk cümlemiz doğru olduğu için biz 1. çıkışa ulaşmıştık. Unutmayın, sadece tek bir doğru yol var!
Sonuç:
Adım 1: “Şiirin başlığında geçen “kırıntı” kelimesinin anlamı “bir şeyden ayrılan küçük parça, parçacık”tır.” cümlesi D (Doğru).
Adım 2: Bu durumda “D” yolundan ilerleriz ve “Ekmek kırıntısı” kelime grubunun anlamı “ekmek ufağı”dır.” cümlesiyle karşılaşırız. Bu cümle de D (Doğru).
Adım 3: İkinci “D” yolundan ilerlediğimizde 1. çıkışa ulaşırız.
İlgili çıkış: 1. çıkış
3. Etkinlik
Aşağıdaki soruları okuduğunuz şiire göre defterinize cevaplayınız.
- Şair, çocukluğunu neye benzetmiştir?
- Çocukluğun yeri ne zaman belli olurmuş?
- Sizce insanlar neden ormandayken çocukluğunu aramaz?
- Şaire göre çocukluğa giden yolu ne zaman bulmak daha kolaymış?
Çocuklar, bu soruları cevaplayabilmek için şiiri okumamız gerekiyor. Ama maalesef şiir görselde verilmemiş. Bu durumda, soruları şiir olmadan cevaplamamız mümkün değil. Bu yüzden bu etkinliği şimdilik atlıyoruz. Eğer şiir elimizde olsaydı, her soruyu dikkatlice okuyup şiirdeki ipuçlarını bularak cevaplardık.
Bu etkinliği şiir metni olmadığı için çözemiyoruz.
4. Etkinlik
Aşağıda Joseph Joubert’in (Cozef Cober) farklı yazı karakterleriyle yazılmış bir sözü verilmiştir. Bu yazı karakterlerinden hangisini daha rahat okuduğunuzu söyleyiniz.
Şimdi geldik son etkinliğimize! Burada bize Joseph Joubert’in çok güzel bir sözü, farklı yazı tipleriyle yazılmış olarak sunulmuş. Bizden istenen ise, bu yazı tiplerinden hangisini daha kolay okuduğumuzu söylemek.
Söz:
Çocukların nasihatten çok, iyi örneğe ihtiyaçları vardır.
Bu söz üç farklı yazı karakteriyle yazılmış:
- Birinci kutudaki yazı (mavi): “Çocukların nasihatten çok, iyi örneğe ihtiyaçları vardır.”
- İkinci kutudaki yazı (sarı): “Çocukların nasihatten çok, iyi örneğe ihtiyaçları vardır.”
- Üçüncü kutudaki yazı (pembe): “Çocukların nasihatten çok, iyi örneğe ihtiyaçları vardır.”
Çözüm:
Herkesin okuma alışkanlığı ve göz yapısı farklı olabilir ama genellikle düz ve belirgin yazılar daha kolay okunur. İtalik (eğik) yazılar bazen okumayı biraz zorlaştırabilirken, çok kalın yazılar da gözü yorabilir.
Adım 1: Üç farklı yazı karakterindeki metinleri dikkatlice inceleyelim. Gözümüzü yormadan, harfleri net bir şekilde okuyabildiğimiz yazıya bakalım.
Adım 2: Hangi yazı karakterini okurken daha az zorlandığımızı ve kelimeleri daha net anladığımızı düşünelim.
Adım 3: Kendi gözlemimizi ve tercih ettiğimiz yazı karakterini belirtelim.
Benim için en rahat okunabilir olan yazı tipi, sarı kutuda gösterilen, yani kalın olan yazı tipi. Çünkü hem harfler daha belirgin hem de eğik olmadığı için gözü yormuyor ve kelimeleri daha kolay seçebiliyorum.
Fakat birçok kişi için mavi kutudaki yazı tipi de oldukça rahat okunabilir. Bu, tamamen kişisel bir tercih meselesidir çocuklar.
Sonuç:
Genellikle ilk iki kutudaki (mavi ve sarı) yazı karakterleri daha rahat okunur. Çünkü üçüncü kutudaki (pembe) yazı karakteri italik olduğu için bazı kelimeleri ayırt etmek daha zor olabilir. Kalın yazılar (sarı kutu) dikkat çekici ve okunabilirken, çok kalın olmayan düz yazılar (mavi kutu) da oldukça rahat okunur.
Benim için sarı kutudaki yazı karakteri, yani kalın olan yazı karakteri daha rahat okunur.