Merhaba sevgili 4. sınıf öğrencim! Türkçe dersimizdeki bu etkinlikleri birlikte çözeceğiz. Hazırsan başlayalım!
3. Etkinlik
“Onunla gittin mi, gitmedin mi?
Bu cümledeki “gitmemek” kelimesi “gitmek” kelimesinin zıt anlamlısı değil, olumsuz şeklidir. Fiiller “-ma/-me” eki alarak olumsuz anlam kazanır. Bir kelimenin olumsuzu, o kelimenin zıt anlamlısı değildir.
Aşağıdaki cümlelerde geçen altı çizili fiilleri kutucuklara yazınız. Daha sonra bu fiillerin olumlu ise olumsuz, olumsuz ise olumlu hâlini karşısına örnekteki gibi yazınız.
- 1 Haziran 1934’te Soyadı Kanunu çıkarıldı.
- Kalabalığı bir türlü dağıtamamışlar.
- Bir süre sonra bu güzel gelenek unutuldu.
- Ünlü kimseler soyadı yerine bazı unvanlar kullanmaya başladı.
- Ortaklık teklifini kabul etmedi.
Şimdi bu etkinliği adım adım inceleyelim:
Adım 1: Cümlelerde altı çizili fiilleri bulalım.
- “çıkarıldı”
- “dağıtamamışlar”
- “unutuldu”
- “başladı”
- “kabul etmedi”
Adım 2: Bulduğumuz fiillerin olumlu mu yoksa olumsuz mu olduğunu belirleyelim.
- “çıkarıldı” -> Olumlu
- “dağıtamamışlar” -> Olumsuz ( “-ama” eki var)
- “unutuldu” -> Olumlu
- “başladı” -> Olumlu
- “kabul etmedi” -> Olumsuz ( “-me” eki var)
Adım 3: Cümledeki fiilin olumlu ise olumsuzunu, olumsuz ise olumlusunu yazalım.
Örnekte de gördüğümüz gibi, bir fiilin olumsuzu o fiilin zıt anlamlısı değildir. “-ma/-me” gibi ekler fiilin anlamını değiştirmez, sadece olumsuz yapar.
Şimdi de kutucuklardaki örnekleri inceleyelim:
→
Yukarıdaki örnekte “çıkarıldı” fiili olumlu. Olumsuz şekli “çıkarılmadı” olarak yazılmış.
→
Burada ise “dağıtamamışlar” fiili olumsuz. Olumlu şekli “dağıtmışlar” olarak yazılmış.
Şimdi de diğer cümleleri bu mantıkla çözelim:
1. Cümle: 1 Haziran 1934’te Soyadı Kanunu çıkarıldı.
- Fiil: çıkarıldı (Olumlu)
- Olumsuzu: çıkarılmadı
2. Cümle: Kalabalığı bir türlü dağıtamamışlar.
- Fiil: dağıtamamışlar (Olumsuz)
- Olumlu hâli: dağıtmışlar
3. Cümle: Bir süre sonra bu güzel gelenek unutuldu.
- Fiil: unutuldu (Olumlu)
- Olumsuzu: unutulmadı
4. Cümle: Ünlü kimseler soyadı yerine bazı unvanlar kullanmaya başladı.
- Fiil: başladı (Olumlu)
- Olumsuzu: başlamadı
5. Cümle: Ortaklık teklifini kabul etmedi.
- Fiil: kabul etmedi (Olumsuz)
- Olumlu hâli: kabul etti
4. Etkinlik
Aşağıdaki soruları okuduğunuz metne göre defterinize cevaplayınız.
Bu etkinlikteki soruları cevaplamak için okuduğumuz metni dikkatlice hatırlamamız gerekiyor. Metin elimizde olmadığı için bu soruları genel bilgilerimizle ve metnin ipuçlarıyla cevaplamaya çalışacağız. Eğer metni okuduysan, cevapların oradaki bilgilere göre daha doğru olacaktır.
Soru 1: Eskiden Türk aileleri soylarını nasıl takip edermiş?
Bu sorunun cevabı, ailelerin soyadları olmadan önce soy ağaçlarını veya aile büyüklerinin isimlerini kullanarak soylarını takip ettiklerini gösteriyor. Belki de belirli bir kişinin soyundan gelenleri sayarak veya anlatarak takip ediyorlardı.
Soru 2: Devamlı bir soyadının olmayışı hangi sıkıntılara yol açıyormuş?
Soyadı olmayan ailelerde, aynı isimde birden fazla kişi olabileceği için karışıklıklar yaşanmış olabilir. Kimin kim olduğunu anlamak zorlaşmış, miras veya resmi işlerde sorunlar çıkmış olabilir. Bu durum, insanları birbirine karıştırmaya yol açmış.
Soru 3: Aynı soydan gelen kişilerin birbirlerinden haberleri neden olmuyormuş?
Soyadı olmadığı için, aynı soydan gelen kişilerin kimlikleri net değilmiş. Bu da onların birbirlerini bulmalarını veya haberleşmelerini zorlaştırmış. Belki de insanlar farklı yerlere taşındığında veya isimleri karıştığında birbirlerini kaybetmişler.
Soru 4: Soyadı Kanunu çıkıncaya kadar halk, Mustafa Kemal’e nasıl hitap ediyormuş?
Soyadı Kanunu çıkmadan önce insanlar birbirlerine isimleriyle veya lakaplarıyla hitap ederlerdi. Mustafa Kemal’e de büyük olasılıkla “Mustafa Kemal” diye veya o dönemde kullanılan saygı ifadeleriyle hitap ediyorlardı. Belki de “Paşam” gibi unvanlarla da hitap ediyorlardı.
Soru 5: Yazar, Atatürk soyadını neden çok anlamlı buluyor?
Atatürk soyadı, Türkiye Cumhuriyeti’nin kurucusu Mustafa Kemal’e verilmiş özel bir soyadıdır. Bu soyadı, onun ülkesine ve milletine olan bağlılığını, liderliğini ve yaptığı büyük işleri temsil eder. Bu yüzden yazar, bu soyadını çok anlamlı buluyor çünkü bu soyadı, Türkiye’nin tarihinde çok önemli bir yere sahip.
Umarım bu açıklamalar soruları daha iyi anlamana yardımcı olmuştur! Başka etkinliklerde görüşmek üzere!