Merhaba sevgili öğrencim! Ben senin Türkçe öğretmenin. Sana gönderdiğin görseldeki soruları dikkatlice inceledim ve şimdi sana adım adım nasıl çözdüğümüzü, nasıl düşündüğümüzü anlatacağım. Hazırsan başlayalım!
Öncelikle görselde üç farklı etkinlik olduğunu görüyorum. Her bir etkinliği sırasıyla inceleyelim ve birlikte cevaplamaya çalışalım.
3. Etkinlik
Aşağıdaki soruları okuduğunuz metne göre defterinize cevaplayınız.
Sevgili öğrencim, bu etkinlikteki soruları cevaplayabilmemiz için öncesinde bir metin okumamız gerekiyor. Soruların başında “okuduğunuz metne göre” ifadesi geçiyor, yani bu sorular okuduğumuz bir hikayeyi, bir yazıyı anlamamızı ölçmek için sorulmuş. Ancak sen bana bu metni göndermediğin için maalesef bu soruları şu anda cevaplayamıyorum. Ama ben sana yine de soruların ne anlama geldiğini ve böyle bir durumda nasıl düşünmen gerektiğini anlatayım:
Nasrettin Hoca, evinin eksikliklerini tamamlamak için nereye gitmiştir?
Bu soru, metindeki mekan bilgisini, yani Nasrettin Hoca’nın nereye gittiğini soruyor. Metni okuduğumuzda Hoca’nın evinden çıkıp bir yere gittiğini anlatan kısmı bulmamız ve oradaki yer adını yazmamız gerekirdi.
Çocuklar, Nasrettin Hoca’dan ne almasını istemiştir?
Bu soru da metindeki olay örgüsü ile ilgili. Çocukların Nasrettin Hoca’dan bir ricada bulundukları veya bir şey istedikleri anı bulup, istedikleri şeyi belirtmemiz gerekirdi.
Çocuklardan biri Nasrettin Hoca’ya neden para vermiştir?
Yine olay örgüsüyle ilgili bir soru. Çocuklardan birinin Hoca’ya para vermesinin sebebini metinde aramamız gerekirdi. Belki bir şey karşılığında, belki bir yardım için vermiştir. Metni okuyunca anlardık.
Çocuklar niçin Nasrettin Hoca’nın pazardan dönüşünü beklemiştir?
Bu soru da çocukların davranışlarının nedenini soruyor. Metinde çocukların Hoca’yı neden beklediklerine dair bir ipucu veya açıklama mutlaka vardır. Onu bulup yazmamız lazımdı.
Nasrettin Hoca kime düdük almıştır? Niçin?
Bu soru iki kısımdan oluşuyor: Birincisi, düdüğü kime aldığı, ikincisi ise neden aldığı. Metinde düdükle ilgili kısmı bulup hem alan kişiyi hem de Hoca’nın bu düdüğü neden aldığını anlatan cümleyi veya kısmı dikkatlice okumamız gerekirdi.
Gördüğün gibi, bu soruların hepsinin cevabı o metnin içinde gizli. Metni okumadan bu soruları cevaplamak mümkün değil. Ama sen bu tür sorularla karşılaştığında, cevabın metinde olduğunu unutma ve dikkatlice metni oku, cevabı bulacaksın!
4. Etkinlik
“Parayı veren düdüğü çalar.” sözünden aşağıdakilerin hangisi çıkarılabilir?
Şimdi bu etkinliği inceleyelim. Burada bize çok güzel bir atasözü verilmiş ve bu atasözünün anlamını soruyor. Atasözleri, atalarımızın uzun gözlemleri ve deneyimleri sonucunda ortaya çıkan, bize öğüt veren, yol gösteren özlü sözlerdir.
Adım 1: Atasözünü Anlayalım
“Parayı veren düdüğü çalar.” atasözü ne demek? Düdük çalmak, genellikle bir şeyleri yönetmek, istediğini yaptırmak, sözü geçmek gibi anlamlara gelir. Atasözü de bize şunu anlatır: Eğer bir iş için para harcarsan, o işin sonucunu veya yönünü de sen belirlersin. Yani, kim parayı veriyorsa, onun isteği olur, onun dediği geçerli olur.
Adım 2: Seçenekleri İnceleyelim
Şimdi verilen seçeneklere bakalım ve atasözünün anlamıyla hangisinin uyumlu olduğunu bulalım:
a) Para harcayan kimseler toplum tarafından sevilmez.
Bu seçenek atasözünün anlamıyla hiç uyuşmuyor. Atasözü paranın sevilip sevilmemesiyle ilgili bir şey söylemiyor.
b) Bir kişi, karşılığını ödediği zaman istediğini elde edebilir.
İşte bu seçenek, atasözünün anlamını çok güzel açıklıyor! “Karşılığını ödemek” demek, bir şey için para vermek veya bir bedel ödemek demektir. “İstediğini elde etmek” de düdüğü çalmak, yani istediğinin olmasını sağlamak anlamına geliyor. Yani, eğer bir şeyin bedelini ödersen, o şeyi elde edersin veya o konuda söz sahibi olursun. Bu, atasözünün tam karşılığı!
c) Karşılık beklemeden yapılan güzel davranışlar iyiliktir.
Bu seçenek, iyilik yapmaktan ve karşılık beklememekten bahsediyor ki bu da atasözümüzle ilgili değil. Atasözümüz, karşılık bekleyerek bir şeyler yapmaktan bahsediyor aslında.
d) Parası çok olan kişiler her zaman saygı görür.
Bu seçenek de atasözünün anlamıyla ilgili değil. Atasözü paranın saygı getirip getirmemesinden değil, paranın bir şeyi kontrol etme gücünden bahsediyor.
Sonuç:
Seçenekleri incelediğimizde, “Parayı veren düdüğü çalar.” atasözünün en doğru açıklamasının b) Bir kişi, karşılığını ödediği zaman istediğini elde edebilir. seçeneği olduğunu görüyoruz.
5. Etkinlik
Okuduğunuz metnin hikâye unsurlarını belirleyerek ilgili kutucuklara yazınız.
Sevgili öğrencim, bu etkinlikte de yine bir metne ihtiyacımız var. Tıpkı 3. etkinlikteki gibi, burada da “okuduğunuz metnin” ifadesi geçiyor. Bir hikayeyi veya metni daha iyi anlamak için onun temel unsurlarını belirleriz. Bu unsurlar bize hikayenin ne hakkında olduğunu, nerede ve ne zaman geçtiğini, kimlerin olduğunu ve olayların nasıl geliştiğini anlatır.
Yine metin olmadığı için bu kutucukları dolduramıyorum ama sana her bir hikaye unsurunun ne anlama geldiğini kısaca açıklayayım:
Konusu:
Hikayenin ana fikri, yani hikaye bize ne anlatıyor? Ne hakkında yazılmış? Örneğin, “dostluk”, “yardımlaşma”, “doğa sevgisi” gibi konular olabilir. Metni okuduğumuzda en çok neyden bahsediliyorsa, o metnin konusu olur.
Zaman:
Hikayedeki olaylar ne zaman geçiyor? “Bir kış günü”, “geçen yaz”, “bir sabah”, “eski zamanlarda” gibi ifadeler zamanı belirtir.
Mekân:
Hikayedeki olaylar nerede geçiyor? “Okulda”, “ormanda”, “evde”, “köyde”, “pazarda” gibi yerler mekan bilgisini verir.
Şahıs ve Varlık Kadrosu:
Hikayede kimler var? Hikayenin kahramanları kimler? İnsanlar, hayvanlar veya eşyalar olabilir. Örneğin, “Nasrettin Hoca”, “çocuklar”, “bir kedi” gibi.
Olay Örgüsü:
Hikayedeki olaylar nasıl bir sıra ile gerçekleşiyor? Başlangıçta ne oldu, sonra ne oldu, olaylar nasıl gelişti ve hikaye nasıl sonuçlandı? Bu, hikayenin tüm akışını özetlediğimiz kısımdır.
Gördüğün gibi, bir hikayeyi okurken bu unsurlara dikkat etmek, hikayeyi daha iyi anlamamızı sağlar. Metni okuduğumuzda bu boşlukları kolayca doldurabilirdik.
Umarım bu açıklamalarım sana yardımcı olmuştur. Türkçe dersinde soruları çözerken her zaman dikkatli oku ve ne istediğini iyi anla. Başarılar dilerim!