Merhaba sevgili öğrencilerim! Bugün sizlerle deyimler konusundaki bilgilerimizi tazeleyeceğiz ve çok güzel bir eşleştirme etkinliği yapacağız. Deyimler, dilimize renk katan, az sözle çok şey anlatan kalıplaşmış söz öbekleridir, biliyorsunuz. Şimdi A sütununda deyimlerin anlamları var, B sütununda da bu deyimlerin kullanıldığı cümleler var. Bizden istenen, anlamlara uygun deyimleri boşluklara yazmak ve sonra da o deyimlerin kullanıldığı doğru cümleyle eşleştirmek. Hazır mısınız? Başlayalım o zaman!
B. A sütununda bazı deyimlerin anlamları, B sütununda ise bu deyimlerin kullanıldığı cümleler verilmiştir. Bu deyimleri belirleyerek örnekteki gibi ilgili yerlere yazınız.
1. Karmakarışık bir biçimde yayılıp genişlemek.
Çözüm:
Adım 1: Bu soruda, “Karmakarışık bir biçimde yayılıp genişlemek” anlamının hangi deyime ait olduğunu bulmamız isteniyor. Örnekte bu deyimin dal budak salmak olduğu zaten verilmiş.
Adım 2: Şimdi de B sütunundaki cümlelerden “dal budak salmak” deyiminin kullanıldığı cümleyi bulalım.
- “Bu sorun daha fazla dal budak salmadan bir an önce çözülmeli.”
Bu cümledeki “dal budak salmak” ifadesi, bir sorunun karmaşıklaşıp büyümesi anlamında kullanılmış. Yani, problem daha da büyümeden, daha fazla karışmadan çözülmeli demek istiyor. Bu da verilen anlama tam uyuyor.
Sonuç:
1. Karmakarışık bir biçimde yayılıp genişlemek. (dal budak salmak)
Eşleşen cümle: “Bu sorun daha fazla dal budak salmadan bir an önce çözülmeli.”
2. Korkudan ayakta duramayacak duruma gelmek.
Çözüm:
Adım 1: “Korkudan ayakta duramayacak duruma gelmek” ne demek? Bir şeyi görünce ya da bir durumla karşılaşınca o kadar çok korkmak ki, bacakların titremesi, güçsüz kalması anlamına geliyor. Hani bazen çok heyecanlandığımızda veya korktuğumuzda bacaklarımız kesilir gibi olur ya, işte tam da o his!
Adım 2: Bu anlama gelen deyim dizlerinin bağı çözülmek deyimidir. Sanki dizlerimizi tutan görünmez bir bağ varmış da korkudan o bağ çözülmüş gibi düşünebiliriz.
Adım 3: Şimdi B sütunundaki cümlelere bakalım, “dizlerinin bağı çözülmek” deyiminin kullanıldığı cümleyi bulalım.
- “Çoban köpeğini görünce dizlerinin bağı çözüldü.”
Evet, bu cümle tam da aradığımız gibi! Köpeği gören kişinin çok korktuğunu ve ayakta durmakta zorlandığını anlatıyor. Bu eşleşme doğru!
Sonuç:
2. Korkudan ayakta duramayacak duruma gelmek. (dizlerinin bağı çözülmek)
Eşleşen cümle: “Çoban köpeğini görünce dizlerinin bağı çözüldü.”
3. Farkında olmadan karşısındakini kıracak ya da kötü bir sonuca yol açacak söz söylemek, davranışta bulunmak.
Çözüm:
Adım 1: “Farkında olmadan karşısındakini kıracak ya da kötü bir sonuca yol açacak söz söylemek, davranışta bulunmak” ne anlama geliyor? Yani, bir şeyi düşünmeden söylemek veya yapmak ve bunun sonucunda birilerini üzmek, kırmak ya da kötü bir duruma sebep olmak. Hani bazen arkadaşlarımıza fark etmeden yanlış bir şey söyleriz de onlar üzülür ya, işte o durum.
Adım 2: Bu anlama gelen deyim çam devirmek deyimidir. Sanki düşünmeden kocaman bir çam ağacını devirmişiz gibi, çevremize zarar vermişiz gibi düşünebiliriz.
Adım 3: Şimdi B sütunundaki cümlelere bakalım, “çam devirmek” deyiminin kullanıldığı cümleyi bulalım.
- “Onun çam devirmede üstüne yok, çok dalgındır.”
Bu cümle, bir kişinin çok dalgın olduğu için sürekli farkında olmadan başkalarını kırdığını veya yanlış şeyler yaptığını anlatıyor. Yani “çam devirmek” konusunda çok iyi, maalesef! Bu eşleşme de doğru!
Sonuç:
3. Farkında olmadan karşısındakini kıracak ya da kötü bir sonuca yol açacak söz söylemek, davranışta bulunmak. (çam devirmek)
Eşleşen cümle: “Onun çam devirmede üstüne yok, çok dalgındır.”
4. Davranış ve yetenekleriyle ilgi ve önem kazanmak.
Çözüm:
Adım 1: “Davranış ve yetenekleriyle ilgi ve önem kazanmak” ne demek? Bir kişinin yaptığı güzel şeylerle, gösterdiği becerilerle başkalarının dikkatini çekmesi, beğenisini toplaması anlamına geliyor. Mesela, ödevlerini çok güzel yapan bir öğrencinin öğretmeninin gözüne girmesi gibi düşünebiliriz.
Adım 2: Bu anlama gelen deyim gözüne girmek deyimidir. Birinin gözüne girmek, onun takdirini kazanmak, onun için önemli olmak demektir.
Adım 3: Şimdi B sütunundaki cümlelere bakalım, “gözüne girmek” deyiminin kullanıldığı cümleyi bulalım.
- “Ev işlerindeki becerisiyle herkesin gözüne girmeyi başardı.”
Bu cümle, ev işlerinde çok becerikli olan birinin, bu yetenekleriyle herkesin beğenisini kazandığını anlatıyor. Deyimimiz tam da yerine oturmuş!
Sonuç:
4. Davranış ve yetenekleriyle ilgi ve önem kazanmak. (gözüne girmek)
Eşleşen cümle: “Ev işlerindeki becerisiyle herkesin gözüne girmeyi başardı.”
5. Çok öfkelenmek, olan bitenler karşısında taşkınlık göstermek.
Çözüm:
Adım 1: “Çok öfkelenmek, olan bitenler karşısında taşkınlık göstermek” ne anlama geliyor? Yani, bir şeye çok ama çok sinirlenmek, kızgınlıktan deliye dönmek ve bu yüzden kendini kontrol edemeyip aşırı tepkiler vermek. Bazen hepimiz çok sinirleniriz ama önemli olan kendimizi kontrol edebilmektir, değil mi?
Adım 2: Bu anlama gelen deyim çileden çıkmak deyimidir. Bir insan çok sinirlendiğinde, “çileden çıktı” deriz. Sanki sabrı, sakinliği bitmiş de kendini tutamaz hale gelmiş gibi.
Adım 3: Şimdi B sütunundaki cümlelere bakalım, “çileden çıkmak” deyiminin kullanıldığı cümleyi bulalım.
- “Ben çileden çıkmadan çabuk terk edin burayı, diye onları uyardı.”
Bu cümle, bir kişinin o kadar sinirlendiğini ki, daha fazla öfkelenip taşkınlık göstermeden önce insanları uyarıp gitmelerini istediğini anlatıyor. Tam da deyimin anlamıyla uyumlu bir kullanım!
Sonuç:
5. Çok öfkelenmek, olan bitenler karşısında taşkınlık göstermek. (çileden çıkmak)
Eşleşen cümle: “Ben çileden çıkmadan çabuk terk edin burayı, diye onları uyardı.”
6. Genişleyip yayılmak, gittikçe büyüyerek karışık bir durum almak.
Çözüm:
Adım 1: “Genişleyip yayılmak, gittikçe büyüyerek karışık bir durum almak” ne demek? Bu anlam, 1 numaralı deyimin anlamına çok benziyor, değil mi? Bir işin, bir konunun başlangıçta basitken zamanla çok fazla detayı ortaya çıkması, karmaşıklaşması, içinden çıkılmaz bir hal alması anlamına geliyor.
Adım 2: Bu anlama gelen deyim dallanıp budaklanmak deyimidir. Tıpkı bir ağacın dallarının budaklarının çoğalması gibi, bir konunun da ayrıntılarının artması anlamına gelir.
Adım 3: Şimdi B sütunundaki cümlelere bakalım, “dallanıp budaklanmak” deyiminin kullanıldığı cümleyi bulalım.
- “İş dallanıp budaklanmadan başınızın çaresine bakın.”
Bu cümle, bir işin daha fazla karmaşıklaşmadan, daha fazla detaylanıp içinden çıkılmaz bir hal almadan önce çözülmesi gerektiğini anlatıyor. Yani, sorunlar büyümeden önlem alın demek istiyor. Bu da doğru eşleşmemiz!
Sonuç:
6. Genişleyip yayılmak, gittikçe büyüyerek karışık bir durum almak. (dallanıp budaklanmak)
Eşleşen cümle: “İş dallanıp budaklanmadan başınızın çaresine bakın.”
Aferin size çocuklar! Deyimlerimizi doğru yerlere yerleştirdik ve anlamlarıyla eşleştirdik. Gördünüz mü, deyimler dilimizi ne kadar da zenginleştiriyor. Hepinizi tebrik ediyorum, harikasınız!