Merhaba sevgili öğrencilerim,
Bugün birlikte çok eğlenceli bir etkinlik yapacağız. Kısalttma konusunu daha iyi anlamak için bir tablomuz var ve bu tabloyu dolduracağız. Hazır mısınız? Haydi başlayalım!
9. Etkinlik
Bir kelimenin, terimin veya özel adın içerdiği harflerden biri veya birkaçı ile daha kısa olarak ifade edilmesine kısalttma denir. Örneğin Türkiye Büyük Millet Meclisi “TBMM” şeklinde kısalttılır.
a. Aşağıdaki kurallara göre verilen kelime ve kelime gruplarının kısalttmasını yapınız.
| Kural | Kelime ve Kelime Grubu | Kısalttma |
1. Kuruluş, ülke, kitap, dergi ve yön adlarının kısalttmaları her kelimenin ilk harfinin büyük olarak yazılmasıyla yapılır. | Türk Dil Kurumu | TDK |
| Amerika Birleşik Devletleri | ABD | |
| Dokuzuncu Hariciye Koğuşu | DHK | |
| Bilim Teknik | BT | |
2. Ölçü birimlerinin uluslararası kısalttmaları kullanılır. | kuzeybatı | KB |
| kilometre | km | |
| litre | L | |
3. Kuruluş, kitap, dergi ve yön adlarıyla ölçülerin dışında kalan kelime veya kelime gruplarının kısalttmasında ilk harfle birlikte kelimeyi oluşturan temel harfler dikkate alınır. Kısalttılan kelime veya kelime grubu; özel ad, ünvan veya rütbe ise ilk harf büyük; cins isim ise ilk harf küçük olur. | miligram | mg |
| Kartopu Mahallesi | K. Mah. | |
| Avukat | Av. | |
| Profesör | Prof. | |
| Çeviren | çev. | |
| sifat | s. |
Açıklama:
Sevgili çocuklar, bu tabloda farklı kurallara göre yapılan kısalttmaları görüyoruz. İlk kuralda, kuruluş, ülke gibi özel isimlerin veya kurumların kısalttmalarının ilk harflerinin büyük harfle yapıldığını görüyoruz. Örneğin, Türk Dil Kurumu’nun kısaltması TDK olmuş.
İkinci kuralda ise ölçü birimlerinin uluslararası kabul görmüş kısaltmalarını kullanıyoruz. Mesela, kilometre için km, litre için L gibi.
Üçüncü kural biraz daha farklı. Bu kuralda, kısalttma yaparken kelimenin başındaki harfleri alıyoruz ama bazen kelimenin içindeki önemli harfleri de kullanabiliyoruz. Mesela, “Kartopu Mahallesi”ni kısaltırken hem ilk harfi hem de “Mahallesi”nin baş harfini almışız: K. Mah.. “Avukat” kelimesini kısaltırken de ilk harfi almışız: Av.. Eğer bu bir unvan veya rütbe ise ilk harfi büyük, eğer bir cins isim ise ilk harfi küçük yazıyoruz. Mesela, “Çeviren” kelimesinin kısaltması çev. olmuş, buradaki ‘ç’ küçük harf.
b. Aşağıya içinde kısalttmaların geçtiği iki cümle yazınız.
Çözüm:
Şimdi sıra sizde! Kısalttma kurallarını öğrendik, şimdi bu kuralları kullanarak kendi cümlelerimizi yazalım. Ben size iki tane örnek cümle yazacağım:
1. Okulda TDK‘nın hazırladığı yeni bir kitap tanıtımı yapıldı.
2. Pazardan 2 kg elma ve 1 L süt aldım.
Açıklama:
İlk cümlede TDK (Türk Dil Kurumu) kısaltmasını kullandık. İkinci cümlede ise ölçü birimleri olan kilogram (kg) ve litre (L) kısaltmalarını kullandık. Siz de bu şekilde farklı kısaltmalarla kendi cümlelerinizi oluşturabilirsiniz.
Umarım bu etkinlik hem eğlenceli hem de öğretici olmuştur. Bir sonraki etkinlikte görüşmek üzere!