Merhaba sevgili öğrencilerim! Ben sizin Türkçe öğretmeninizim. Bugün sizlerle harika bir Türkçe etkinliği yapacağız. Kitabımızdaki bu güzel soruları adım adım, hiç acele etmeden, birlikte çözeceğiz. Unutmayın, önemli olan doğru cevabı bulmak kadar, neden o cevabı bulduğumuzu anlamak. Hazırsanız başlayalım!
2. a) Aşağıdaki cümlelerde noktalı yerlere gelmesi gereken en uygun kelimeleri yazınız.
Bu soruda bize bazı kelimeler verilmiş ve bu kelimeleri cümlelerdeki boşluklara en uygun şekilde yerleştirmemiz isteniyor. Her cümlenin anlamına göre doğru kelimeyi bulalım:
Annem bir …………………….. baklava yapmış.
Baklava genellikle nerede yapılır çocuklar? Tabii ki tepside! Tava daha çok yumurta ya da balık kızartmak için kullanılır. O yüzden buraya en uygun kelime “tepsi”dir.
Sonuç: Annem bir tepsi baklava yapmış.
Komşular bir saat …………………….. geldiler.
Burada komşuların geliş zamanını belirten bir kelimeye ihtiyacımız var. “Bir saat” ifadesinden sonra hangi kelime gelir sizce? “Bir saat sonra” ifadesi kulağa çok uygun geliyor, değil mi?
Sonuç: Komşular bir saat sonra geldiler.
Kahvaltıda …………………….. yumurta yiyebildi.
Yumurta yiyebilen bir kişi olmalı. Seçenekler arasında kişi zamiri olarak “ben” kelimesi var. “Kahvaltıda ben yumurta yiyebildim” cümlesi anlamca çok uygun oluyor.
Sonuç: Kahvaltıda ben yumurta yiyebildi.
Bir gün …………………….. de anlarım seni, dedi.
Bu cümlede biraz düşünmemiz gerekiyor çünkü diğer kelimeler kullanıldı. Elimizde “tava” ve “bir” kelimeleri kaldı. “Bir gün tava de anlarım seni” kulağa hiç doğru gelmiyor. Ama “bir de” ifadesi, konuşma dilimizde “ayrıca”, “üstelik” gibi anlamlara gelir. Yani “Bir gün, ayrıca seni de anlarım” gibi bir anlam taşıyor. Bu durumda, kalan kelimeler içinde en uygun olanı “bir” kelimesidir.
Sonuç: Bir gün bir de anlarım seni, dedi.
2. b) Verilen cümlelerde eş sesli olan kelimeyi bulup yazınız. Bu kelimeyi bir cümlede kullanınız.
Eş sesli kelimeler, yazılışları ve okunuşları aynı olan ama anlamları tamamen farklı olan kelimelerdi, hatırladınız mı? Mesela “yüz” kelimesi hem “surat” hem “yüzmek eylemi” hem de bir sayı olabilir. Şimdi, yukarıdaki cümlelerde boşlukları doldururken kullandığımız kelimelere bakalım:
- tepsi
- sonra
- ben
- bir
Şimdi bu kelimelerin eş seslisi olup olmadığını inceleyelim:
- Tepsi kelimesinin tek bir anlamı var, eş seslisi yok.
- Sonra kelimesinin de tek bir anlamı var, eş seslisi yok.
- Ben kelimesine dikkat!
- Birincisi, “ben” kişi zamiri (yani kendimizden bahsederken kullandığımız kelime).
- İkincisi, vücudumuzda oluşan küçük, koyu renkli lekelere de “ben” deriz.
İşte bu kelimenin iki farklı anlamı var! Demek ki “ben” kelimesi eş sesli bir kelimedir.
- Bir kelimesi de eş sesli olabilir.
- Birincisi, sayı olan “bir” (1).
- İkincisi, “herhangi bir” anlamında kullandığımız “bir” (Mesela, “bir gün” derken).
Ancak, genellikle 4. sınıfta eş sesli kelimelere örnek olarak “ben”, “yüz”, “at”, “gül” gibi daha belirgin farklılıklar gösteren kelimeler verilir. “Ben” kelimesi burada çok güzel bir örnek oldu.
Eş sesli olan kelime: ben
Şimdi de bu kelimeyi iki farklı anlamıyla bir cümlede kullanalım:
Cümle: Ben, yüzümdeki beni çok seviyorum.
3. Aşağıda verilen karşıt anlamlı kelimeleri bir cümlede bir arada kullanınız.
Karşıt (zıt) anlamlı kelimeler, birbirinin tam tersi anlamı taşıyan kelimelerdi. Hadi verilen kelime çiftlerini birer cümlede kullanalım:
iyi – kötü
Cümle: Hayatta her zaman hem iyi hem de kötü olaylar yaşarız.
sıcak – soğuk
Cümle: Yazın hava sıcak olurken, kışın soğuk olur.
al – ver
Cümle: Bazen bir şeyler almak isteriz, bazen de sevdiklerimize bir şeyler vermek bizi mutlu eder.
4. Aşağıdaki metinde boş bırakılan yerlere uygun noktalama işaretlerini koyunuz.
Noktalama işaretleri, yazıların daha anlaşılır olmasını sağlar ve okurken nerede duracağımızı, hangi duyguyla okuyacağımızı bize gösterir. Şimdi metni dikkatlice okuyup boşluklara doğru noktalama işaretlerini yerleştirelim:
Adım 1: İlk cümleyi inceleyelim.
Anadolu ya gelip burada yaşamaya başlayan Türkler yeni bir uygarlığı da birlikte getirmişlerdir
- “Anadolu” özel isimdir ve “-ya” eki geldiğinde kesme işaretiyle ayrılır: Anadolu‘ya.
- “getirmişlerdir” kelimesiyle cümle bitiyor, bu yüzden sonuna nokta koymalıyız.
Sonuç: Anadolu‘ya gelip burada yaşamaya başlayan Türkler yeni bir uygarlığı da birlikte getirmişlerdir.
Adım 2: İkinci cümleyi inceleyelim.
Bu göçebe uygarlığıdır
- “Bu” kelimesi burada cümlenin öznesidir ve kendinden sonra virgül (,) konularak vurgulanabilir.
- “uygarlığıdır” kelimesiyle cümle bitiyor, bu yüzden sonuna nokta koymalıyız.
Sonuç: Bu, göçebe uygarlığıdır.
Adım 3: Üçüncü cümleyi inceleyelim.
Dilleri de göçebe kültürün dilidir
- “dilidir” kelimesiyle cümle bitiyor, bu yüzden sonuna nokta koymalıyız.
Sonuç: Dilleri de göçebe kültürün dilidir.
Adım 4: Son ve en uzun cümleyi inceleyelim.
Hayvanlarla ilgili sözcükler bakımından alabildiğine zengin olan bu dilde kaplanın sesi heykirme sığırın sesi böğürme çakalın ki pavkırma köpeğinki de ürüme dir
- Burada hayvan sesleri ve karşılıkları sıralanıyor. “Kaplanın sesi” ve “heykirme” arasında bir açıklama ilişkisi var. Bu yüzden “kaplanın sesi”nden sonra iki nokta (:) koymalıyız.
- “heykirme” bir öğe olduğu için ve sıralama devam ettiği için virgül (,) koymalıyız.
- Aynı şekilde “sığırın sesi”nden sonra iki nokta (:) ve “böğürme”den sonra virgül (,) koymalıyız.
- “çakalın ki”den sonra iki nokta (:) ve “pavkırma”dan sonra virgül (,) koymalıyız.
- “köpeğinki de”den sonra iki nokta (:) koymalıyız.
- “ürümedir” kelimesiyle cümlenin tamamı bitiyor, bu yüzden sonuna nokta koymalıyız.
Sonuç: Hayvanlarla ilgili sözcükler bakımından alabildiğine zengin olan bu dilde kaplanın sesi: heykirme, sığırın sesi: böğürme, çakalın ki: pavkırma, köpeğinki de: ürümedir.
Şimdi tüm metni doğru noktalama işaretleriyle birleştirelim:
Anadolu‘ya gelip burada yaşamaya başlayan Türkler yeni bir uygarlığı da birlikte getirmişlerdir. Bu, göçebe uygarlığıdır. Dilleri de göçebe kültürün dilidir. Hayvanlarla ilgili sözcükler bakımından alabildiğine zengin olan bu dilde kaplanın sesi: heykirme, sığırın sesi: böğürme, çakalın ki: pavkırma, köpeğinki de: ürümedir.