Merhaba sevgili öğrencim, ben senin 4. sınıf Türkçe öğretmeninim. Bugün seninle birlikte çok güzel ve öğretici iki etkinliği çözeceğiz. Hazırsan hemen başlayalım!
3. Etkinlik
Bu bölümde, bize verilen cümlelerdeki eş sesli (yani yazılışı ve okunuşu aynı ama anlamları farklı olan) kelimeleri bulup, bu kelimelerin cümledeki anlamının dışında, başka bir anlamıyla yeni bir cümle kurmamız isteniyor. Tıpkı “el” ve “ben” kelimelerinin farklı anlamlarını öğrendiğimiz gibi.
Şimdi adım adım çözelim:
Adım 1: İlk cümleyi inceleyelim.
Soru metni:
Tüm gün bağda üzüm topladık.
Çözüm:
Bu cümlede altı çizili olan kelime “bağda” kelimesidir. Buradaki “bağ” kelimesi, üzüm yetiştirilen yer, yani üzüm bağı anlamında kullanılmış.
Şimdi “bağ” kelimesinin başka bir anlamını düşünelim. “Bağ”, ayakkabı bağcığı ya da bir şeyi bağlamaya yarayan ip anlamına da gelir, değil mi? Hatta insanlar arasındaki sevgiye de “gönül bağı” deriz.
İşte bu başka anlamıyla yeni bir cümle kuralım:
Ayakkabımın bağı çözülünce neredeyse düşecektim.
Adım 2: İkinci cümleyi inceleyelim.
Soru metni:
Çayın kenarında piknik yapmak üzere yola çıktılar.
Çözüm:
Bu cümlede altı çizili olan kelime “çayın” kelimesidir. Buradaki “çay” kelimesi, akarsu, yani küçük nehir anlamında kullanılmış.
Peki “çay” kelimesinin başka bir anlamı ne olabilir? Tabii ki içtiğimiz o sıcak, mis kokulu “çay” içeceği!
Şimdi bu anlamıyla yeni bir cümle kuralım:
Sabah kahvaltısında annemle birlikte sıcacık bir çay içtik.
Adım 3: Üçüncü cümleyi inceleyelim.
Soru metni:
Geçen gün yağan doluda bazı evlerin camları kırılmış.
Çözüm:
Bu cümlede altı çizili olan kelime “doluda” kelimesidir. Buradaki “dolu” kelimesi, gökten yağan buz parçacıkları, yani dolu yağışı anlamında kullanılmış.
Peki “dolu” kelimesinin başka bir anlamı ne olabilir? Bir kabın içinde boş yer olmaması, yani dolu olması durumu!
Şimdi bu anlamıyla yeni bir cümle kuralım:
Sürahideki su bardağını tamamen dolu yaptı.
***
4. Etkinlik
Bu bölümde, yukarıda okuduğumuz metinden (yani 3. Etkinlik’teki dört örnek cümleden) hangi bilginin çıkarılamayacağını bulmamız isteniyor. Unutma, sadece o metinde yazanlara göre karar vereceğiz, genel bilgilerimizle karıştırmayacağız.
Metin şuydu:
1. Akşam olup, çarpışmalar zayıflayınca, elini göğüs cebine atan Mustafa Kemal, saatini çıkardığında saatin parçalanmış olduğunu gördü.
2. El ne der sonra, hiç düşündün mü?
3. Çanakkale Savaşı’nda ben de savaştım diyordu.
4. Dudağının üstünde küçük bir ben vardı.
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
Adım 1: İlk seçeneği değerlendirelim.
Mustafa Kemal’in ordunun başında savaştığı
Çözüm:
Metinde Mustafa Kemal’in Çanakkale Savaşı’nda savaştığı yazıyor (“Çanakkale Savaşı’nda ben de savaştım diyordu.”). Mustafa Kemal gibi büyük bir komutanın savaşırken ordusunun başında olması beklenir. Bu bilgi metinde doğrudan yazmasa da, Mustafa Kemal’in kim olduğunu bilen bir öğrenci için bu durum tahmin edilebilir bir çıkarım olabilir.
Adım 2: İkinci seçeneği değerlendirelim.
Savaşın uzun ve yorucu geçtiği
Çözüm:
Metinde “çarpışmalar zayıflayınca” gibi bir ifade geçiyor. Bu, bir çatışmanın yaşandığını gösterir. Ama savaşın genel olarak ne kadar sürdüğü, yani “uzun” olup olmadığı veya ne kadar “yorucu” olduğu hakkında hiçbir bilgi verilmiyor. Metin sadece belirli bir anı anlatıyor. Bu bilgiyi metinden çıkaramayız.
Adım 3: Üçüncü seçeneği değerlendirelim.
Mustafa Kemal’in, cephede askerleri cesaretlendirdiği
Çözüm:
Metinde Mustafa Kemal’in askerlerle konuşarak onları cesaretlendirdiğine dair hiçbir bilgi yok. Metin, onun kişisel bir anını (saatinin kırıldığını görmesini) ve savaşta bulunduğunu anlatıyor, askerlerle olan etkileşimine değinmiyor. Bu bilgiyi metinden kesinlikle çıkaramayız.
Adım 4: Dördüncü seçeneği değerlendirelim.
Türk ordusunun kurtuluş mücadelesi verdiği
Çözüm:
Metinde “Çanakkale Savaşı” geçiyor. Çanakkale Savaşı, bizim tarihimizde Türk Kurtuluş Savaşı’nın çok önemli bir parçasıdır. Bu bilgi de bir Türk öğrencisinin genel kültürüyle ilişkilendirebileceği bir durumdur. Yani doğrudan yazmasa da, bu bağlantıyı kurabiliriz.
Sonuç:
Şimdi seçenekleri tekrar gözden geçirelim. Bize verilen metinde Mustafa Kemal’in kişisel bir anı ve onun savaşta bulunduğu anlatılıyor. Seçenekler arasında,
- Mustafa Kemal’in ordunun başında savaştığı (tahmin edilebilir),
- Türk ordusunun kurtuluş mücadelesi verdiği (tarihi bilgiyle ilişkilendirilebilir)
gibi bilgiler, metinde doğrudan yazmasa da bir şekilde metinle bağlantı kurulabilecek şeylerdir.
Ancak,
- Savaşın uzun ve yorucu geçtiği
- Mustafa Kemal’in, cephede askerleri cesaretlendirdiği
bilgileri, metinde hiç yer almıyor ve metnin anlatım akışında bunlara dair bir ipucu da bulunmuyor. Özellikle Mustafa Kemal’in “cephede askerleri cesaretlendirdiği” bilgisi, metinde onun askerlerle bir etkileşimine dair hiçbir ayrıntı olmadığı için, metinden çıkarılamayacak en net bilgidir.
Bu yüzden doğru cevap, Mustafa Kemal’in, cephede askerleri cesaretlendirdiği seçeneğidir.