Merhaba sevgili öğrencilerim,
Bugün Hacivat ile Karagöz’ün eğlenceli sohbetine kulak verdik. Karagöz’ün kafasını karıştıran bir yazım kuralını hep birlikte keşfedeceğiz. Hazır mısınız?
Önce Hacivat ve Karagöz arasındaki konuşmayı tekrar bir okuyalım:
Hacivat: “Hayrola, Karagöz’üm kitap mı okuyorsun?”
Karagöz: “Evet, kitap okuyorum ama kafam biraz karıştı.”
Hacivat: “Kafanı karıştıran durumu bana anlatırsan sana yardımcı olabilirim.”
Karagöz: “Okuduğum kitaptaki bazı kelimelerin yazımı kafamı karıştırdı. Bu kelimeler cümlenin birinde büyük, diğerinde ise küçük harfle başlamış.”
Hacivat: “İlahi Karagöz’üm, bundan kolay ne var?”
Karagöz: “Madem o kadar kolay, anlat da öğrenelim.”
Görüyorsunuz, Karagöz’ün kafası, bazı kelimelerin bazen büyük harfle, bazen de küçük harfle başlamasına takılmış. Şimdi sorumuzu adım adım inceleyelim ve Karagöz’ün bu merakını giderelim.
b. Karagöz’ün kafasını karıştıran cümleler aşağıda verilmiştir. Bu cümlelerde Karagöz’ün sözünü ettiği kelimeler hangileridir? Bu kelimelerin neden cümlenin birinde büyük, diğerinde ise küçük harfle başladığını aşağıya yazınız.
Çözüm:
Adım 1: Karagöz’ün kafasını karıştıran kelime veya kelime gruplarını bulalım.
Karagöz’ün bahsettiği cümleler şunlardı:
- Yazar, bu kitapta gezerek gördüğü yerleri samimi bir dille anlatmış.
- Yazar, kitabına “Gezerek Gördüklerim” adını vermiştir.
Sevgili çocuklar, bu cümlelere dikkatlice baktığımızda, ilk cümlede “gezerek gördüğü yerleri” ifadesinin küçük harfle başladığını, ikinci cümlede ise “Gezerek Gördüklerim” ifadesinin büyük harfle başladığını görüyoruz. İşte Karagöz’ü şaşırtan durum tam da bu!
Bu cümlelerde Karagöz’ün sözünü ettiği kelimeler veya ifadeler şunlardır:
- gezerek gördüğü yerleri (küçük harfle başlayan)
- Gezerek Gördüklerim (büyük harfle başlayan)
Adım 2: Bu kelimelerin neden farklı yazıldığını açıklayalım.
Şimdi gelelim Karagöz’ün merak ettiği asıl konuya: Bu kelimeler neden farklı harflerle başlıyor?
İlk cümlede, “Yazar, bu kitapta gezerek gördüğü yerleri samimi bir dille anlatmış.” ifadesinde “gezerek gördüğü yerleri” derken, yazarın yaptığı bir eylemi, yani bir şeyi gezerek görmesini genel bir şekilde anlatıyoruz. Bu bir özel isim değil, sadece bir durumu açıklayan kelime grubudur. Bu yüzden küçük harfle başlıyor.
İkinci cümlede ise, “Yazar, kitabına “Gezerek Gördüklerim” adını vermiştir.” ifadesi var. Burada tırnak içinde yazılan “Gezerek Gördüklerim”, yazarın kitabına verdiği özel bir isim, yani kitabın adıdır. Tıpkı sizin adınız ve soyadınız gibi, kitap adları, dergi adları, şiir adları gibi özel isimler her zaman büyük harfle başlar. Bir eserin adının her kelimesi büyük harfle başlayabilir, bu o eserin adının bir parçası olduğu için böyle yazılır.
Kısacası, ilk kullanımda bir eylemi anlatan genel bir ifade olduğu için küçük harfle başlarken, ikinci kullanımda bir eserin özel adı olduğu için büyük harfle başlamıştır.
Sonuç:
Karagöz’ün kafasını karıştıran kelime grupları “gezerek gördüğü yerleri” ve “Gezerek Gördüklerim” ifadeleridir. “gezerek gördüğü yerleri” ifadesi, genel bir eylemi anlattığı için küçük harfle başlar. “Gezerek Gördüklerim” ise bir kitabın özel adı olduğu için büyük harfle başlar.
Sevgili çocuklar, Türk bayrağındaki ay ve yıldızın ne anlama geldiğini araştırmak da çok güzel bir etkinlik olurdu, değil mi? Bayrağımızdaki her sembolün bir anlamı var ve bunu öğrenmek hepimizi gururlandırır! Bunu “Olamam” adlı metnin 10. etkinliğine bakarak veya kendiniz araştırarak öğrenebilirsiniz.