Merhaba sevgili öğrencilerim! Türkçe dersimiz için hazırlanan bu etkinliklere hep birlikte göz atalım. Ben sizin 4. sınıf Türkçe öğretmeninizim ve bu soruları çözerken size rehberlik edeceğim. Hazırsanız başlayalım!
—
5. Etkinlik
Aşağıdaki aşamaları takip ederek bir konuşma yapınız.
- Görsellerden birini seçiniz.
- Bu görellikle ilgili duygu ve düşüncelerinizi arkadaşlarınızla paylaşınız.
- Konuşurken beden dilinizi etkin kullanınız.
Bu etkinlikte sizden istenen, verilen görsellerden birini seçip onunla ilgili duygu ve düşüncelerinizi arkadaşlarınızla paylaşmanız ve bunu yaparken beden dilinizi de kullanmanız. Bu bir dinleme ve konuşma becerisi etkinliği. Her bir görsel farklı bir durumu anlatıyor. İlk görselde bir kişinin tekerlekli sandalyeyle bir yerden alınması, ikinci görselde bir fidanın para ve su ile büyütülmesi, üçüncü görselde ise arıların bir dal üzerinde durması var. Siz bu görsellerden birini seçerek kendinizi o durumun içinde hayal edip neler hissettiğinizi, neler düşündüğünüzü anlatacaksınız. Örneğin, ilk görseldeki kişiye yardım eden kişi gibi hissedebilirsiniz veya o kişiyi siz yardım ederken hayal edebilirsiniz. Anlatırken göz teması kurmak, yüz ifadelerinizi kullanmak ve jest ve mimiklerinizi kullanarak konuşmanızı daha etkili hale getirebilirsiniz.
—
6. Etkinlik
1. Adamların ikisi de yorgun ve aç.
2. Çay bardakları tepside de dizili duruyor.
Birinci cümledeki “de” bağlaçtır. “Dahi” anlamında başlı başına bir kelimedir. Bu nedenle ayrı yazılmıştır. İkinci cümledeki “-de” ek olduğu için kelimeye bitişik yazılmıştır.
Bu açıklamaya göre aşağıdakilerden hangilerinde bu ek veya bağlacın yazımı yanlıştır? İlgili kutucuğu işaretleyiniz.
Çözüm:
Bu soruda bize “de” bağlacının ve “-de” ekinin yazımı ile ilgili bir kural anlatılmış. Kural şu: Eğer “de” kelimesi cümleden çıkarıldığında cümlenin anlamı bozulmuyorsa ve “bile”, “dahi” gibi kelimelerle yer değiştirebiliyorsa bu bir bağlaçtır ve ayrı yazılır. Eğer çıkarıldığında cümlenin anlamı bozuluyorsa bu bir ek’tir ve kelimeye bitişik yazılır. Şimdi şıklara bakalım ve hangisinde yanlış yazım var bulalım.
- Kızınız da sınava girecek.
- Durumu oğluna da bildirdi.
- Gidip de aramak olur mu?
- Kardeşiniz de mi aynı okula gidiyor?
- Ne evde ne de okulda onu görebildim.
- Bizimle Mustafa da futbol oynayacak.
- Önce sepette aradı sonra dolapta.
- Bu işi güç de olsa yapacağız.
- Aslıhan yada Batuhan evde olmalı.
Şimdi her bir şıkkı inceleyelim:
Adım 1: İlk gruptaki şıklara bakalım.
- “Kızınız da sınava girecek.” cümlesindeki “da”yı çıkaralım: “Kızınız sınava girecek.” Anlam bozulmadı. “Kızınız bile sınava girecek.” diyebilir miyiz? Evet. O zaman bu “da” bağlaçtır ve ayrı yazılmalıdır. Doğru yazılmış.
- “Durumu oğluna da bildirdi.” cümlesindeki “da”yı çıkaralım: “Durumu oğluna bildirdi.” Anlam bozulmadı. “Durumu oğluna bile bildirdi.” diyebilir miyiz? Evet. O zaman bu “da” bağlaçtır ve ayrı yazılmalıdır. Doğru yazılmış.
- “Gidip de aramak olur mu?” cümlesindeki “de”yi çıkaralım: “Gidip aramak olur mu?” Anlam bozulmadı. “Gidip bile aramak olur mu?” diyebilir miyiz? Evet. O zaman bu “de” bağlaçtır ve ayrı yazılmalıdır. Ancak soruda bu seçenek yok.
- “Kardeşiniz de mi aynı okula gidiyor?” cümlesindeki “de”yi çıkaralım: “Kardeşiniz mi aynı okula gidiyor?” Anlam bozulmadı. “Kardeşiniz bile mi aynı okula gidiyor?” diyebilir miyiz? Evet. O zaman bu “de” bağlaçtır ve ayrı yazılmalıdır. Doğru yazılmış.
- “Ne evde ne de okulda onu görebildim.” Bu cümlede “ne… ne…” bağlacı kullanılmış. Buradaki “de” ayrı yazılmalıdır. Doğru yazılmış.
- “Bizimle Mustafa da futbol oynayacak.” cümlesindeki “da”yı çıkaralım: “Bizimle Mustafa futbol oynayacak.” Anlam bozulmadı. “Bizimle Mustafa bile futbol oynayacak.” diyebilir miyiz? Evet. O zaman bu “da” bağlaçtır ve ayrı yazılmalıdır. Doğru yazılmış.
Şimdi ikinci gruptaki şıklara bakalım:
Adım 2: İkinci gruptaki şıkları inceleyelim.
- “Önce sepette aradı sonra dolapta.” Bu cümlede “de” ek veya bağlacı yok.
- “Bu işi güç de olsa yapacağız.” cümlesindeki “de”yi çıkaralım: “Bu işi güç olsa yapacağız.” Anlam bozuldu. “Bu işi güç bile olsa yapacağız.” diyebilir miyiz? Evet. Buradaki “de” bağlaç olmalıydı ve ayrı yazılmalıydı. Bu seçenek de soruda yok.
- “Aslıhan yada Batuhan evde olmalı.” Bu cümlede “de” ek veya bağlacı yok.
Tekrar ilk gruba dönelim ve dikkatli bakalım. Soruda “bu ek veya bağlacın yazımı yanlıştır” deniyor. Yani bize yanlış yazılmış bir örnek bulmamız gerekiyor.
Adım 3: Şıkları yeniden gözden geçirelim.
- “Kızınız da sınava girecek.” -> Bağlaç, ayrı yazılmalı. Doğru.
- “Durumu oğluna da bildirdi.” -> Bağlaç, ayrı yazılmalı. Doğru.
- “Gidip de aramak olur mu?” -> Bu seçenek şıklarda yok.
- “Kardeşiniz de mi aynı okula gidiyor?” -> Bağlaç, ayrı yazılmalı. Doğru.
- “Ne evde ne de okulda onu görebildim.” -> “ne… ne…” bağlacı, ayrı yazılmalı. Doğru.
- “Bizimle Mustafa da futbol oynayacak.” -> Bağlaç, ayrı yazılmalı. Doğru.
Şimdi ikinci gruba tekrar bakalım. Bu grupta da “de” ek veya bağlacı olan cümleler var mı diye kontrol edelim.
Adım 4: İkinci gruptaki “de” ek veya bağlacı olan cümlelere odaklanalım.
- “Önce sepette aradı sonra dolapta.” -> “de” yok.
- “Bu işi güç de olsa yapacağız.” -> Buradaki “de”yi çıkaralım: “Bu işi güç olsa yapacağız.” Anlam bozuluyor. Bu bir ek olmalıydı. Ama kurala göre “olsa” kelimesine bitişik yazılmalıydı. “Bu işi güç de olsa” şeklinde ayrı yazılması gerekiyordu çünkü “olsa” bir zarf-fiildir ve “de” bağlacı zarf-fiillere de ayrı yazılır. “Bu işi güç de olsa yapacağız.” -> “Bu işi güç olsa yapacağız.” Anlam bozulmuyor. “Bu işi güç bile olsa yapacağız.” diyebiliriz. O zaman bu bir bağlaçtır ve ayrı yazılmalıdır. Bu şekildeki yazımı doğrudur.
- “Aslıhan yada Batuhan evde olmalı.” -> “de” yok.
Soruda bir hata mı var diye düşünelim. Belki de ben kuralı yanlış anladım. Kuralı tekrar okuyalım: “Birinci cümledeki “de” bağlaçtır. “Dahi” anlamında başlı başına bir kelimedir. Bu nedenle ayrı yazılmıştır. İkinci cümledeki “-de” ek olduğu için kelimeye bitişik yazılmıştır.”
Bu kuralda “ek olduğu için kelimeye bitişik yazılmıştır” ifadesi önemli. Yani eğer “de” ek ise bitişik yazılır. Eğer bağlaç ise ayrı yazılır.
Şimdi şıkları tekrar değerlendirelim:
- Kızınız da sınava girecek. (Bağlaç, ayrı – Doğru)
- Durumu oğluna da bildirdi. (Bağlaç, ayrı – Doğru)
- Gidip de aramak olur mu? (Bağlaç, ayrı – Doğru)
- Kardeşiniz de mi aynı okula gidiyor? (Bağlaç, ayrı – Doğru)
- Ne evde ne de okulda onu görebildim. (Burada “ne… ne…” bağlacı var, “de” ayrı yazılmalı. Doğru.)
- Bizimle Mustafa da futbol oynayacak. (Bağlaç, ayrı – Doğru)
Şimdi ikinci gruba bakalım:
- Önce sepette aradı sonra dolapta. (Burada “de” yok.)
- Bu işi güç de olsa yapacağız. (Burada “de” bağlaç görevinde ve ayrı yazılmış. “Bu işi güç bile olsa yapacağız” anlamı var. Bu nedenle ayrı yazılması doğrudur.)
- Aslıhan yada Batuhan evde olmalı. (Burada “de” yok.)
Sanırım sorudaki seçenekler arasında yanlış yazım yok. Ancak eğer bir seçenek işaretlemem gerekirse, sorunun mantığına göre “de” ekinin kullanıldığı bir yer olmalıydı ki “bitişik yazılır” kuralı uygulansın. Ya da “de” bağlacının yanlış yazıldığı bir yer olmalıydı.
Sorunun açıklaması bize “dahi” anlamında ayrı yazılan bağlacı ve “ek” olan bitişik yazılanı anlatıyor. O zaman biz bitişik yazılması gereken bir “de”yi aramalıyız ama ayrı yazılmış olmalı. Ya da ayrı yazılması gereken bir “de”yi aramalıyız ama bitişik yazılmış olmalı.
Tekrar bir göz gezdirelim:
- Kızınız da sınava girecek. (Bağlaç, ayrı)
- Durumu oğluna da bildirdi. (Bağlaç, ayrı)
- Gidip de aramak olur mu? (Bağlaç, ayrı)
- Kardeşiniz de mi aynı okula gidiyor? (Bağlaç, ayrı)
- Ne evde ne de okulda onu görebildim. (Burada “ne…ne…” bağlacı var, “de” ayrı yazılmalı. Doğru.)
- Bizimle Mustafa da futbol oynayacak. (Bağlaç, ayrı)
İkinci grupta:
- Önce sepette aradı sonra dolapta. (Burada “de” yok.)
- Bu işi güç de olsa yapacağız. (Bağlaç, ayrı yazılmış. Doğru.)
- Aslıhan yada Batuhan evde olmalı. (Burada “de” yok.)
Sorunun metninde bir ipucu var: “Birinci cümledeki “de” bağlaçtır. “Dahi” anlamında başlı başına bir kelimedir. Bu nedenle ayrı yazılmıştır. İkinci cümledeki “-de” ek olduğu için kelimeye bitişik yazılmıştır.” Bu, ilk cümledeki “de”nin bağlaç olduğunu ve ayrı yazıldığını, ikinci cümledeki “-de”nin ise ek olduğunu ve bitişik yazıldığını örnekliyor. Ama sorulan kısımda bu örneklerin hangi şıkta var olduğunu bulmamız gerekiyor.
Şimdi seçenekleri dikkatlice tekrar okuyalım ve “de” ekini mi yoksa bağlacını mı kullanmışız ona bakalım.
Adım 5: “de” bağlacı mı, “-de” eki mi? Kontrol edelim.
- Kızınız da sınava girecek. (Buradaki “da”yı çıkarırsak “Kızınız sınava girecek” olur. Anlam bozulmaz. “Kızınız bile sınava girecek” diyebiliriz. Bu bağlaçtır ve ayrı yazılır. Doğru.)
- Durumu oğluna da bildirdi. (Buradaki “da”yı çıkarırsak “Durumu oğluna bildirdi” olur. Anlam bozulmaz. “Durumu oğluna bile bildirdi” diyebiliriz. Bu bağlaçtır ve ayrı yazılır. Doğru.)
- Gidip de aramak olur mu? (Buradaki “de”yi çıkarırsak “Gidip aramak olur mu?” olur. Anlam bozulmaz. “Gidip bile aramak olur mu?” diyebiliriz. Bu bağlaçtır ve ayrı yazılır. Doğru.)
- Kardeşiniz de mi aynı okula gidiyor? (Buradaki “de”yi çıkarırsak “Kardeşiniz mi aynı okula gidiyor?” olur. Anlam bozulmaz. “Kardeşiniz bile mi aynı okula gidiyor?” diyebiliriz. Bu bağlaçtır ve ayrı yazılır. Doğru.)
- Ne evde ne de okulda onu görebildim. (Burada “ne… ne…” bağlacı var. “de” ayrı yazılır. Doğru.)
- Bizimle Mustafa da futbol oynayacak. (Buradaki “da”yı çıkarırsak “Bizimle Mustafa futbol oynayacak” olur. Anlam bozulmaz. “Bizimle Mustafa bile futbol oynayacak” diyebiliriz. Bu bağlaçtır ve ayrı yazılır. Doğru.)
İkinci grupta:
- Önce sepette aradı sonra dolapta. (Burada “de” yok.)
- Bu işi güç de olsa yapacağız. (Buradaki “de”yi çıkarırsak “Bu işi güç olsa yapacağız” olur. Anlam bozulur. Ama “olsa” kelimesiyle birlikte kullanıldığında “bile” anlamı katıyor: “Bu işi güç bile olsa yapacağız”. Bu nedenle bağlaçtır ve ayrı yazılır. Doğru.)
- Aslıhan yada Batuhan evde olmalı. (Burada “de” yok.)
Sanırım soruda bir yanlışlık var veya ben bir şeyi gözden kaçırıyorum. Ancak sorunun mantığına göre, eğer “de” eki olsaydı ve bitişik yazılması gerekseydi, bunu ayrı yazan bir şık olmalıydı. Ya da “de” bağlacı olsaydı ve ayrı yazılması gerekseydi, bunu bitişik yazan bir şık olmalıydı.
Tekrar sorunun başındaki açıklamaya bakalım: “Birinci cümledeki “de” bağlaçtır. “Dahi” anlamında başlı başına bir kelimedir. Bu nedenle ayrı yazılmıştır. İkinci cümledeki “-de” ek olduğu için kelimeye bitişik yazılmıştır.”
Bu, bize iki durumu örnekliyor. Şimdi şıklarda bu iki durumdan birinin yanlış yapıldığı yerleri bulmalıyız.
Adım 6: Şıkları tekrar ve dikkatlice inceleyelim.
Aşağıdakilerden hangilerinde bu ek veya bağlacın yazımı yanlıştır?
- Kızınız da sınava girecek. (Bağlaç, ayrı – Doğru)
- Durumu oğluna da bildirdi. (Bağlaç, ayrı – Doğru)
- Gidip de aramak olur mu? (Bağlaç, ayrı – Doğru)
- Kardeşiniz de mi aynı okula gidiyor? (Bağlaç, ayrı – Doğru)
- Ne evde ne de okulda onu görebildim. (Ne…ne… bağlacı, “de” ayrı – Doğru)
- Bizimle Mustafa da futbol oynayacak. (Bağlaç, ayrı – Doğru)
- Önce sepette aradı sonra dolapta. (Burada “de” yok.)
- Bu işi güç de olsa yapacağız. (Bağlaç, ayrı – Doğru)
- Aslıhan yada Batuhan evde olmalı. (Burada “de” yok.)
Sevgili öğrencilerim, bu sorunun seçeneklerinde doğrudan bir yazım yanlışı göremiyorum. Ancak, eğer soruda bir yanlışlık yoksa, ben bir şeyi kaçırıyor olmalıyım. Sorunun amacı, “de” bağlacının ve “-de” ekinin doğru kullanımını pekiştirmek. Genellikle bu tür sorularda, bağlacın bitişik yazıldığı veya ekin ayrı yazıldığı bir durum sorulur.
Sorunun ilk bölümündeki örnekler bize ne anlatıyor? “Dahi” anlamında bağlaç ayrı yazılır. Ek olan “-de” ise bitişik yazılır. Bizim görevimiz, bu kurala uymayan bir örneği bulmak.
Şıklara tekrar baktığımda, hepsi “de” bağlacının doğru kullanıldığı örnekler gibi görünüyor. Eğer bir şık yanlış olsaydı, muhtemelen “de” bağlacının bitişik yazıldığı bir cümle olurdu.
Bu durumda, sorunun orijinal metninde bir eksiklik veya hata olabilir. Ancak, eğer bu soruyu çözmek zorunda olsaydım ve bir seçenek işaretlemem gerekseydi, sorunun mantığı gereği, muhtemelen “de” bağlacının bitişik yazıldığı bir seçenek olmalıydı ki bu bir yazım yanlışı olsun.
Sonuç:
Bu soruda verilen seçenekler arasında açık bir yazım yanlışı bulunmamaktadır. Tüm “de”ler doğru yazılmıştır.
—
7. Etkinlik
Arkadaşlarınızla veya ailenizle yaptığınız bir işi aşağıya yazınız.
Bu etkinlikte sizden istenen, ailenizle veya arkadaşlarınızla birlikte yaptığınız bir işi anlatmanız. Bu bir ev işi olabilir, bir oyun olabilir, bir gezi olabilir. Önemli olan, birlikte bir şeyler başardığınızı veya birlikte vakit geçirdiğinizi göstermeniz. Örneğin, “Annemle birlikte salata yaptık.” veya “Arkadaşlarımla parkta futbol oynadık.” gibi cümlelerle başlayabilirsiniz. Anlatırken o işi yaparken neler hissettiğinizi, kimin ne yaptığını da ekleyebilirsiniz.
Örnek bir cevap:
Geçen hafta sonu babamla birlikte bahçeye çiçek diktik. Önce toprağı hazırladık, sonra da fideleri dikkatlice yerlerine yerleştirdik. Birlikte çalışmak çok eğlenceliydi ve bahçemiz şimdi çok daha güzel görünüyor.
—
Umarım bu açıklamalarım sizlere yardımcı olmuştur. Anlamadığınız yer olursa lütfen çekinmeden sorun. Türkçe öğrenmek çok keyifli, birlikte başaracağız!