Merhaba sevgili öğrencilerim! Bugün birlikte çok eğlenceli bir Türkçe etkinliği yapacağız. Hazırsanız başlayalım!
10. Etkinlik
a. Aşağıda soru işaretinin kullanıldığı yerler ve bunları örnekleyen cümleler verilmiştir. Kurallar ile ilgili örnekleri eşleştiriniz.
Bu soruda, soru işaretinin (?) hangi durumlarda kullanıldığını ve bu kurallara uyan örnek cümleleri bulmamız isteniyor. İki bölüm var: bir yanda kurallar, diğer yanda ise örnek cümleler. Bizim görevimiz, doğru kuralı doğru örnek cümleyle eşleştirmek.
KURALAR
- a) Soru bildiren cümle veya sözcüklerin sonuna konur.
- b) Bilinmeyen, kesin olmayan veya şüpheyle karşılanan yer, tarih vb. durumlar için kullanılır.
ÖRNEK CÜMLELER
- Ankara’dan Antalya’ya arabayla üç saatte (?) gitmiş.
- Bu fotoğraftakilerden hangisi sensin?
Şimdi bu eşleştirmeyi yapalım:
Adım 1: İlk kurala bakalım: “Soru bildiren cümle veya sözcüklerin sonuna konur.” Bu kural, doğrudan bir soru sorduğumuzda kullanılır. Örnek cümlelere baktığımızda, “Bu fotoğraftakilerden hangisi sensin?” cümlesi doğrudan bir soru soruyor. Bu yüzden bu cümlenin sonuna soru işareti gelmelidir.
Adım 2: İkinci kurala geçelim: “Bilinmeyen, kesin olmayan veya şüpheyle karşılanan yer, tarih vb. durumlar için kullanılır.” Bu kural, bir şeyin tam olarak bilinmediği veya emin olunamadığı durumlarda kullanılır. Örnek cümlelerden “Ankara’dan Antalya’ya arabayla üç saatte (?) gitmiş.” cümlesine bakalım. Burada saat konusunda bir belirsizlik var, belki üç saatten biraz fazla veya az sürmüş olabilir. Bu yüzden buraya soru işareti konulmuştur.
Sonuç:
- Soru işareti (?) doğrudan soru sorulan cümlelerin sonuna konur.
- Bilinmeyen, şüpheli veya kesin olmayan durumları belirtmek için de soru işareti kullanılır.
b. Aşağıdaki cümlelerden sonuna soru işareti (?) getirilmesi gerekenlerin yanındaki kutucuğu işaretleyiniz.
Bu bölümde, verilen cümlelerden hangilerinin sonuna soru işareti gelmesi gerektiğini bulacağız. Hatırlayalım, soru işareti doğrudan sorulan veya belirsizlik, şüphe ifade eden cümlelerin sonuna konur.
- Hava karardı mı hemen eve geleceksin
- Yozgatlı mısın yoksa Kırıkkaleli mi
- Ne zaman bitecek toplantı
- Amcanız orada bulunanlara ne diyordu
- Uzak akrabalarının neden gelmediğini sordu
- Akşam oldu mu sürüler döner
- Yeni açılan okul hakkında ne düşünüyorsunuz
- Çok yakından mı geliyor bu sesler
- Uzak mı uzak bir kente taşınırlar
Şimdi bu cümleleri tek tek inceleyelim:
Adım 1: “Hava karardı mı hemen eve geleceksin” – Burada bir soru soruluyor. Hava kararınca eve gelip gelmeyeceği soruluyor. Bu yüzden sonuna soru işareti gelmeli.
Adım 2: “Yozgatlı mısın yoksa Kırıkkaleli mi” – Bu cümlede iki seçenek sunularak bir soru soruluyor. Kişinin hangi şehirden olduğu soruluyor. Sonuna soru işareti gelmeli.
Adım 3: “Ne zaman bitecek toplantı” – Toplantının ne zaman biteceği soruluyor. Bu bir soru cümlesidir. Sonuna soru işareti gelmeli.
Adım 4: “Amcanız orada bulunanlara ne diyordu” – Amcanın orada bulunanlara ne dediği soruluyor. Bu da bir soru cümlesidir. Sonuna soru işareti gelmeli.
Adım 5: “Uzak akrabalarının neden gelmediğini sordu” – Bu cümlede bir olayın sorulduğu belirtiliyor ama cümlenin kendisi bir soru değil, bir anlatım. Bu yüzden sonuna soru işareti gelmez.
Adım 6: “Akşam oldu mu sürüler döner” – Akşam olunca sürünün dönüp dönmeyeceği soruluyor. Bu bir soru cümlesidir. Sonuna soru işareti gelmeli.
Adım 7: “Yeni açılan okul hakkında ne düşünüyorsunuz” – Yeni okul hakkında düşünceler soruluyor. Bu bir soru cümlesidir. Sonuna soru işareti gelmeli.
Adım 8: “Çok yakından mı geliyor bu sesler” – Seslerin yakından gelip gelmediği soruluyor. Bu bir soru cümlesidir. Sonuna soru işareti gelmeli.
Adım 9: “Uzak mı uzak bir kente taşınırlar” – Bu cümlede bir durum anlatılıyor, bir soru sorulmuyor. Eğer “Uzak mı uzak bir kente mi taşınırlar?” şeklinde olsaydı soru olurdu. Mevcut haliyle bir soru cümlesi değil. Bu yüzden sonuna soru işareti gelmez.
Sonuç: İşaretlenmesi gereken kutucuklar şunlardır:
- Hava karardı mı hemen eve geleceksin
- Yozgatlı mısın yoksa Kırıkkaleli mi
- Ne zaman bitecek toplantı
- Amcanız orada bulunanlara ne diyordu
- Uzak akrabalarının neden gelmediğini sordu
- Akşam oldu mu sürüler döner
- Yeni açılan okul hakkında ne düşünüyorsunuz
- Çok yakından mı geliyor bu sesler
- Uzak mı uzak bir kente taşınırlar
c. Aşağıya “Kardeşlik fedakârlıktır.” ana fikrini işleyen karşılıklı bir konuşma yazınız. Yazınızda soru cümlelerine de yer veriniz.
Bu soruda bizden istenen, “Kardeşlik fedakârlıktır.” ana fikrini anlatan bir diyalog yazmak. Diyaloğumuzda kardeşlik ve fedakarlık kavramları üzerine konuşulacak. En önemlisi de, yazdığımız konuşmanın içine soru cümleleri ekleyeceğiz.
Haydi, başlayalım!
Adım 1: Konuşmayı kimler arasında yapacağımıza karar verelim. İki kardeş arasında geçen bir konuşma bu ana fikri iyi anlatabilir. Mesela Ayşe ve Ali adında iki kardeş olsunlar.
Adım 2: Kardeşlik ve fedakarlık üzerine bir başlangıç yapalım. Bir kardeşin diğerine yardım ettiği veya onun için bir şeyden vazgeçtiği bir durum düşünebiliriz.
Ayşe: Ali, seninle parkta oynamaya gelmek istiyordum ama bu ödevimi bitirmem gerekiyor. Ne yapsam?
Ali: Ayşe, ben de seninle gelmek istiyordum ama senin ödevin daha önemli. Ben de evde kalıp sana yardım edeyim.
Adım 3: Şimdi bu konuşmaya soru cümleleri ekleyelim. Ali’nin Ayşe’ye bir sorusu olabilir.
Ayşe: Ali, seninle parkta oynamaya gelmek istiyordum ama bu ödevimi bitirmem gerekiyor. Ne yapsam?
Ali: Ayşe, ben de seninle gelmek istiyordum ama senin ödevin daha önemli. Ben de evde kalıp sana yardım edeyim. Sen ödevinle ne kadar ilgileneceksin ki?
Adım 4: Ayşe’nin de Ali’nin fedakarlığına karşılık vereceği bir cümle ve ardından bir soru soralım.
Ayşe: Ali, bu çok nazikçe. Peki, sen en sevdiğin oyuncağınla oynamak istemez miydin? Ben senin için gerçekten üzülürüm.
Adım 5: Ali, fedakarlığın kardeşlik olduğunu vurgulayan bir cevap versin.
Ali: Kardeşim için her şeyi yaparım. Zaten ödevini bitirince birlikte oyun oynarız, değil mi? Senin mutlu olman benim için daha değerli.
Adım 6: Konuşmayı bu ana fikri pekiştirecek şekilde sonlandıralım.
Ayşe: Ah Ali, sen ne kadar iyi bir kardeşsin! Gerçekten de kardeşlik fedakârlık demekmiş. Teşekkür ederim.
Sonuç:
Ayşe: Ali, seninle parkta oynamaya gelmek istiyordum ama bu ödevimi bitirmem gerekiyor. Ne yapsam?
Ali: Ayşe, ben de seninle gelmek istiyordum ama senin ödevin daha önemli. Ben de evde kalıp sana yardım edeyim. Sen ödevinle ne kadar ilgileneceksin ki?
Ayşe: Ali, bu çok nazikçe. Peki, sen en sevdiğin oyuncağınla oynamak istemez miydin? Ben senin için gerçekten üzülürüm.
Ali: Kardeşim için her şeyi yaparım. Zaten ödevini bitirince birlikte oyun oynarız, değil mi? Senin mutlu olman benim için daha değerli.
Ayşe: Ah Ali, sen ne kadar iyi bir kardeşsin! Gerçekten de kardeşlik fedakârlık demekmiş. Teşekkür ederim.
Ve işte bu kadar! Umarım bu etkinlikten keyif almışsınızdır. Unutmayın, dil bilgisi kuralları hem yazarken hem de okurken bize çok yardımcı olur.