Merhaba canım öğrencim! Bugün seninle çok güzel bir Türkçe etkinliği yapacağız. Birlikte kelimelerin anlam dünyasına bir yolculuk yapacak ve mecaz anlamın ne demek olduğunu daha iyi anlayacağız. Hazırsan, başlayalım!
Bu soruda bizden, yukarıdaki bilgi ağacında verilen cümlelerin doğru (D) mu, yanlış (Y) mı olduğunu bulup, ona göre doğru yolu takip ederek hangi çıkışa ulaştığımızı işaretlememiz isteniyor. Hadi bakalım, kelimelerin sırlarını çözmeye!
Şimdi adım adım ilerleyelim:
Adım 1: En üstteki tanımı okuyalım.
Bir kelimenin gerçek anlamından uzaklaşarak kazandığı yeni anlama mecaz anlam denir.
Şimdi düşünelim, bu tanım doğru mu? Bir kelimeyi gerçek anlamının dışında, daha farklı bir durumu anlatmak için kullandığımızda, buna mecaz anlam deriz, değil mi? Mesela, “yüreği yandı” dediğimizde, kalbimiz gerçekten ateşle yanmaz, çok üzüldüğümüzü anlatırız. İşte bu mecaz anlamdır. Bu tanım bize mecaz anlamın ne olduğunu doğru bir şekilde anlatıyor.
Bu tanım doğru bir bilgi veriyor. O zaman, bu kutucuktan D (Doğru) yönündeki oku takip edeceğiz.
Adım 2: D yolundan ilerlediğimizde karşımıza çıkan ilk cümleyi inceleyelim.
“Ellerini sabunla iyice yıkamalısın.” cümlesinde mecaz anlamda kullanılan bir kelime vardır.
Haydi bu cümleyi dikkatle okuyalım: “Ellerini sabunla iyice yıkamalısın.”
- “Eller” kelimesi, bildiğimiz vücudumuzdaki ellerimizi anlatıyor.
- “Sabun” kelimesi, temizlik için kullandığımız sabunu anlatıyor.
- “Yıkamalısın” kelimesi de, ellerimizi su ve sabunla temizlememiz gerektiğini anlatıyor.
Bu cümlede kullanılan bütün kelimeler, aslında tam da kendi gerçek anlamlarında kullanılmış. Hiçbir kelime kendi anlamından uzaklaşarak yeni bir anlam kazanmamış. Mesela “el” kelimesi başka bir anlamda kullanılmamış, “sabun” da başka bir şeyi anlatmıyor. Bu durumda, cümlede mecaz anlamda kullanılan bir kelime yok.
O zaman, “mecaz anlamda kullanılan bir kelime vardır” ifadesi yanlış. Bu yüzden Y (Yanlış) yönündeki oku takip etmeliyiz.
Adım 3: Y yolundan ilerlediğimizde karşımıza çıkan cümleyi inceleyelim.
“Mutluluğu yüzünden okunuyordu.” cümlesinde “yüzünden okunmak” deyimi mecaz anlamda kullanılmıştır.
Hatırlıyor musun, deyimler genellikle birden fazla kelimenin bir araya gelerek gerçek anlamından uzaklaşıp yeni bir anlam kazanmasıyla oluşur. “Yüzünden okunmak” deyimi de tam olarak böyle bir durumdur. Birinin yüzünden bir şeyi okumak, bir kitaptan okumak gibi değildir, değil mi? Bu, kişinin duygularının, düşüncelerinin yüzünden çok açık bir şekilde anlaşılması, belli olması demektir. Mesela, biri çok mutluysa yüzü güler, gözleri parlar, biz de onun mutlu olduğunu hemen anlarız. İşte bu duruma “mutluluğu yüzünden okunuyordu” deriz. Bu ifade, gerçeğin dışına çıkarak, bir benzetme yaparak durumu anlatır.
Yani, “yüzünden okunmak” deyimi mecaz anlamda kullanılmıştır. Bu ifade doğru.
Bu durumda, D (Doğru) yönündeki oku takip ediyoruz.
Adım 4: Sonuç
Tüm bu adımları takip ettiğimizde, sırasıyla D, sonra Y ve en son tekrar D yolunu izledik. Bu yol bizi 1. çıkışa ulaştırıyor.
Sonuç olarak, doğru yolu takip ettiğimizde 1. çıkışa ulaşırız.