Merhaba sevgili öğrencim! Bugün seninle birlikte Türkçe dersimizdeki bu güzel etkinliği inceleyeceğiz. Bu sayfada hem sayıların yazım kurallarını pekiştireceğiz hem de sözcüklerin cümle içindeki anlamlarını keşfedeceğiz. Hazırsan, kalemini eline al ve başlayalım!
B. Aşağıdaki ifadeler verilen parçaya göre doğru ise ifadenin başındaki kutucuğa “D”, yanlış ise “Y” yazınız.
Öncelikle metnimizdeki numaralandırılmış cümleleri dikkatlice okuyalım ve verilen kurallarla eşleşip eşleşmediğine bakalım.
a. 1 numaralı cümlede “Dört veya daha çok basamaklı sayıların kolay okunabilmesi amacıyla içinde geçen bin, milyon, milyar ve trilyon sözleri harfle yazılabilir.” kuralı örneklenmiştir.
Çözüm:
Adım 1: 1 numaralı cümleye bakalım: “Grönland’ın merkez bölgesi yaklaşık 1 milyon yıl…” ifadesi geçiyor.
Adım 2: Burada “1.000.000” yazmak yerine, okunması kolay olsun diye “1 milyon” şeklinde yazılmış. Yani “milyon” kelimesi harfle yazılmış.
Sonuç: Bu ifade DOĞRU (D).
b. 2 numaralı cümlede “Saat, para tutarı, ölçü, istatistik verilere ilişkin sayılarda rakam kullanılır.” kuralı örneklenmiştir.
Çözüm:
Adım 1: 2 numaralı cümleyi okuyalım: “Bu bölgelerden çıkarılan buz örnekleri incelenerek ait oldukları buzulların yaşı belirlenebiliyor.”
Adım 2: Cümleye baktığımızda içinde herhangi bir saat, para tutarı veya ölçü bildiren bir sayı göremiyoruz. Sayı olmayan bir cümlede bu kural örneklenemez.
Sonuç: Bu ifade YANLIŞ (Y).
c. 3 numaralı cümlede “Birden fazla kelimeden oluşan sayılar ayrı yazılır.” kuralı örneklenmiştir.
Çözüm:
Adım 1: 3 numaralı cümleyi inceleyelim: “…yüz yirmi yedi bin beş yüz yıllık…” ifadesi var.
Adım 2: Gördüğün gibi sayıları yazarken her kelimeyi birbirinden ayrı yazmışlar (yüz – yirmi – yedi…). Bitişik yazmamışlar. Bu da kurala tam olarak uyuyor.
Sonuç: Bu ifade DOĞRU (D).
ç. 4 numaralı cümlede “Sayılar harflerle de yazılabilir.” kuralı örneklenmiştir.
Çözüm:
Adım 1: 4 numaralı cümleye bakalım: “Grönland’da 250.000 yıldan daha eski…”
Adım 2: Burada sayı “iki yüz elli bin” şeklinde harflerle değil, “250.000” şeklinde rakamlarla yazılmış. Kural doğru olsa bile, bu cümlede bu kuralın örneği yok; tam tersine rakamla yazım örneği var.
Sonuç: Bu ifade YANLIŞ (Y).
d. 5 numaralı cümlede “Romen rakamları tarihî olaylarda, yüzyıllarda, hükümdar adlarında, tarihlerde ayların yazılışında kullanılır.” kuralı örneklenmiştir.
Çözüm:
Adım 1: 5 numaralı cümleyi okuyalım: “…2,7 milyon yaşındaki buzların varlığı tespit edildi.”
Adım 2: Cümlede Romen rakamı (I, V, X, XX gibi) hiç kullanılmamış. Sadece ondalıklı bir sayı (2,7) kullanılmış. Dolayısıyla bu kural bu cümlede örneklenmemiştir.
Sonuç: Bu ifade YANLIŞ (Y).
C. Aşağıdaki sorularda istenenleri yapınız.
1. “Seyyar satıcı ha bire konuşuyor, müşterilerle hiç ilgilenmiyordu.” cümlesindeki altı çizili sözün cümleye kattığı anlamı TDK Türkçe Sözlük’ten bularak boş bırakılan yere yazınız.
Çözüm:
Adım 1: Cümleyi okuduğumuzda satıcının susmadan, sürekli konuştuğunu anlıyoruz. “Ha bire” ikilemesi burada eylemin devamlı yapıldığını belirtiyor.
Adım 2: TDK sözlüğüne baktığımızda bu ifadenin karşılığını buluyoruz.
Cevap:Sürekli olarak, durmadan, ara vermeden.
2. “Bu arabayı alabilmek için bir çuval dolusu para ödedi.” cümlesine altı çizili sözün kattığı anlamı TDK Türkçe Sözlük’ten belirleyiniz. Bu sözü diğer anlamıyla cümle içerisinde kullanınız.
Çözüm:
Adım 1 (Anlamı Bulma): Burada “bir çuval dolusu” ifadesi gerçekten bir çuvaldan bahsetmiyor. Arabanın çok pahalı olduğunu ve çok fazla para ödendiğini anlatmak için mecaz (abartılı) bir ifade kullanılmış. Anlamı: “Çok miktarda, bol” demektir.
Adım 2 (Diğer Anlamıyla Cümle): Soruda bizden bu sözü “diğer anlamıyla” yani gerçek anlamıyla (gerçekten bir çuvalın dolu olması durumu) kullanmamız isteniyor.
Cevap (Anlamı):Çok miktarda, bol.
Cevap (Cümle):Köyden gelirken dedem bize bir çuval dolusu patates getirdi.