Merhaba sevgili öğrencim. Bugün seninle Türkçe kitabımızın 155. sayfasında yer alan “Atasözleri” metnini inceleyeceğiz. Buradaki maddeler birer soru değil, atalarımızın bizlere bıraktığı öğütler yani atasözleridir. Ancak ben sana bunları birer soru çözer gibi, anlamlarını derinlemesine inceleyerek anlatacağım. Hazırsan başlayalım!
1. Emek olmadan (emeksiz) yemek olmaz.
Çözüm ve Açıklama:
Bu atasözümüz çalışmanın önemini vurguluyor.
Adım 1: Cümleyi inceleyelim. “Emek” çalışmak, çabalamak demektir. “Yemek” ise burada kazanç, başarı veya karnımızı doyurmak anlamında kullanılmıştır.
Adım 2: Buradaki mantık şudur: Nasıl ki tarlada çalışmadan ürün toplayamazsak, hayatta da bir şeyler kazanmak, başarılı olmak veya rahat yaşamak için mutlaka çaba göstermemiz gerekir. Tembellik ederek bir yere varamayız.
2. Emmim, dayım kesem; elimi soksam yesem.
Çözüm ve Açıklama:
Bu atasözü biraz eski kelimeler içeriyor, gel beraber bakalım.
Adım 1: Kelimeleri tanıyalım. “Emmi” amca demektir. “Kese” ise eskiden para konulan cüzdan demektir.
Adım 2: Atasözü bize şunu anlatıyor: İnsanın amcasının, dayısının veya bir başkasının parasına güvenmesi doğru değildir. İnsanın en rahat, en minnetsiz harcayacağı para; kendi alnının teriyle kazandığı, kendi cüzdanındaki paradır. Başkasına el açmak yerine kendi paramızı kazanmalıyız.
3. En kolay iş, yemek; çiğnemeden yutulmaz.
Çözüm ve Açıklama:
Bu söz, en basit görünen işlerde bile bir zahmet olduğunu anlatır.
Adım 1: Düşünelim; yemek yemek dünyanın en keyifli ve kolay işi gibi görünür değil mi?
Adım 2: Ama o yemeği bile midemize indirmek için “çiğneme” zahmetine katlanmamız gerekir. Yani hayatta “bu çok kolay” dediğimiz işler bile mutlaka bir miktar emek ve çaba gerektirir. Hiçbir şey kendiliğinden olmaz.
4. Ekmeden biçilmez.
Çözüm ve Açıklama:
Bu atasözümüzün iki farklı boyutu var, kitapta da a ve b seçeneği olarak verilmiş. Gel ikisini de inceleyelim.
Adım 1: Gerçek anlamı düşünelim. Tarlaya tohum ekmezsen, hasat zamanı ürün toplayabilir misin? Hayır. Yani emek harcamadan verim alamazsın.
Adım 2: Mecaz (soyut) anlamı düşünelim. İnsan ilişkilerinde de böyledir.
- a) Emek harcanmadan verim alınmaz. (İş hayatı için)
- b) Kendisine karşı fedakârlık yapmadığın kimseden sana karşı özveride bulunmasını bekleyemezsin. (Arkadaşlık ve insan ilişkileri için)
Yani, sen arkadaşına iyi davranmazsan, ondan iyilik bekleyemezsin. Ne ekersen onu biçersin.
5. Eken biçer, konan göçer.
Çözüm ve Açıklama:
Burada sebep-sonuç ilişkisi harika bir şekilde anlatılmış.
Adım 1: “Eken biçer” kısmı: Emek veren, çalışan kişi mutlaka bunun karşılığını alır ve ürününü toplar.
Adım 2: “Konan göçer” kısmı: Göçebe kuşları veya yolcuları düşün. Bir yere geçici olarak konan kişi, orada kalıcı değildir, bir süre sonra oradan gitmek (göçmek) zorundadır.
Sonuç: Her davranışın doğal bir sonucu vardır. Emek veren (eken) ürün alır, gezmekte olan veya bir yere geçici yerleşen (konan) ise oradan ayrılır. Hayatın doğal akışı budur.
Sevgili öğrencim, bu sayfadaki atasözlerinin hepsi “Çalışmak, emek vermek ve üretmek” üzerine kurulmuş. Vatandaşlık temasında olmasının sebebi de budur; iyi bir vatandaş çalışkan olmalı ve kendi emeğiyle geçinmelidir. Aferin, dersi harika dinledin!