Merhaba sevgili çocuklar, ben sizin Türkçe öğretmeniniz! Bugün sizlerle noktalama işaretlerinden tırnak işaretini ve kelime hazinesiyle metin yazmayı öğreneceğimiz çok keyifli etkinlikler yapacağız. Hazır mıyız? O zaman ilk etkinliğimizle başlayalım!
7. Etkinlik
Aşağıda tırnak işaretinin (“ ”) kullanıldığı yerler ve bunları örnekleyen cümleler verilmiştir. Kurallar ile ilgili örnekleri eşleştiriniz.
Şimdi tırnak işaretinin nerelerde kullanıldığını hatırlayalım ve verilen örnek cümlelerle eşleştirelim:
Kural a: Başka bir kimseden veya yazıdan olduğu gibi aktarılan sözler tırnak içine alınır.
Bu kural, birinin sözünü hiç değiştirmeden, aynen aktardığımızda tırnak işareti kullanmamız gerektiğini söyler. Tıpkı birinin ağzından çıkanları bir başkasına anlatırken yaptığımız gibi.
Bununla eşleşen örnek cümle:
Örnek Cümle 3: Bir kitapta okumuştum: “Söz verdiğinizde onu yerine getiriniz.”
Burada “Söz verdiğinizde onu yerine getiriniz.” sözü, kitaptan aynen alınmış, yani doğrudan aktarılmış bir sözdür. Bu yüzden tırnak içine alınmış.
Sonuç: Kural a ile Örnek Cümle 3 eşleşir.
Kural b: Özel olarak vurgulanmak istenen sözler tırnak içine alınır.
Bazen bir kelimenin ya da ifadenin diğerlerinden daha önemli olduğunu, dikkat çekmesini istediğimizde onu tırnak içine alırız. Böylece okuyan kişi o kelimenin özel bir anlam taşıdığını anlar.
Bununla eşleşen örnek cümle:
Örnek Cümle 2: Daima “bilirim” mi diyor, gençtir; her şeye “olabilir” mi diyor, ihtiyardır.
Bu cümlede “bilirim” ve “olabilir” kelimeleri özellikle vurgulanmak istenmiş, bu kelimelerin üzerinde durulmuş. Bu yüzden tırnak içine alınmışlar.
Sonuç: Kural b ile Örnek Cümle 2 eşleşir.
Kural c: Cümle içerisinde eserlerin ve yazıların adları ile bölüm başlıkları tırnak içine alınır.
Bir kitabın, şiirin, makalenin ya da bir yazının adını cümle içinde yazarken karışıklık olmasın diye tırnak işareti kullanırız. Böylece okuyucu, o ismin bir eser adı olduğunu kolayca anlar.
Bununla eşleşen örnek cümle:
Örnek Cümle 1: Yavuz Bülent Bâkiler’in bazı şiirleri “Harman” adıyla yayımlandı.
Burada “Harman” kelimesi, Yavuz Bülent Bâkiler’in bir şiirinin adıdır. Eser adı olduğu için tırnak içine alınmıştır.
Sonuç: Kural c ile Örnek Cümle 1 eşleşir.
Şimdi 8. etkinliğimize geçelim.
8. Etkinlik
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde tırnak işareti (“ ”) yanlış kullanılmıştır? İlgili kutucuğu işaretleyiniz.
Hadi bakalım, tırnak işaretinin doğru kullanılıp kullanılmadığına tek tek bakalım:
Cümle 1: Babası, Ayşe’ye “Kapının önünde seni bekliyorum.” dedi.
Bu cümlede babasının Ayşe’ye söylediği sözler, yani doğrudan alıntı tırnak içine alınmış. Bu, tırnak işaretinin doğru kullanıldığı bir yerdir. Tıpkı birinin sözünü olduğu gibi aktardığımızda yaptığımız gibi.
Cümle 2: Sözlerini “Hiçbir şey insan kadar yükselemez.” diye bitirdi.
Burada da bir kişinin sözleri, yani doğrudan alıntı tırnak içine alınmış. Bu da tırnak işaretinin doğru kullanıldığı bir yerdir. Gayet güzel bir kullanım.
Cümle 3: “İnsanlar köprü” kuracakları yerde, duvar ördükleri için yalnız kalıyor.
İşte burada bir tuhaflık var gibi! “İnsanlar köprü” ifadesi, bir eser adı değil, bir alıntı da değil. Bu ifade, büyük ihtimalle bir benzetme ya da deyim olarak kullanılmak istenmiş. Deyimler veya atasözleri tırnak içine alınmaz. Eğer bir kelimeye özel bir vurgu yapılmak istenseydi bile, bu şekilde bir tamlamayı tırnak içine almak doğru bir kullanım olmazdı. Bu cümlenin anlamı, insanların birbirleriyle bağ kurmak yerine kendilerini yalnızlığa ittikleri gibi bir şey anlatmaya çalışıyor. Bu nedenle, tırnak işareti burada yanlış kullanılmıştır.
Cümle 4: Mustafa Necati Sepetçioğlu’nun “Kapı” adlı romanını da okudum.
Bu cümlede “Kapı”, bir romanın adı, yani bir eser adıdır. Eser adları tırnak içine alınır. Bu da tırnak işaretinin doğru kullanıldığı bir yerdir. Harika bir kullanım!
Sonuç: Tırnak işaretinin yanlış kullanıldığı cümle 3. cümledir.
Şimdi de 9. etkinliğimize geçelim. Burada yaratıcılığımızı kullanacağız!
9. Etkinlik
a. Okuduğunuz şiirden hareketle oluşturulan aşağıdaki kelime havuzundan istediklerinizi kullanarak bilgilendirici bir metin yazınız. Metninizi zenginleştirmek için çizim, grafik ve görseller kullanabilirsiniz.
Verilen kelimeler: özgürlük, havalanmak, kanatlanmak, gitmek, uçmak, azat olmak
Sevgili öğrencilerim, bu kelimeler kulağa ne kadar güzel geliyor, değil mi? Hepsi bize gökyüzünü, kuşları ve sınırsızlığı hatırlatıyor. Hadi, bu kelimeleri kullanarak hayal gücümüzü çalıştıralım ve hep birlikte güzel bir metin yazalım:
Hiç gökyüzüne bakıp da kuşlar gibi özgürce uçmayı hayal ettiniz mi? Bence hepimiz etmişizdir. Kuşlar, kanatlanıp havalandıklarında, sanki tüm dertlerinden azat oluyorlar. İstediği yere gitmek, dilediği kadar uçmak… İşte gerçek özgürlük bu olsa gerek. Onların her kanat çırpışı, bize bir şeyi fısıldar gibi: “Hayallerinizin peşinden gidin, kendinizi hiçbir şeye hapsetmeyin!”
Bir kuşun gökyüzünde süzülüşü, bize aslında ne kadar küçük olduğumuzu ama aynı zamanda ne kadar büyük hayaller kurabileceğimizi gösterir. Belki de bu yüzden, insanlar hep uçmak, hep özgür olmak ister. Tıpkı bir kafesten azat olmak gibi, bazen kendimizi sıkan düşüncelerden ya da durumlardan kurtulmak isteriz. İşte o zaman kanatlanıp havalanmak, bambaşka yerlere gitmek ve sonsuzluğa doğru uçmak bize iyi gelir. Unutmayın, en büyük özgürlük, zihnimizdeki sınırları kaldırmaktır!