Merhaba sevgili öğrencilerim! Bugün Türkçe dersimizden çok güzel sorularla karşınızdayım. Hep birlikte bu soruları adım adım, tane tane inceleyelim ve doğru cevaplarını bulalım. Hazırsanız başlayalım!
7. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde kısaltmalara getirilen ekin yazımında yanlışlık yapılmıştır? İlgili kutucuğu işaretleyiniz.
TBMM’ye bir gezi düzenlemeyi planlıyoruz.
Çelik yelekteki delik 1 mm’den daha küçükmüş.
Bu ürün asla 75 kr.un üzerinde olamaz, dedi.
THY’na yeni uçaklar alınacakmış.
Sevgili çocuklar, bu soruda kısaltmalara gelen eklerin doğru yazılıp yazılmadığını bulmamız isteniyor. Türkçe’de kısaltmalara gelen eklerin yazımıyla ilgili bazı kurallar var, gelin her bir şıkkı bu kurallara göre inceleyelim:
Adım 1: İlk cümleyi inceleyelim.
TBMM’ye bir gezi düzenlemeyi planlıyoruz.
Burada “TBMM” kısaltması var. Büyük harflerle yapılan kısaltmalara ek getirilirken, kısaltmanın son harfinin okunuşuna dikkat ederiz. “TBMM”yi okurken “te-be-me-me” deriz, değil mi? Son harfi “M” ve “me” diye okunur. Gelen ek “-ye” de “me” ile uyumlu. Yani “TBMM’ye” yazımı doğrudur.
Adım 2: İkinci cümleyi inceleyelim.
Çelik yelekteki delik 1 mm’den daha küçükmüş.
Burada “mm” kısaltması var. “mm”, milimetre kelimesinin kısaltmasıdır ve bir ölçü birimidir. Ölçü birimlerinin kısaltmalarına gelen ekler de kesme işaretiyle ayrılır ve kısaltmanın okunuşuna göre yazılır. “mm”yi “em-em” diye okuruz. Gelen ek “-den” de “em” ile uyumlu. Yani “mm’den” yazımı doğrudur.
Adım 3: Üçüncü cümleyi inceleyelim.
Bu ürün asla 75 kr.un üzerinde olamaz, dedi.
Burada “kr.” kısaltması var. “kr.”, kuruş kelimesinin kısaltmasıdır ve sonunda nokta olan bir kısaltmadır. Türk Dil Kurumu’nun (TDK) kurallarına göre, sonunda nokta bulunan kısaltmalara gelen ekler kesme işaretiyle ayrılmaz. Ek, kelimenin tamamının okunuşuna göre gelir. Yani “kuruşun” demek isteriz. Bu durumda “75 kr.un” yazımında kesme işareti (‘) kullanılması yanlıştır. Doğrusu “75 kr.un” (kesme işareti olmadan) veya “75 kuruşun” olmalıdır.
Adım 4: Dördüncü cümleyi inceleyelim.
THY’na yeni uçaklar alınacakmış.
Burada “THY” kısaltması var. Tıpkı “TBMM” gibi, bu da büyük harflerle yapılan bir kısaltmadır. “THY”yi okurken “te-he-ye” deriz. Son harfi “Y” ve “ye” diye okunur. Bu durumda gelen ek de “ye” sesine uygun olmalıydı. Yani “THY’ye” şeklinde yazılması gerekirdi. “THY’na” yazımı yanlıştır.
Sevgili çocuklar, bu soruda hem üçüncü hem de dördüncü cümlede yanlışlık var gibi görünüyor. Ancak soruda “hangisinde” dendiği için genellikle en bariz veya öğrenci seviyesinde daha çok vurgulanan hatayı bulmamız beklenir. “THY’na” yazımı, kısaltmanın son harfinin okunuşuna uymayan bir ek aldığı için daha belirgin bir yazım yanlışıdır. “kr.un” kısmındaki hata ise kesme işaretinin gereksiz kullanımıyla ilgilidir.
Bu tür sorularda, genellikle harflerin okunuşuna göre ek getirme kuralı daha sık karşımıza çıkar. Bu yüzden “THY’na” yazımı, “THY’ye” olması gerekirken, en net yanlışlıklardan biridir.
Sonuç:
Yanlışlık yapılan cümle: THY’na yeni uçaklar alınacakmış.
İlgili kutucuğu işaretlememiz gerekiyor.
Cevap: THY’na yeni uçaklar alınacakmış.
—
8. Aşağıdaki cümleler doğru ise “D”, yanlış ise “Y” yolu takip edilecektir. Buna göre kaç numaralı çıkışa ulaşılır? İlgili kutucuğu işaretleyiniz.
Şimdi de kesme işaretinin kullanımını test eden bir yol bulmaca sorusuyla karşı karşıyayız. Her bir ifadenin doğru mu yanlış mı olduğuna karar verip yolu takip edeceğiz.
Adım 1: İlk ifadeyi değerlendirelim.
Özel adlara getirilen iyelik, durum ve bildirme ekleri kesme işaretiyle ayrılır.
Özel adlara, yani tek olan ve dünyada eşi benzeri bulunmayan isimlere (örneğin Ankara, Ayşe, Türkiye) gelen sahiplik (iyelik), hâl (durum) ve ek fiil (bildirme) ekleri her zaman kesme işaretiyle ayrılır. Örneğin: “Ankara’ya”, “Ayşe’nin”, “Türkiye’dir”. Bu kural doğrudur.
Bu ifade “D” (Doğru) olduğu için, yolda “D” yönündeki oku takip ediyoruz.
Adım 2: İkinci ifadeyi değerlendirelim.
“3’üncü kattaki komşumuz bugün taşındı.” cümlesinde kesme işaretine gerek yoktur.
Sayılarla yazılan sıra sayılarına gelen ekleri ayırmak için kesme işareti kullanılır. “3’üncü” yazımı doğrudur ve kesme işareti gereklidir. Eğer “3.” (üçüncü) şeklinde yazsaydık, o zaman kesme işaretine gerek kalmazdı. Ama burada “3’üncü” yazıldığı için kesme işareti kullanmak gerekir. Dolayısıyla, “kesme işaretine gerek yoktur” ifadesi yanlıştır.
Bu ifade “Y” (Yanlış) olduğu için, yolda “Y” yönündeki oku takip ediyoruz.
Adım 3: Çıkışı bulalım.
İlk ifadeden “D” yolunu takip ettiğimizde, ikinci ifadenin olduğu kısma geldik. İkinci ifadenin “Y” olduğunu bulduğumuz için, buradan da “Y” yolunu takip ediyoruz. Bu yol bizi “2. çıkış”a götürüyor.
Sonuç:
Ulaşılan çıkış: 2. çıkış
Cevap: 1. çıkış 2. çıkış 3. çıkış 4. çıkış
—
9. Bu memlekete en çok hizmet eden
Bu aşk ile dağlara gücü yeten
On sekiz milyonun omzunda giden
Atam Ankara sırtlarında yaşar.
Cahit Sıtkı Tarancı, Otuz Beş Yaş
Bu şiirin ana duygusunu belirleyip aşağıya yazınız.
Şiirler bize duyguları anlatır, değil mi sevgili çocuklar? Bazen sevinç, bazen hüzün, bazen de çok büyük bir sevgi anlatılır. Bu şiirde de çok özel bir duygu var.
Adım 1: Şiiri dikkatlice okuyalım ve anahtar kelimeleri bulalım.
Şiirde “Bu memlekete en çok hizmet eden”, “Bu aşk ile dağlara gücü yeten”, “On sekiz milyonun omzunda giden” ve “Atam Ankara sırtlarında yaşar” gibi ifadeler geçiyor. Özellikle “Atam” kelimesi bize çok önemli bir ipucu veriyor.
Adım 2: Anahtar kelimelerin bize ne anlattığını düşünelim.
“Atam” kelimesi, Türkiye Cumhuriyeti’nin kurucusu ulu önderimiz Mustafa Kemal Atatürk’ü ifade eder. Şiirde Atatürk’ün bu ülkeye yaptığı hizmetler, milletinin ona duyduğu sevgi ve saygıdan aldığı güç ve onun ebediyen kalbimizde yaşadığı anlatılıyor.
Adım 3: Şiirin genelinde hangi duygunun ağır bastığını belirleyelim.
Bu dizeler, Atatürk’e duyulan derin saygıyı, minneti ve en önemlisi büyük bir sevgiyi çok güzel bir şekilde dile getiriyor. Onun vatan için yaptıklarına duyulan hayranlık ve ona olan bağlılık ön plandadır.
Sonuç:
Bu şiirin ana duygusu, Atatürk sevgisi ve ona duyulan minnet, saygı ve hayranlıktır.
Cevap:
Atatürk’e duyulan derin sevgi, saygı ve minnet duygusu.