Merhaba sevgili öğrencilerim! Türkçe dersimiz için hazırlanan bu harika soruları birlikte çözeceğiz. Hazırsanız başlayalım!
6. Bilal ile Burcu “şiir-atasözü” oyunu oynamaktadır. Bu oyuna göre Bilal şiir okuyacak Burcu da okunan şiirin konusuna uygun bir atasözü söyleyecektir. Bilal aşağıdaki şiiri okumuştur.
Kuvvet doğar birlikten,
Düzenlikten, dirlikten…
En çetin düşman yılar,
Böyle beraberlikten.
Hakkı Sunat
Buna göre Burcu hangi atasözünü söylemiş olabilir? Yazınız.
Çözüm:
Bu soruda, Bilal’in okuduğu şiirin ana fikrine en uygun atasözünü bulmamız gerekiyor. Şiirde “birlikten kuvvet doğar”, “düzenlikten”, “dirlikten” ve “beraberlikten” bahsediliyor. Bu, insanların bir arada ve uyum içinde olmasının gücü artırdığı anlamına geliyor. Şimdi bu anlama en uygun atasözünü düşünelim.
Şiirin ana fikri, birlik ve beraberliğin önemini vurguluyor.
Bu düşünceyi en iyi anlatan atasözlerinden biri şudur:
“Bir elin nesi var, iki elin sesi var.”
Bu atasözü, tek başına bir kişinin yapamayacağı işleri, birden fazla kişinin bir araya gelerek daha kolay ve etkili bir şekilde yapabileceğini anlatır. Tıpkı şiirdeki gibi, birlikten güç doğduğunu ifade eder.
Başka uygun atasözleri de olabilir tabii ki, örneğin “Birlikten kuvvet doğar.” atasözü de şiirin doğrudan bir özeti gibidir. Ancak “Bir elin nesi var, iki elin sesi var.” daha yaygın kullanılan ve bu fikri güzelce ifade eden bir atasözüdür.
Sonuç: Bir elin nesi var, iki elin sesi var.
7. Aşağıdaki cümlelerde yanlış yazılan “de”leri belirleyiniz. Yanlış yazılanların başına “X” işareti koyup doğrularını boş bırakılan yerlere yazınız.
- Dağlarda kurtlar uluyordu.
- Çoban da silah bile yoktu.
- Böyle gecelerde bir korku olurdu.
- Koyun ve kuzularda çok korktu.
Çözüm:
Sevgili arkadaşlar, bu soruda “de” bağlacının veya “de” hal ekini doğru kullanıp kullanmadığımızı kontrol etmemiz isteniyor. Unutmayalım, “de” bağlacı ayrı yazılır ve cümleye “amaç”, “sebep” gibi anlamlar katabilir, “de” hal eki ise isme bitişik yazılır ve bulunma durumunu bildirir.
Şimdi cümlelere tek tek bakalım:
Adım 1: İlk cümleye bakalım: “Dağlarda kurtlar uluyordu.”
Buradaki “dağlarda” kelimesi, “dağ” ismine eklenen “-lar” çoğul ekinden sonra gelen “-da” hal ekidir. Bu ek, yer bildirdiği için bitişik yazılır ve doğrudur. Burada yanlış bir kullanım yok.
Adım 2: İkinci cümleye geçelim: “Çoban da silah bile yoktu.”
Bu cümlede “da” ayrı yazılmış. Acaba burada bir bağlaç mı var, yoksa bir hal eki mi? Cümleyi şöyle düşünelim: “Çobanın elinde bile silah yoktu.” Bu durumda “da” bağlacı, “bile” kelimesiyle birlikte bir pekiştirme görevi görüyor. Yani, “çobanda bile silah yoktu” gibi bir anlam katıyor. Eğer “Çobanda silah bile yoktu.” şeklinde bitişik yazsaydık, çobanın üzerinde veya çobanın bulunduğu yerde silah yok gibi bir anlam çıkardı. Ancak cümlenin genel anlamına baktığımızda, “çoban da silah bile yoktu” şeklinde ayrı yazılması daha doğru. Bu kullanım da doğrudur. Bu cümlede de yanlışlık yok.
Adım 3: Üçüncü cümleye bakalım: “Böyle gecelerde bir korku olurdu.”
Buradaki “gecelerde” kelimesinde “de” bitişik yazılmış. Bu, “gece” ismine eklenen “-ler” çoğul ekinden sonra gelen “-de” hal ekidir. Yer bildirdiği için bitişik yazılır ve doğrudur. Burada yanlış bir kullanım yok.
Adım 4: Son cümlemize geldik: “Koyun ve kuzularda çok korktu.”
Burada “kuzularda” kelimesinde “da” bitişik yazılmış. Bu, “kuzu” ismine eklenen “-lar” çoğul ekinden sonra gelen “-da” hal ekidir. Yer bildirdiği için bitişik yazılır ve doğrudur. Fakat cümlenin anlamı biraz garip. Sanki “koyunlar ve kuzular da korktu” demek istiyor olmalı. Eğer böyleyse, “da” bağlaç olmalı ve ayrı yazılmalı. Bir de şöyle düşünelim: “Koyunlar ve kuzularda korku vardı.” deseydik, o zaman “kuzularda” bitişik yazılırdı, yani kuzuların içinde bir korku olurdu. Ama “korktu” fiili ile kullanıldığında, “koyunlar ve kuzular da korktu” anlamı daha mantıklı. Bu durumda “da” bağlaç olmalı ve ayrı yazılmalı.
Bu soruda bir hata olmuş gibi görünüyor. Çünkü verilen cümlelerin hepsinde “de” veya “da” doğru kullanılmış gibi duruyor. Ancak, eğer soruyu hazırlayan kişi “Koyun ve kuzularda çok korktu.” cümlesinde “da” bağlacını kastedip bitişik yazılmasını yanlış bulduysa, o zaman bu cümlenin düzeltilmesi gerekir.
Eğer soruda bir yanlışlık yoksa ve “de/da” bağlacının mı yoksa hal ekinin mi doğru kullanıldığı soruluyorsa, o zaman bu cümlelerin hepsi doğru kabul edilmeli ve bir “X” işareti konulmamalıdır.
Ancak, sorunun amacının “de/da” bağlacını bulmak olduğunu varsayarsak ve bir yanlışlık olması gerektiğini düşünürsek, en olası yanlış kullanım “Koyun ve kuzularda çok korktu.” cümlesindeki “da”nın bağlaç olması gerektiğidir.
Varsayımsal Çözüm (Eğer soruda bir yanlışlık olduğu ve “da” bağlacının bitişik yazıldığı düşünülüyorsa):
Dağlarda kurtlar uluyordu.(Doğru)Çoban da silah bile yoktu.(Doğru)Böyle gecelerde bir korku olurdu.(Doğru)- Koyun ve kuzularda çok korktu.
Düzeltilmiş Hali: Koyun ve kuzular da çok korktu.
Not: Bu sorunun çözümü, sorunun tam olarak neyi hedeflediğine göre değişebilir. Eğer soruda gerçekten bir yazım hatası varsa, yukarıdaki gibi bir düzeltme yapılabilir. Ancak verilen haliyle cümleler doğru görünüyor.
8. Aşağıda verilen cümlelerdeki yazım yanlışlarını belirleyip cümlelerin doğrularını boş bırakılan yerlere yazınız.
- San ki dünya başıma yıkıldı.
- Ödevlerini zamanın da yapki okul da başarılı olasın.
- Kitabını temiz kullan ki kardeşin de okusun.
- Gömlekte ki leke nasıl çıkarılabilir?
Çözüm:
Merhaba sevgili öğrenciler! Bu soruda da “de/da” bağlacının ve “ki” bağlacının doğru yazılıp yazılmadığını kontrol edeceğiz. Hadi bakalım, yanlışları bulalım ve doğrularını yazalım.
Adım 1: İlk cümleye bakalım: “San ki dünya başıma yıkıldı.”
Burada “san ki” şeklinde bir kullanım var. “Sanki” kelimesi, bir durumun başka bir duruma benzediğini anlatmak için kullanılan bir kelimedir ve tek kelime olarak yazılır. Bu cümlede “ki” ayrı yazılarak yanlışlık yapılmış.
Yanlış: San ki
Doğrusu: Sanki
Düzeltilmiş Cümle: Sanki dünya başıma yıkıldı.
Adım 2: İkinci cümleye geçelim: “Ödevlerini zamanın da yapki okul da başarılı olasın.”
Bu cümlede birden fazla yanlış var gibi görünüyor. Önce “zamanın da” kısmına bakalım. Burada “da” ayrı yazılmış. Cümle şöyle olmalı: “Ödevlerini zamanında yap ki…” Yani, “zamanında” kelimesi, “zaman” ismine “-ında” hal ekini alarak yer veya zaman bildiren bir kelime olmuş. Bu yüzden bitişik yazılmalı.
Yanlış: zamanın da
Doğrusu: zamanında
Şimdi “yapki” kısmına bakalım. “Yap ki” şeklinde ayrı yazılması gereken bir durum yok. “Yap ki” ifadesi, bir eylemin yapılmasını bir şarta bağlamak veya bir dilek belirtmek için kullanılır. Bu durumda “ki” bağlacı ayrı yazılır. Ancak burada sanki “yapki” tek kelime gibi yazılmış. Bu yanlış.
Yanlış: yapki
Doğrusu: yap ki
Son olarak “okul da” kısmına bakalım. Bu cümlede “okul da başarılı olasın” deniyor. Burada “da” bağlacı, “okul” kelimesine eklenmiş. Bu “da” bağlacı, “ayrıca”, “bunun yanında” gibi anlamlar katar. Bu yüzden ayrı yazılmalıdır. Ancak buradaki “da” bitişik yazılmış gibi duruyor. Eğer “okulda” şeklinde bitişik yazılırsa, “okulun içinde” gibi bir anlam çıkar ki bu cümlenin anlamına uymaz.
Yanlış: okul da (bitişik yazılmışsa)
Doğrusu: okul da
Düzeltilmiş Cümle: Ödevlerini zamanında yap ki okul da başarılı olasın.
Adım 3: Üçüncü cümleye bakalım: “Kitabını temiz kullan ki kardeşin de okusun.”
Buradaki “ki” ayrı yazılmış. “Temiz kullan ki” ifadesi, bir eylemin yapılmasını bir dilek veya amaçla açıklıyor. Bu yüzden “ki” bağlacı ayrı yazılır. Bu kullanım doğrudur.
Şimdi “kardeşin de” kısmına bakalım. Burada “de” ayrı yazılmış. Bu “de” bağlacı, “kardeşin de okusun” yani “kardeşin ayrıca okusun” anlamını taşıyor. Bu yüzden ayrı yazılması doğrudur.
Bu cümlede herhangi bir yazım yanlışı yok.
Adım 4: Son cümlemize geldik: “Gömlekte ki leke nasıl çıkarılabilir?”
Burada “gömlekte ki” şeklinde bir kullanım var. “Gömlekteki” kelimesi, “gömlek” ismine “-teki” ilgi ekiyle türetilmiş bir kelimedir ve tek kelime olarak yazılır. Bu cümlede “ki” ayrı yazılarak yanlışlık yapılmış.
Yanlış: Gömlekte ki
Doğrusu: Gömlekteki
Düzeltilmiş Cümle: Gömlekteki leke nasıl çıkarılabilir?
Sonuçlar ve Düzeltilmiş Cümleler:
Yanlış: San ki
Doğrusu: Sanki
Düzeltilmiş Cümle: Sanki dünya başıma yıkıldı.
Yanlışlar: zamanın da, yapki, okul da (bitişik yazılmışsa)
Doğruları: zamanında, yap ki, okul da
Düzeltilmiş Cümle: Ödevlerini zamanında yap ki okul da başarılı olasın.
Bu cümlede yazım yanlışı yoktur.
Yanlış: Gömlekte ki
Doğrusu: Gömlekteki
Düzeltilmiş Cümle: Gömlekteki leke nasıl çıkarılabilir?
Umarım bu çözümlerimizle “de/da” ve “ki” bağlaçlarının doğru kullanımı konusunda iyice bilgilenmişsinizdir. Bir sonraki sorularda görüşmek üzere!