Merhaba sevgili öğrencim! Ben senin 4. sınıf Türkçe öğretmenin. Hadi bakalım, önümüzdeki bu güzel soruları adım adım, tane tane birlikte çözelim. Sakın unutma, öğrenmek bir yolculuktur ve her adım bizi daha ileriye götürür!
Şimdi hazırsan, ilk etkinliğimizle başlayalım:
6. Etkinlik
“Uluğ Bey” adlı metni konuları bakımından aşağıdaki metinle karşılaştırarak ifadeleri uygun şekilde tamamlayınız.
Çözüm:
Sevgili öğrencim, bu etkinlikte bizden iki farklı metnin konusunu karşılaştırmamızı istiyor. Önce metinleri dikkatlice okuyalım ve nelerden bahsettiklerini anlayalım.
İlk metnimiz, “TÜRKİYE BİR YILDIZA VE ONUN ÖTEGEZEGENİNE AD VERDİ!” başlığını taşıyor. Bu metni okuduğumuzda, Uluslararası Astronomi Birliği’nin bir yıldız ve ötegezegenine ad verme hakkını üye ülkelere verdiğini, Türk Astronomi Derneği’nin de bir kampanya başlattığını öğreniyoruz. Kampanya sonucunda WASP-52 yıldızına “Anadolu”, ötegezegenine ise “Göktürk” adının verildiği anlatılıyor. Yani bu metin, Türkiye’nin güncel uzay bilimi çalışmalarına ve bir yıldıza isim verme projesine odaklanıyor.
İkinci kısımda ise “Uluğ Bey” adlı metinden bahsediliyor. Uluğ Bey, tarih boyunca yaşamış çok önemli bir bilim insanıydı, özellikle de astronomi alanında büyük çalışmalar yapmıştır. Onun döneminde yapılan gözlemler, kurulan rasathaneler (gözlemevleri) ve yazdığı eserler bugünkü astronomiye ışık tutmuştur. Yani, “Uluğ Bey” adlı metin tarihi bir bilim insanının astronomi alanındaki çalışmalarını anlatır.
Şimdi boşlukları dolduralım:
- “Uluğ Bey” adlı metinde tarihi bir Türk astronomu olan Uluğ Bey’in bilime ve astronomiye katkıları konusu işlenmiştir.
- Yukarıdaki metinde (yani “Türkiye Bir Yıldıza ve Onun Ötegezegenine Ad Verdi!” metninde) Türkiye’nin bir yıldıza ve ötegezegenine isim verme süreci ve uzay bilimine güncel katkıları konusu işlenmiştir.
Gördüğün gibi, bir metin geçmişteki bilim insanını anlatırken, diğer metin günümüzdeki bilimsel bir olayı anlatıyor. İkisi de astronomiyle ilgili ama zaman ve olay farklı.
***
7. Etkinlik
Aziz Sancar hakkında yaptığınız araştırmadan hareketle hazırladığınız kısa sunumu arkadaşlarınızla paylaşınız. Sunum öncesi prova yapınız.
- Sunumunuzda nezaket kurallarına uyunuz ve beden dilinizi etkin kullanınız.
- Kelimeleri anlamına uygun kullanmaya dikkat ediniz.
Çözüm:
Sevgili öğrencim, bu etkinlik senin için harika bir öğrenme fırsatı! Bu bir araştırma ve sunum etkinliği. Yani benim sana doğrudan bir cevap vermem yerine, sana nasıl yapacağını anlatmam gerekiyor.
Adım 1: Araştırma Yap!
Öncelikle Aziz Sancar kimdir, ne yapmıştır, hangi ödülleri almıştır gibi konularda internetten veya kitaplardan araştırma yapmalısın. Unutma, Aziz Sancar, DNA onarımı konusundaki çalışmalarıyla Nobel Kimya Ödülü kazanmış, ülkemizi gururlandırmış çok önemli bir bilim insanıdır.
Adım 2: Sunumunu Hazırla!
Araştırdığın bilgileri kısaca özetleyerek bir sunum taslağı oluştur. Sunumun çok uzun olmasın, önemli noktaları vurgula.
Adım 3: Prova Yap!
Sunumunu arkadaşlarına yapmadan önce mutlaka ayna karşısında veya ailenden birine anlatarak prova yap. Bu, hem heyecanını yenmene yardımcı olur hem de neleri daha iyi anlatabileceğini görmeni sağlar.
Adım 4: Sunumunu Yaparken Dikkat Etmen Gerekenler!
- Nezaket Kuralları: Sunumuna başlarken “Merhaba arkadaşlar” veya “Günaydın öğretmenim ve arkadaşlarım” gibi kibar bir başlangıç yap. Sunumun sonunda teşekkür etmeyi unutma. Sorulara sabırla ve anlayışla cevap ver.
- Beden Dili: Ayakta duruyorsan dik dur, ellerini cebine sokma veya kollarını bağlama. Göz teması kurmaya çalış, yani arkadaşlarına ve öğretmenine bakarak konuş. Gülümsemek ve el hareketlerini (çok abartmadan) kullanmak, sunumunu daha canlı hale getirir.
- Kelimeleri Doğru Kullanma: Anlatacağın konularla ilgili kelimeleri doğru anlamda kullanmaya özen göster. Mesela “DNA” veya “Nobel Ödülü” gibi kelimeleri açıklarken ne anlama geldiklerini bildiğinden emin ol. Cümlelerini kurarken dil bilgisi kurallarına dikkat et.
Bu etkinlik sayesinde hem yeni bilgiler öğrenecek hem de topluluk önünde konuşma becerilerini geliştireceksin. Hadi bakalım, sana güveniyorum!
***
8. Etkinlik
Aşağıda üç noktanın kullanıldığı yerler ve bunları örnekleyen cümleler verilmiştir. Kurallar ile ilgili örnekleri eşleştiriniz.
Çözüm:
Sevgili öğrencim, bu etkinlikte üç noktanın (…), yani dilimizdeki bu küçük ama önemli noktalama işaretinin hangi durumlarda kullanıldığını öğreneceğiz ve örneklerle eşleştireceğiz. Üç nokta, genellikle bir şeylerin eksik olduğunu, devamının olduğunu ya da bazı kısımların atlandığını gösterir.
Şimdi kuralları ve örnek cümleleri inceleyelim:
Kurallar:
a) Tamamlanmamış cümlelerin sonuna konur.
Bu kural, bir cümlenin bitmediğini, okuyucunun zihninde devam ettiğini veya konuşanın sözünün yarıda kaldığını belirtmek için üç nokta kullanıldığını söyler. Sanki “gerisi sana kalmış” der gibi.
b) Kaba sayıldığı için veya bir başka sebepten ötürü açıklanmak istenmeyen kelime ve bölümlerin yerine konur.
Bu kural ise, bazen bir kelimeyi veya bir bölümü söylemek istemediğimizde (çünkü kaba olabilir, özel olabilir veya bilinmesini istemediğimiz başka bir sebep olabilir) o kelimenin yerine üç nokta koyduğumuzu anlatır. Böylece o kelimeyi söylemeden veya yazmadan geçiştirmiş oluruz.
Örnek Cümleler:
Benim söylediklerimi herkes hatırlıyor da onun söylediklerini…
Bu cümlede, “onun söylediklerini” kısmından sonra üç nokta gelmiş. Cümle tamamlanmamış. “Onun söylediklerini hatırlamıyorlar” ya da “onun söylediklerini kimse umursamıyor” gibi bir devamı olabilir ama söylenmemiş. Yani cümle eksik bırakılmış.
Arabacı B…’ya yaklaştığını söylüyor.
Burada “B…” şeklinde bir isim kısaltılmış ve yerine üç nokta konulmuş. Arabacının adı belki kaba olacağı için, belki de gizli tutulmak istendiği için tam olarak yazılmamış. Sadece baş harfi verilmiş ve gerisi üç noktayla kapatılmış.
Şimdi eşleştirmeleri yapalım:
Kural a) Tamamlanmamış cümlelerin sonuna konur. ile
Örnek Cümle 1) Benim söylediklerimi herkes hatırlıyor da onun söylediklerini… eşleşir.
Çünkü cümle bitmemiş, bir devamı olduğu hissi verilmiş.
Kural b) Kaba sayıldığı için veya bir başka sebepten ötürü açıklanmak istenmeyen kelime ve bölümlerin yerine konur. ile
Örnek Cümle 2) Arabacı B…’ya yaklaştığını söylüyor. eşleşir.
Çünkü “B…” ile bir isim veya kelime gizlenmiş, açıklanmak istenmemiş.
Harika! Gördüğün gibi, üç noktanın ne kadar farklı amaçlarla kullanılabileceğini öğrenmiş olduk. Noktalama işaretleri, yazdıklarımızı daha iyi anlamamızı sağlar, değil mi?
Bugünkü dersimiz bu kadar. Umarım her şeyi çok iyi anlamışsındır. Başka sorularda görüşmek üzere!