Merhaba sevgili öğrencim. Bugün seninle Türkçe ders kitabındaki bu güzel etkinliği birlikte inceleyeceğiz. Gördüğün gibi konumuz büyük İslam alimi ve bilim insanı Akşemsettin ile ilgili. Hadi gel, soruları adım adım, dikkatlice okuyarak cevaplayalım.
3. ETKİNLİK: Kelime Çalışması
Bu bölümde bizden, altı çizili kelimelerin anlamlarını cümledeki ipuçlarına göre tahmin etmemiz isteniyor. Hadi cümleleri inceleyip tahminlerimizi yazalım.
Soru 1: “Bugün, mikrobu Avrupalı bir bilim insanı olan Pastör’ün keşfettiğini söylemek mümkün değildir.”
Çözüm:
Burada “keşfetmek” kelimesi bir şeyi bulmak anlamında kullanılmış. Yani var olan ama bilinmeyen bir şeyi ortaya çıkarmak.
Tahminimiz (Keşfetmek): Var olduğu bilinmeyen bir şeyi bulmak, ortaya çıkarmak.
Soru 2: “Zamanımda Akşemsettin gibi bir zatın bulunmasından duyduğum sevinç, İstanbul’un alınmasından duyduğum sevinçten daha az değildir.”
Çözüm:
Cümlede “Akşemsettin gibi bir zat” deniliyor. Akşemsettin bir insan olduğuna göre, burada “zat” kelimesi kişi veya şahıs anlamında kullanılmıştır.
Tahminimiz (Zat): Kişi, kimse, şahıs.
Soru 3: “O, İslam büyükleri içinde daima hayırla anılan insanlardandır.”
Çözüm:
Bir insanın “hayırla” anılması, arkasından iyi konuşulması, yaptığı iyiliklerin hatırlanması demektir. Kötülüğün zıddıdır.
Tahminimiz (Hayır): İyilik, iyi ve faydalı iş, sevap.
Soru 4: “Şan ve şöhrete hiç değer vermeden samimi bir Müslüman olarak yaşamıştır.”
Çözüm:
Burada gösterişten uzak, içi dışı bir olmak anlatılıyor. Yapmacık olmayan, kalpten gelen davranışları ifade eder.
Tahminimiz (Samimi): İçten, yürekten, yapmacıksız.
4. ETKİNLİK: Metne Dayalı Sorular
Bu soruları dinlediğimiz metne göre cevaplamamız gerekiyor. Metni şu an duyamasak da, Akşemsettin hakkında tarihsel gerçekler ve metnin akışından (önceki etkinlikteki cümlelerden) yola çıkarak doğru cevapları senin için hazırladım.
Soru 1: Akşemsettin hangi görevlerde bulunmuştur?
Cevap:
Akşemsettin, Fatih Sultan Mehmet’in hocalığını (lalası) yapmış, tıp hekimliği yapmış ve müderrislik (öğretmenlik) görevlerinde bulunmuştur.
Soru 2: Akşemsettin nerede doğmuş ve nerede ölmüştür?
Cevap:
Akşemsettin Şam’da doğmuş ve Bolu’nun Göynük ilçesinde vefat etmiştir.
Soru 3: Mikrobu ilk olarak kim bulmuştur?
Cevap:
Metnin bağlamına ve tarihi bilgilere göre; mikrobu ilk olarak Akşemsettin bulmuştur. (Pastör’den yüzlerce yıl önce “hastalıkların tohumları” olarak tanımlamıştır).
Soru 4: Akşemsettin hangi alanlarda çalışma yapmıştır?
Cevap:
Akşemsettin hem Tıp ve Eczacılık (bilim) alanında hem de Tasavvuf ve Dini ilimler alanında çalışmalar yapmıştır.
5. ETKİNLİK: Metnin Konusu
Soru: Dinlediğiniz metnin konusu aşağıdakilerden hangisidir? İlgili kutucuğu işaretleyiniz.
Seçenekleri Analiz Edelim:
a) Akşemsettin’in hayatı ve insanlığa katkıları
b) Akşemsettin ve Fatih Sultan Mehmet
c) Akşemsettin’in kişilik özellikleri
d) Türk bilim insanlarının buluşları
Çözüm ve Açıklama:
Metinde Akşemsettin’in nerede doğduğu, nasıl bir insan olduğu (kişiliği), Fatih Sultan Mehmet ile ilişkisi ve en önemlisi mikrobu bulması (insanlığa katkısı) anlatılmaktadır. Sadece Fatih ile ilişkisi veya sadece kişiliği dersek eksik kalır. Bu yüzden en kapsamlı başlık, onun hem yaşamını hem de bilime/insanlığa yaptıklarını kapsayan başlıktır.
Doğru Cevap:
[X] Akşemsettin’in hayatı ve insanlığa katkıları
Derslerinde başarılar dilerim, harika gidiyorsun!