Merhaba sevgili öğrencilerim,
Bugün sizlerle birlikte sözel ifadeleri matematiğin dili olan cebirsel ifadelere nasıl çevireceğimizi öğreneceğiz. Bu konu, matematiğin en temel ve eğlenceli konularından biridir. Bilinmeyen şeyleri harflerle ifade ederek denklemlerin kapısını aralayacağız. Haydi, görseldeki soruları adım adım birlikte çözelim!
a) Meryem’in oyuncaklarının sayısının 20 eksiği
Bu soruda bizden Meryem’in oyuncak sayısının 20 eksiğini bulmamız isteniyor. Ama bir sorun var, Meryem’in kaç oyuncağı olduğunu biliyor muyuz? Hayır, bilmiyoruz. İşte matematikte bilmediğimiz bu tür sayılar için harfleri, yani değişkenleri kullanırız.
- Adım 1: Meryem’in oyuncaklarının sayısını bilmediğimiz için bu sayıya bir harf verelim. Örneğin, ‘o’ harfini kullanalım. (İstediğiniz harfi kullanabilirsiniz: x, y, a, m… fark etmez!)
- Adım 2: Soruda “20 eksiği” deniyor. Matematikte “eksiği” kelimesi bize çıkarma işlemi yapmamız gerektiğini söyler.
- Adım 3: Öyleyse, Meryem’in oyuncak sayısı olan ‘o’ dan 20’yi çıkarırız.
Cebirsel İfade: o – 20
b) Bir sınıftaki öğrenci sayısının 3 katı
Burada da sınıfta kaç öğrenci olduğunu bilmiyoruz. Bu bilinmeyen sayı için hemen bir harf seçelim.
- Adım 1: Sınıftaki öğrenci sayısına ‘ö’ diyelim.
- Adım 2: “3 katı” ifadesi, o sayıyı 3 ile çarpmamız gerektiğini anlatır.
- Adım 3: Öğrenci sayısı olan ‘ö’ ile 3’ü çarparız. Cebirsel ifadelerde çarpma işareti (x veya .) genellikle yazılmaz, sayı harfin başına getirilir. Bu daha pratik bir gösterimdir.
Cebirsel İfade: 3ö (Bu, 3 x ö demektir.)
c) Çiğdem’in parasının yarısı
Çiğdem’in ne kadar parası olduğunu yine bilmiyoruz. O zaman bu bilinmeyen paraya bir harf vererek işe başlayalım.
- Adım 1: Çiğdem’in parasına ‘p’ diyelim.
- Adım 2: Bir sayının “yarısı” demek, o sayıyı 2’ye bölmek demektir.
- Adım 3: Çiğdem’in parası olan ‘p’yi 2’ye böleriz. Bunu kesir olarak göstermek en yaygın ve doğru yoldur.
Cebirsel İfade: p/2
ç) Bir sayının 5 katının 7 fazlası
Bu soruda iki işlem var! “Katı” ve “fazlası”. İşlem sırasına dikkat etmeliyiz. Cümle bize hangi işlemi önce yapacağımızı söylüyor.
- Adım 1: “Bir sayı” diyor ama hangi sayı olduğunu söylemiyor. Bu bilinmeyen sayımıza ‘s’ diyelim.
- Adım 2: Önce “5 katını” almamız isteniyor. Yani ‘s’ sayısını 5 ile çarpmalıyız: 5s
- Adım 3: Sonra bulduğumuz bu sonucun “7 fazlasını” almalıyız. “Fazlası” demek toplama işlemi demektir. Yani 5s’ye 7 ekleyeceğiz.
Cebirsel İfade: 5s + 7
d) Burak’ın kalem sayısının 6 eksiğinin 3 katı
Bu soruya çok dikkat edelim! Burada da işlem sırası çok önemli. Cümle bize önce çıkarma, sonra çarpma yapmamızı söylüyor.
- Adım 1: Burak’ın kalem sayısını bilmiyoruz, ona ‘k’ diyelim.
- Adım 2: Cümle, önce “6 eksiğini” almamızı istiyor. Yani: k – 6
- Adım 3: Şimdi ise bu sonucun, yani (k – 6)’nın tamamının “3 katını” almamız gerekiyor. Eğer bir işlemin sonucunun tamamına başka bir işlem uygulayacaksak, ilk işlemi mutlaka parantez içine almalıyız. Bu çok önemli!
Cebirsel İfade: 3 . (k – 6) veya 3(k – 6)
e) Hayvanat bahçesindeki aslan sayısının 8 fazlasının çeyreği
Yine işlem sırasına dikkat etmemiz gereken bir soru. Önce toplama, sonra bölme yapacağız.
- Adım 1: Aslan sayısını bilmediğimiz için bu sayıya ‘a’ diyelim.
- Adım 2: Önce “8 fazlasını” bulmamız isteniyor. Yani ‘a’ sayısına 8 ekleyeceğiz: a + 8
- Adım 3: Şimdi de bulduğumuz bu sonucun “çeyreğini” alacağız. Bir sayının çeyreği, o sayıyı 4’e bölmek demektir. Tıpkı bir önceki sorudaki gibi, (a + 8) işleminin tamamını 4’e bölmeliyiz. Bunu en güzel kesir çizgisiyle gösterebiliriz.
Cebirsel İfade: (a + 8) / 4
Umarım hepsi anlaşılmıştır. Unutmayın, bilmediğiniz bir sayı gördüğünüzde korkmayın, ona hemen sevdiğiniz bir harfi verin ve sorunun sizden ne istediğini adım adım düşünün. Başarılar dilerim!