Harika bir çalışma! Hemen bu soruları bir Fen Bilimleri öğretmeni olarak senin için analiz edip adım adım çözelim. Tıpkı derste yaptığımız gibi, her soruyu dikkatlice okuyup anlayarak ilerleyeceğiz. Hazırsan başlayalım!
1. Soru: Soğuk bölgelerde yaşayan dil balığından soğuğa dayanıklı olmasını sağlayan antifriz geni domates bitkisine aktarılmış ve domates bitkisinin soğuğa karşı dirençli hâle gelmesi sağlanmıştır. Bu olay temsili olarak aşağıda gösterilmiştir.
Buna göre,
I. Yapılan uygulama gen aktarımına örnektir.
II. Bu uygulama sonucunda domatesin genetik yapısı değişmiştir.
III. Balıktaki antifriz geni domateste aynı etkiyi göstermemiştir.
ifadelerinden hangileri doğrudur?
A) Yalnız I
B) I ve II
C) II ve III
D) I, II ve III
Çözüm:
Haydi bu soruyu birlikte inceleyelim. Bize bir dil balığından alınan bir genin domatese aktarıldığı anlatılıyor. Bu sayede domates normalde dayanamayacağı soğuğa karşı dayanıklı hale geliyormuş. Şimdi öncülleri tek tek değerlendirelim.
Adım 1:I. ifadeyi inceleyelim. “Yapılan uygulama gen aktarımına örnektir.” diyor. Biliyorsunuz ki, bir canlıdan alınan bir genin başka bir canlıya nakledilmesi işlemine gen aktarımı diyoruz. Soruda da tam olarak bu yapılmış. Dil balığındaki bir gen (antifriz geni) alınıp domatese aktarılmış. Dolayısıyla bu ifade doğrudur.
Adım 2:II. ifadeyi inceleyelim. “Bu uygulama sonucunda domatesin genetik yapısı değişmiştir.” diyor. Bir canlının genetik yapısı, onun DNA’sında bulunan genlerin tamamıdır. Domatesin DNA’sına dışarıdan, yani dil balığından yeni bir gen eklendiğine göre, domatesin genetik yapısı elbette değişmiş olur. Bu ifade de doğrudur.
Adım 3:III. ifadeyi inceleyelim. “Balıktaki antifriz geni domateste aynı etkiyi göstermemiştir.” diyor. Bu ifadeye dikkat edelim. Antifriz geni balıkta ne işe yarıyordu? Onu soğuğa karşı koruyordu. Peki domatese aktarılınca ne olmuş? Paragrafta “domates bitkisinin soğuğa karşı dirençli hâle gelmesi sağlanmıştır” diyor. Yani gen, domateste de aynı görevi yapmış ve onu soğuğa karşı korumuş. Bu yüzden bu ifade yanlıştır.
Sonuç: Bu durumda I. ve II. ifadeler doğru, III. ifade ise yanlıştır.
Doğru cevabımız B) I ve II seçeneğidir.
2. Soru: Bazı canlılarda mutasyona uğramış genler hastalıklara neden olur. Genetik mühendisleri hasta olan hücrelere bu geni baskılayan genler aktarmaktadır. Bu sayede hastalığa neden olan gen baskılanmakta ve hastalığın tedavisi yapılmaktadır.
Metinde geçen genetik mühendislerinin uyguladığı yöntem aşağıdakilerden hangisidir?
A) Klonlama
B) Aşılama
C) Yapay seçilim
D) Gen tedavisi
Çözüm:
Bu soruda genetik mühendislerinin bir hastalığı nasıl tedavi ettiğinden bahsediyor. Gelin bu yöntemin ne olduğunu bulalım.
Adım 1: Sorunun metnini tekrar okuyalım. “Mutasyona uğramış genler” yani bozuk genler hastalıklara yol açıyor. Genetik mühendisleri de bu bozuk genleri düzelten veya baskılayan başka genleri hücrelere aktararak hastalığı tedavi ediyorlar.
Adım 2: Şıkları inceleyelim.
- Klonlama: Bir canlının genetik olarak aynısını kopyalamak demektir. Metinde böyle bir şeyden bahsedilmiyor.
- Aşılama: Vücuda zayıflatılmış mikrop vererek bağışıklık sistemini güçlendirmektir. Bu da anlatılan durumla ilgisiz.
- Yapay seçilim: İnsanların canlılar arasında istediği özelliklere sahip olanları seçip çiftleştirerek o özelliklerin yaygınlaşmasını sağlamasıdır. Bu da bir tedavi yöntemi değildir.
- Gen tedavisi: İşte bu tam da aradığımız cevap! Gen tedavisi, hastalıklara neden olan hatalı genleri onarmak, etkisiz hale getirmek veya sağlıklı genlerle değiştirmek amacıyla yapılan uygulamalardır. Metinde anlatılan olay tam olarak budur.
Sonuç: Metinde anlatılan, bozuk genleri düzelterek bir hastalığı tedavi etme yöntemi gen tedavisidir.
Bu yüzden doğru cevabımız D) Gen tedavisi seçeneğidir.
3. Soru: Süt verimi yüksek bir keçideki süt oluşumunu sağlayan gen dört farklı keçi türüne aktarılmıştır. Keçilerde gen aktarımından önce ve sonra elde edilen süt miktarları aşağıdaki tabloda verilmiştir.
Keçi türü | Gen aktarımından önce elde edilen günlük süt miktarı (L) | Gen aktarımından sonra elde edilen günlük süt miktarı (L)
K | 12 | 12
L | 10 | 13
M | 8 | 13
N | 10 | 14
Buna göre gen aktarımı hangi keçi türünde süt verimini diğerlerinden daha çok artırmıştır?
A) K
B) L
C) M
D) N
Çözüm:
Bu soru bizden basit bir karşılaştırma yapmamızı istiyor. Hangi keçinin süt veriminin “en çok” arttığını bulacağız. Bunun için her keçi türündeki artış miktarını hesaplamalıyız. Artış miktarını bulmak için de “sonraki miktar”dan “önceki miktar”ı çıkaracağız.
Adım 1: Her keçi türü için süt verimindeki artışı hesaplayalım.
- K keçisi: 12 L – 12 L = 0 L artış (Hiç artış olmamış.)
- L keçisi: 13 L – 10 L = 3 L artış
- M keçisi: 13 L – 8 L = 5 L artış
- N keçisi: 14 L – 10 L = 4 L artış
Adım 2: Bulduğumuz artış miktarlarını karşılaştıralım.
Artışlar: 0 L, 3 L, 5 L, 4 L. Bu sayılar içinde en büyük olanı hangisi? Tabii ki 5 L.
Adım 3: 5 L’lik artış hangi keçi türüne aitti? Tabloya ve hesaplamamıza baktığımızda bu artışın M keçisi türüne ait olduğunu görüyoruz.
Sonuç: Süt verimini en çok artıran gen aktarımı M türü keçide gerçekleşmiştir.
Dolayısıyla doğru cevabımız C) M seçeneğidir.
4. Soru: Aşağıda biyoteknoloji uygulamalarından bazıları verilmiştir.
- Genetik yapısı değiştirilmiş domates tüketen insanlarda alerjik reaksiyonlar görülmesi
- Nergis bitkisinde beta karoten üretiminden sorumlu olan gen, beyaz pirince aktarıldığında beyaz pirincin A vitamini bakımından zengin hâle gelmesi
- Ateş böceğinden ışık saçmaya yarayan genin tütün bitkisine aktarılması sonucu tütün bitkisinin ışık saçması
Buna göre,
I. Gen aktarımı sadece bitki türleri arasında gerçekleşir.
II. Biyoteknoloji uygulamalarının olumsuz etkileri olabilir.
III. Tarım ve gıdada biyoteknolojik uygulamalardan yararlanılır.
yargılarından hangilerine ulaşılabilir?
A) Yalnız II
B) I ve III
C) II ve III
D) I, II ve III
Çözüm:
Bu soruda bize verilen örneklerden yola çıkarak hangi yargıların doğru olduğunu bulmamız isteniyor. Haydi yine öncülleri tek tek ele alalım.
Adım 1:I. ifadeyi inceleyelim. “Gen aktarımı sadece bitki türleri arasında gerçekleşir.” diyor. Verilen örneklere bakalım. İkinci örnekte nergis (bitki) ile pirinç (bitki) arasında bir aktarım var. Ancak üçüncü örneğe dikkat! Ateş böceği (hayvan) ile tütün (bitki) arasında bir gen aktarımı yapılmış. Bu durum, gen aktarımının sadece bitkiler arasında olmadığını, hayvanlardan bitkilere de yapılabildiğini gösteriyor. O zaman bu ifade yanlıştır.
Adım 2:II. ifadeyi inceleyelim. “Biyoteknoloji uygulamalarının olumsuz etkileri olabilir.” diyor. İlk örneğe bakalım: “Genetik yapısı değiştirilmiş domates tüketen insanlarda alerjik reaksiyonlar görülmesi“. Alerjik reaksiyonlar insan sağlığı için olumsuz bir durumdur. Demek ki biyoteknolojinin olumsuz etkileri olabiliyormuş. Bu ifade doğrudur.
Adım 3:III. ifadeyi inceleyelim. “Tarım ve gıdada biyoteknolojik uygulamalardan yararlanılır.” diyor. Örneklere tekrar bakalım. Domates bir gıdadır, pirinç de bir gıdadır ve her ikisi de tarım ürünüdür. Tütün ise bir tarım bitkisidir. Verilen üç örnek de tarım ve gıda alanıyla ilgilidir. Dolayısıyla bu ifade de doğrudur.
Sonuç: Yaptığımız incelemeye göre II. ve III. yargılara ulaşabiliyoruz ama I. yargıya ulaşamıyoruz.
Bu durumda doğru cevabımız C) II ve III seçeneğidir.
Umarım açıklamalarım anlaşılır olmuştur. Anlamadığın bir yer olursa çekinmeden sorabilirsin. Başarılar dilerim!