Merhaba sevgili öğrencilerim! Fen Bilimleri dersimizin en keyifli konularından biri olan elektriklenme ile ilgili bu ünite sonu sorularını gelin birlikte, adım adım çözelim. Unutmayın, her soruyu anladığınızdan emin olarak ilerleyeceğiz.
A. Yandaki grafikte K, L, M ve N cisimlerindeki negatif ve pozitif yük sayıları verilmiştir. Grafiğe göre aşağıda verilen ifadelerden doğru olanların başına “D”, yanlış olanların başına “Y” yazalım.
Öncelikle bu soruyu çözebilmek için grafiği doğru okumamız gerekiyor. Grafiğin dikey ekseni Negatif (-) Yük Sayısı‘nı, yatay ekseni ise Pozitif (+) Yük Sayısı‘nı gösteriyor. Bir cismin yüklü olup olmadığını anlamak için pozitif ve negatif yük sayılarını karşılaştırırız.
- Eğer pozitif yük sayısı negatif yük sayısından fazla ise cisim pozitif (+) yüklüdür.
- Eğer negatif yük sayısı pozitif yük sayısından fazla ise cisim negatif (-) yüklüdür.
- Eğer pozitif ve negatif yük sayıları eşit ise cisim nötr (yüksüz)dür.
Şimdi bu bilgilere göre cisimlerin yük durumlarını bulalım:
- K cismi: 2 pozitif (+), 8 negatif (-) yüke sahip. Negatif yükler fazla olduğu için K cismi negatiftir.
- L cismi: 4 pozitif (+), 4 negatif (-) yüke sahip. Yükler eşit olduğu için L cismi nötrdür (yüksüzdür).
- M cismi: 8 pozitif (+), 6 negatif (-) yüke sahip. Pozitif yükler fazla olduğu için M cismi pozitiftir.
- N cismi: 6 pozitif (+), 2 negatif (-) yüke sahip. Pozitif yükler fazla olduğu için N cismi pozitiftir.
Harika! Artık cisimlerin yüklerini bildiğimize göre soruları cevaplayabiliriz.
1) K cismi pozitif yüklü bir cisimdir.
Çözüm: Yukarıda yaptığımız analize göre K cisminin 8 negatif ve 2 pozitif yükü var. Negatif yükleri daha fazla olduğu için K cismi negatif yüklüdür. Bu yüzden bu ifade yanlıştır.
Sonuç: Y
2) L cismi yüksüzdür.
Çözüm: L cisminin grafikte 4 pozitif ve 4 negatif yüke sahip olduğunu görüyoruz. Pozitif ve negatif yük sayıları birbirine eşit olduğu için cisim nötr, yani yüksüzdür. Bu ifade doğrudur.
Sonuç: D
3) M ve N cisimleri yan yana gelirse birbirlerine itme kuvveti uygular.
Çözüm:
Adım 1: M ve N cisimlerinin yüklerini hatırlayalım. M cismi pozitif (+), N cismi de pozitif (+) yüklüydü.
Adım 2: Elektriklenmede temel kuralımız neydi? Aynı cins yükler birbirini iter, zıt cins yükler birbirini çeker.
Adım 3: M ve N cisimleri aynı, yani pozitif yüklü oldukları için birbirlerini iterler. Bu ifade doğrudur.
Sonuç: D
4) N cismi negatif yüklü cisimdir.
Çözüm: N cisminin grafikte 6 pozitif ve 2 negatif yükü olduğunu bulmuştuk. Pozitif yükleri daha fazla olduğu için N cismi pozitif yüklüdür. Bu yüzden bu ifade yanlıştır.
Sonuç: Y
5) K ve N cisimleri yan yana gelirse birbirlerine itme kuvveti uygular.
Çözüm:
Adım 1: K cismi negatif (-), N cismi ise pozitif (+) yüklüydü.
Adım 2: Kuralımızı hatırlayalım: Zıt cins yükler birbirini çeker.
Adım 3: K ve N cisimleri zıt yüklü oldukları için birbirlerine çekme kuvveti uygularlar. İfade ise itme kuvveti uyguladıklarını söylüyor. Bu yüzden bu ifade yanlıştır.
Sonuç: Y
6) N cismi negatif yüklü bir cisme yaklaştırılırsa birbirlerine çekme kuvveti uygular.
Çözüm:
Adım 1: N cisminin pozitif (+) yüklü olduğunu biliyoruz.
Adım 2: Soru, N cisminin negatif (-) yüklü bir cisme yaklaştırıldığını söylüyor.
Adım 3: Pozitif ve negatif yükler zıt yüklerdir. Zıt yükler de birbirini çeker. Dolayısıyla bu ifade doğrudur.
Sonuç: D
B. Merve’nin deneyinde yaptığı işlemler aşağıda verilmiştir. Deneyin aşamalarına göre aşağıdaki cümlelerde boş bırakılan yerleri dolduralım.
Bu bölümde sürtünme ile elektriklenme konusunu hatırlamamız gerekiyor. Bazı cisimler birbirine sürtüldüğünde, birinden diğerine negatif yük (elektron) geçişi olur. Bu geçişin hangi maddeden hangisine olacağı bellidir.
- Ebonit çubuk ile yün kumaş birbirine sürtülürse, yün kumaştan ebonit çubuğa negatif yük geçer. Sonuçta ebonit çubuk (-), yün kumaş (+) yüklenir.
- Cam çubuk ile ipek kumaş birbirine sürtülürse, cam çubuktan ipek kumaşa negatif yük geçer. Sonuçta cam çubuk (+), ipek kumaş (-) yüklenir.
Bu bilgileri kullanarak boşlukları dolduralım.
1) Ebonit çubuk ………………… yük ile yüklenir.
Çözüm: Kuralımıza göre, yün kumaşa sürtülen ebonit çubuk, yünden negatif yük alır ve negatif (-) yüklenir.
2) Yün kumaşta ………………… yük fazlalığı olur.
Çözüm: Yün kumaş, ebonit çubuğa negatif yüklerini verdiği için kendisinde pozitif yük fazlalığı oluşur. Yani pozitif (+) yüklenir.
3) Cam çubuk ………………… yük ile yüklenir.
Çözüm: Kuralımıza göre, ipek kumaşa sürtülen cam çubuk, ipeğe negatif yük verir ve kendisi pozitif (+) yüklenir.
4) İpek kumaşta ………………… yük fazlalığı olur.
Çözüm: İpek kumaş, cam çubuktan negatif yük aldığı için kendisinde negatif yük fazlalığı oluşur. Yani negatif (-) yüklenir.
5) Ebonit çubuk ile yün kumaş ………………… ile elektriklenmiştir.
Çözüm: Cisimleri birbirine dokundurarak bu işlemi yaptığımız için bu elektriklenme çeşidine sürtünme ile elektriklenme denir.
6) Cam çubuk ile ipek kumaş ………………… cins elektrik yükü ile yüklenir.
Çözüm: Deney sonucunda cam çubuk pozitif (+), ipek kumaş ise negatif (-) yüklenmiştir. Biri pozitif, diğeri negatif olduğu için bunlar zıt cins elektrik yükleridir.
Umarım tüm çözümler anlaşılır olmuştur. Anlamadığınız bir yer olursa çekinmeden sorun. Başarılar dilerim!