Merhaba sevgili öğrencilerim,
Fen Bilimleri dersimize hoş geldiniz! Bugün sizlerle birlikte madde ve değişim konusunu pekiştireceğimiz bu güzel etkinlik sayfasını çözeceğiz. Fiziksel ve kimyasal değişimlerin farklarını hatırlayarak soruları adım adım, anlayarak ilerleyelim. Hazırsanız, başlayalım!
A. Aşağıda bazı olaylar numaralanarak verilmiştir. Verilen olaylarla ilgili olarak aşağıdaki ifadelerden doğru olanların başına “D” yanlış olanların başına “Y” yazalım.
Önce görsellerdeki olayların ne tür bir değişim olduğunu hatırlayalım:
- 1. Peynirin küflenmesi: Peynirin üzerinde yeni bir canlı (küf) oluşuyor ve peynirin yapısı bozuluyor. Bu bir kimyasal değişimdir.
- 2. Suyun kaynaması: Sıvı haldeki su, gaz haline (su buharı) geçiyor. Maddenin yapısı değişmiyor, sadece hali değişiyor. Bu bir fiziksel değişimdir.
- 3. Hamurun mayalanması: Maya, hamurun içindeki şekeri kullanarak gaz oluşturuyor ve hamuru kabartıyor. Yeni maddeler oluşuyor. Bu bir kimyasal değişimdir.
- 4. Mumun yanması: Mumun fitili ve eriyen mumun buharı oksijenle birleşerek alev, ısı ve ışık oluşturuyor. Bu bir kimyasal değişimdir.
Şimdi bu bilgilere göre ifadeleri değerlendirelim:
1. 1. olayda maddenin iç yapısı da değişmiştir.
Çözüm: Bu ifade Doğru (D).
Adım 1: 1. olay peynirin küflenmesiydi. Küflenme, bir bozulma olayıdır ve maddenin iç yapısını, yani kimliğini değiştirir. Peynir artık sadece peynir değildir, üzerinde yeni maddeler oluşmuştur. Bu yüzden bu bir kimyasal değişimdir ve maddenin iç yapısı değişir.
2. 4 numaralı olayda mum sadece hâl değiştirmiştir.
Çözüm: Bu ifade Yanlış (Y).
Adım 1: 4. olay mumun yanmasıdır. Mumun erimesi fiziksel bir hâl değişimidir, bu doğru. Ancak soruda “yanması” diyor. Yanma olayları her zaman kimyasal değişimdir. Mumun fitili ve buharı yanarken oksijenle tepkimeye girer, ortaya ısı, ışık ve duman gibi yeni şeyler çıkar. Dolayısıyla mum sadece hâl değiştirmemiş, aynı zamanda kimyasal olarak da değişmiştir.
3. 2 numaralı olay fiziksel değişimdir.
Çözüm: Bu ifade Doğru (D).
Adım 1: 2. olay suyun kaynamasıdır. Su, sıvı halden gaz hale geçiyor. Ama ister su olsun, ister su buharı, isterse de buz; formülü hep H₂O’dur. Yani maddenin kimliği değişmemiştir. Sadece tanecikler arası boşluk artmıştır. Bu nedenle bu olay, maddenin sadece dış görünüşünü etkileyen bir fiziksel değişimdir.
4. 3 numaralı olayda maddenin kimliği değişir.
Çözüm: Bu ifade Doğru (D).
Adım 1: 3. olay hamurun mayalanmasıdır. Mayalanma sırasında maya mantarları hamurun içindeki besinleri kullanarak yeni maddeler (karbondioksit gazı gibi) üretir. Bu gaz da hamurun kabarmasını sağlar. Yeni maddeler oluştuğu için maddenin kimliği değişmiş olur. Bu yüzden bu bir kimyasal değişimdir.
B. Aşağıdaki olayların fiziksel değişim mi, kimyasal değişim mi olduğunu altlarına yazalım.
Haydi şimdi de bu görselleri tek tek inceleyelim. Unutmayın, eğer madde aynı madde olarak kalıyorsa fiziksel, yeni bir maddeye dönüşüyorsa kimyasal değişimdir.
1. Odunun kömüre dönüşmesi
Sonuç:Kimyasal değişim
Açıklama: Odunun yüksek sıcaklıkta yanarak kömüre dönüşmesi bir kimyasal tepkimedir. Odun ve kömür birbirinden tamamen farklı maddelerdir. Odunun iç yapısı değişerek kömür oluşur.
2. Yaprakların sararması
Sonuç:Kimyasal değişim
Açıklama: Sonbaharda yapraklara yeşil rengini veren klorofil maddesi bozulur. Bu bir kimyasal olaydır. Yaprağın içindeki pigmentlerin yapısı değişir ve bu yüzden rengi de sarı veya kırmızıya döner. Geri dönüşü olmayan bir değişimdir.
3. Çiy oluşması
Sonuç:Fiziksel değişim
Açıklama: Havadaki su buharının (gaz) soğuk bir yüzeye (örneğin yaprağa) çarpıp sıvılaşarak su damlacıklarına (sıvı) dönüşmesi olayıdır. Yani sadece bir hâl değişimi (yoğuşma) vardır. Maddenin kimliği değişmez, su yine sudur.
4. Çamaşır suyunun kumaşın rengini değiştirmesi
Sonuç:Kimyasal değişim
Açıklama: Çamaşır suyu, kumaşa rengini veren boya maddeleriyle kimyasal bir tepkimeye girer ve onların yapısını bozar. Bu yüzden kumaşın rengi açılır. Renk değişimi, kimyasal değişimin en önemli ipuçlarından biridir.
5. Odunun talaşa dönüşmesi
Sonuç:Fiziksel değişim
Açıklama: Burada odun sadece daha küçük parçalara ayrılıyor. İster büyük bir kütük olsun, ister minik bir talaş parçası, ikisi de hala odundur. Sadece şekli ve boyutu değişmiştir. Bu tip ezme, kırma, kesme olayları fiziksel değişimdir.
6. Saçın kına ile boyanması
Sonuç:Kimyasal değişim
Açıklama: Kına, saçın yapısındaki proteinlerle kimyasal bir bağ kurarak saçın rengini kalıcı olarak değiştirir. Sadece saçı kaplamakla kalmaz, onunla birleşir. Bu yüzden saç boyama işlemleri kimyasal değişim olarak kabul edilir.
Umarım tüm soruları ve açıklamaları net bir şekilde anlamışsınızdır. Aklınıza takılan bir yer olursa sormaktan çekinmeyin. Bir sonraki dersimizde görüşmek üzere, hoşça kalın!