Harika bir çalışma! Fen Bilimleri dersimizin en ilginç konularından olan “DNA ve Genetik Kod” ile ilgili bu soruları birlikte adım adım çözelim. Tıpkı bir dedektif gibi ipuçlarını takip ederek doğru yanıtlara ulaşacağız.
A. Aşağıda bir kurbağanın klonlanma aşamaları gösterilmiştir. Buna göre klonlanmış iribaş hangi kurbağanın genetik kopyası olur? Cevabımızı nedeni ile birlikte aşağıdaki boşluğa yazalım.
Merhaba sevgili öğrencim. Bu soruyu çözebilmemiz için klonlamanın temel mantığını anlamamız gerekiyor. Klonlama, bir canlının genetik olarak birebir aynısını oluşturmak demektir. Peki, bir canlının genetik bilgisini, yani adeta “kimliğini” taşıyan yapı neydi? Elbette ki hücrenin çekirdeğindeki DNA! O zaman bu şemada DNA’nın yani çekirdeğin hangi canlıdan alındığına odaklanmalıyız.
Adım 1: Şekle baktığımızda K kurbağasından bir yumurta hücresi alındığını görüyoruz. Ancak çok önemli bir detay var: Bu yumurta hücresinin çekirdeği çıkarılıp atılıyor. Yani K kurbağasının genetik bilgisi (DNA’sı) artık bu hücrede yok. Geriye sadece çekirdeksiz bir yumurta hücresi kalıyor.
Adım 2: Şimdi L kurbağasına bakalım. L, yetişkin bir kurbağa ve ondan bir vücut hücresi alınıyor. Bu vücut hücresinin içinden çekirdeği çıkarılıyor. İşte bu çekirdek, L kurbağasının tüm genetik bilgisini taşıyor.
Adım 3: Son aşamada, L kurbağasından alınan çekirdek, K kurbağasının çekirdeği çıkarılmış olan yumurta hücresine aktarılıyor. Yani, hücre K kurbağasına ait olsa da içindeki yönetici molekül, yani genetik bilgi, tamamen L kurbağasına aittir. Bu yeni hücre gelişerek klonlanmış iribaşı (kurbağa yavrusu) oluşturuyor.
Sonuç:
Klonlanmış iribaş, genetik olarak L kurbağasının kopyası olur.
Açıklaması:
Çünkü bir canlının bütün kalıtsal özelliklerini taşıyan DNA, hücre çekirdeğinde bulunur. Klonlama işleminde L kurbağasının vücut hücresinden alınan çekirdek kullanıldığı için, doğan yeni canlı da genetik olarak L kurbağasının birebir aynısı olur.
B. Aşağıda verilen ifadeler doğru ise “D”, yanlış ise “Y” yolunu izleyerek doğru çıkışa ulaşalım.
Haydi bu şemadaki ifadelerin doğruluğunu tek tek kontrol ederek doğru çıkışı birlikte bulalım. Bu bir bilgi labirenti gibi, her doğru karar bizi doğru kapıya götürecek!
Adım 1: En üstteki ifadeyi inceleyelim.
“Yapay seçilim yoluyla bir canlının genetik kopyası oluşturulabilir.”
Bu ifade YANLIŞ. Unutmayalım ki yapay seçilim, insanlar tarafından istenilen özelliklere sahip canlıların seçilip çiftleştirilmesiyle bu özelliklerin yeni nesillerde ortaya çıkma oranını artırma yöntemidir (örneğin daha çok süt veren ineklerin çiftleştirilmesi gibi). Bir canlının genetik kopyasını oluşturma işlemine ise klonlama denir. Bu ikisi farklı kavramlardır. Öyleyse “Y” yolundan devam etmeliyiz.
Adım 2: “Y” yolunu takip ettiğimizde karşımıza çıkan ifadeyi inceleyelim.
“Meyveli yoğurt biyoteknolojik yöntemlerle elde edilmiştir.”
Bu ifade DOĞRU. Yoğurdun kendisi, sütün mayalanmasıyla yani mikroorganizmalar (bakteriler) kullanılarak üretilir. Canlı organizmaları kullanarak bir ürün elde etme işlemine biyoteknoloji diyoruz. Yoğurt üretimi, klasik bir biyoteknoloji örneğidir. Bu yüzden “D” yolundan devam ediyoruz.
Adım 3: Şimdi de “D” yolunu takip ettiğimizde karşımıza çıkan ifadeye bakalım.
“Biyoteknolojik uygulamalar sadece tarım alanında yapılır.”
Bu ifade kesinlikle YANLIŞ. Biyoteknoloji; tıp (ilaç, aşı, hormon üretimi), hayvancılık, gıda, endüstri (temizlik ürünleri için enzim üretimi) ve çevre temizliği gibi çok geniş alanlarda kullanılır. “Sadece tarım” demek büyük bir hata olur. Bu nedenle son adımda “Y” yolunu seçmeliyiz.
Sonuç:
İzlediğimiz yol: Y ➔ D ➔ Y
Bu yolu takip ettiğimizde 6. çıkışa ulaşıyoruz.