Harika bir soru! Fen Bilimleri dersimizin en zevkli konularından biri olan periyodik tablo ile ilgili bu soruyu birlikte adım adım çözelim. Karşında bir öğretmen varmış gibi değil de, sana yardım eden bir arkadaşınmış gibi anlatacağım.
Soru: Erhan aşağıdaki bilgileri kullanarak X, Y, Z ve T elementlerini periyodik sisteme yerleştirecektir.
- X ve Y elementi aynı periyotta bulunur.
- Z elementinin atom numarası; Y’nin atom numarasından büyük, T’nin atom numarasından küçüktür.
- T elementi soygazdır.
Buna göre Erhan, elementleri periyodik sisteme aşağıdakilerden hangisindeki gibi yerleştirirse doğru yapmış olur?
Çözüm:
Merhaba sevgili öğrencim! Bu tür sorularda yapmamız gereken şey, bize verilen ipuçlarını birer birer kullanarak yanlış şıkları elemektir. Tıpkı bir dedektif gibi, elimizdeki kanıtlarla doğru sonuca ulaşacağız. Haydi başlayalım!
Unutma ki, periyodik tablodaki yatay sıralara periyot, dikey sütunlara ise grup adını veriyoruz.
Adım 1: İlk ipucunu değerlendirelim.
İlk ipucumuz bize şunu söylüyor: “X ve Y elementi aynı periyotta bulunur.”
Bu, X ve Y elementlerinin periyodik tabloda aynı yatay sırada olmaları gerektiği anlamına gelir. Şimdi bu bilgiyle şıklara bakalım:
- A) şıkkında X ve Y elementleri yan yana, yani aynı yatay sırada (aynı periyotta) yer alıyor. Bu şık doğru olabilir.
- B) şıkkında X elementi bir üst periyotta, Y elementi ise onun altındaki periyotta. Yani aynı gruptalar ama farklı periyottalar. Bu yüzden B şıkkı kesinlikle yanlıştır.
- C) şıkkında da X ve Y elementleri farklı yatay sıralarda, yani farklı periyotlarda bulunuyor. Bu yüzden C şıkkı da yanlıştır.
- D) şıkkında da durum aynı, X ve Y elementleri farklı periyotlarda yer alıyor. Bu yüzden D şıkkı da yanlıştır.
Gördüğün gibi, sadece ilk ipucunu kullanarak B, C ve D şıklarını eledik! Bu durumda doğru cevabın A şıkkı olduğunu anladık. Ama emin olmak için diğer ipuçlarını da kontrol edelim. İyi bir öğrenci her zaman sağlamasını yapar!
Adım 2: Diğer ipuçlarıyla A şıkkını kontrol edelim.
İkinci ipucumuz: “Z elementinin atom numarası; Y’nin atom numarasından büyük, T’nin atom numarasından küçüktür.”
Yani atom numaralarını sıralarsak: Y < Z < T şeklinde olmalı. Periyodik tabloda soldan sağa doğru gidildikçe atom numarasının arttığını biliyoruz. A şıkkına baktığımızda Y, Z ve T elementlerinin hepsi aynı periyotta ve soldan sağa doğru Y, Z, T sırasında dizilmişler. Bu da demek oluyor ki atom numaraları Y < Z < T şeklindedir. Bu ipucu A şıkkıyla uyumlu!
Üçüncü ipucumuz: “T elementi soygazdır.”
Soygazlar periyodik tablonun en sağında, 8A grubunda yer alırlar. A şıkkındaki T elementinin konumuna baktığımızda, periyodun en sağındaki sütunda, yani soygazların olduğu yerde olduğunu görüyoruz. Bu ipucu da A şıkkıyla tam olarak uyuyor!
Sonuç:
Tüm ipuçlarını değerlendirdiğimizde, sadece A şıkkının bütün şartları sağladığını görüyoruz. Erhan’ın yaptığı doğru yerleştirme A şıkkında gösterilmiştir.
Doğru Cevap: A