Harika bir çalışma! Merhaba sevgili öğrencim, gönderdiğin bu Fen Bilimleri testindeki soruları senin için bir öğretmen gözüyle analiz ettim ve şimdi adım adım, kolayca anlayacağın bir dille çözeceğim. Hadi başlayalım!
5. Soru: Bezelyelerde sarı tohum rengi aleli, yeşil tohum rengi aleline baskındır. Aşağıda tohum renkleri verilen bezelyeler çaprazlanıyor. (İki sarı bezelye çaprazlanıyor)
Buna göre çaprazlama sonucunda;
- I. saf döl baskın,
- II. melez döl,
- III. saf döl çekinik
genotiplerine sahip tohumlardan hangileri oluşabilir?
Çözüm:
Bu soruyu çözmek için önce genlere harf verelim. Unutma, baskın karakteri büyük harfle, çekinik karakteri ise küçük harfle gösteririz.
Adım 1: Sarı tohum baskın olduğu için ona ‘S’ diyelim. Yeşil tohum çekinik olduğu için ona da ‘s’ diyelim.
Adım 2: Görselde iki tane sarı tohumlu bezelye çaprazlanıyor. Bir bezelyenin sarı tohumlu olabilmesi için genotipi ya SS (saf döl baskın) ya da Ss (melez döl) olmalıdır. Soruda bizden bu çaprazlama sonucunda oluşabilecek tüm ihtimalleri düşünmemiz isteniyor.
Adım 3: Eğer çaprazlama sonucunda hem saf döl baskın (SS), hem melez döl (Ss), hem de saf döl çekinik (ss) oluşmasını istiyorsak, çaprazlanan bireylerin her ikisinin de çekinik geni (s) taşıması gerekir. Bu da ancak iki melez dölün (Ss) çaprazlanmasıyla mümkündür. Haydi bu çaprazlamayı yapalım:
Ss X Ss
- Birinci bireyden S, ikinci bireyden S gelirse: SS (Saf döl baskın)
- Birinci bireyden S, ikinci bireyden s gelirse: Ss (Melez döl)
- Birinci bireyden s, ikinci bireyden S gelirse: Ss (Melez döl)
- Birinci bireyden s, ikinci bireyden s gelirse: ss (Saf döl çekinik)
Adım 4: Gördüğün gibi, iki melez sarı bezelyeyi çaprazladığımızda hem saf döl baskın (I), hem melez döl (II), hem de saf döl çekinik (III) genotiplerin hepsi oluşabiliyor. Saf döl çekinik olan ‘ss’ genotipi yeşil renkli olurdu ama soru bize hangi genotiplerin oluşabileceğini soruyor.
Sonuç olarak, üç genotip de oluşabilir.
Doğru Cevap: D) I, II ve III
6. Soru: Bezelyelerde yuvarlak tohum şekli aleli (D) buruşuk tohum şekli aleline (d) baskındır. Bezelyelerde tohum şekli ile ilgili yapılan bir çaprazlama sonucunda 1. kuşakta oluşabilecek bezelyelerin genotip oranı grafikte verilmiştir.
Buna göre çaprazlamaları yapılan bireylerin genotipleri hangisinde doğru verilmiştir?
Çözüm:
Bu soruda bize bir sonuç grafiği verilmiş ve bu sonuca hangi çaprazlamanın yol açtığını bulmamız isteniyor. Grafik okumak çok önemli, haydi birlikte okuyalım.
Adım 1: Grafiği inceleyelim. Grafik bize oluşan genotiplerin oranlarını yüzde olarak veriyor:
- DD (saf döl baskın) genotipinin oranı: %25
- Dd (melez döl) genotipinin oranı: %50
- dd (saf döl çekinik) genotipinin oranı: %25
Adım 2: Bu oranları sadeleştirdiğimizde 1 (DD) : 2 (Dd) : 1 (dd) oranını elde ederiz. Bu oran, genetik konusunda çok sık karşılaştığımız, çok tipik bir orandır. Bu oran sadece ve sadece iki melez dölün (heterozigot) çaprazlanması sonucunda ortaya çıkar.
Adım 3: Şıkları kontrol edelim. Bizim aradığımız çaprazlama, iki melez dölün, yani Dd x Dd çaprazlamasıdır.
- a) Dd X Dd
- b) DD X dd
- c) DD X Dd
- d) Dd X dd
Gördüğün gibi, aradığımız çaprazlama A şıkkında verilmiş. Diğer şıkları da hızlıca kontrol edelim: B şıkkından sadece Dd, C şıkkından DD ve Dd, D şıkkından ise Dd ve dd genotipleri oluşur. Hiçbiri grafikteki oranı vermez.
Doğru Cevap: A) Dd X Dd
7. Soru: Bezelyelerde çiçek rengi ile ilgili yapılan aşağıdaki çaprazlamalardan hangisinde 1. kuşakta üç farklı genotipte birey oluşabilir?
Çözüm:
Bu soru, bir önceki soruyla çok benzer bir mantığa sahip. Bizden “üç farklı genotip” oluşturan çaprazlamayı bulmamızı istiyor. Üç farklı genotip demek; saf döl baskın (MM), melez döl (Mm) ve saf döl çekinik (mm) genotiplerinin hepsinin bir arada oluşması demektir.
Adım 1: Önceki sorudan hatırlayacağın gibi, bu üç genotipin aynı anda oluşabildiği tek bir çaprazlama türü vardır: İki melez dölün çaprazlanması (Mm x Mm).
Adım 2: Şimdi şıklardaki çaprazlamaları genotipleriyle inceleyelim:
- A) MM X MM: Bu çaprazlamadan sadece MM genotipi oluşur. (Tek çeşit genotip)
- B) Mm X Mm: Bu çaprazlamadan MM, Mm ve mm genotipleri oluşur. (Üç çeşit genotip)
- C) MM X mm: Bu çaprazlamadan sadece Mm genotipi oluşur. (Tek çeşit genotip)
- D) Mm X mm: Bu çaprazlamadan Mm ve mm genotipleri oluşur. (İki çeşit genotip)
Adım 3: Soru bizden üç farklı genotipin oluştuğu çaprazlamayı istediği için cevabımız B şıkkı oluyor.
Doğru Cevap: B)
8. Soru: Aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?
Çözüm:
Bu soruda insanlarda cinsiyetin nasıl belirlendiği ile ilgili bilgimizi kullanacağız. Doğruyu değil, yanlış olan ifadeyi arıyoruz. Tek tek şıkları inceleyelim.
Adım 1: Temel bilgiyi hatırlayalım. İnsanlarda 46 kromozom bulunur. Bunların 44’ü vücut kromozomu, 2’si ise eşey (cinsiyet) kromozomudur.
- Dişilerde eşey kromozomları: XX
- Erkeklerde eşey kromozomları: XY
Adım 2: Şimdi şıkları bu bilgiyle değerlendirelim.
- A) Dişi bireylerde bir çeşit eşey kromozomu bulunur.
Dişiler XX kromozomlarına sahiptir. Bu yüzden yumurta hücrelerine sadece X kromozomunu gönderebilirler. Yani evet, dişi bireylerin üreme hücrelerinde tek çeşit (X) eşey kromozomu bulunur. Bu ifade DOĞRU.
- B) Babadan yavruya X veya Y kromozomu geçebilir.
Erkekler XY kromozomlarına sahiptir. Bu yüzden sperm hücrelerinin yarısı X, diğer yarısı Y kromozomu taşır. Yani babadan yavruya ya X ya da Y kromozomu geçer. Bu ifade DOĞRU.
- C) Doğacak çocuğun cinsiyetini anneden gelen eşey kromozomu belirler.
Anne her zaman çocuğuna X kromozomunu verir. Babanın gönderdiği kromozom ise cinsiyeti belirler. Eğer babadan X gelirse çocuk kız (XX), eğer Y gelirse çocuk erkek (XY) olur. Dolayısıyla cinsiyeti belirleyen anneden değil, babadan gelen kromozomdur. Bu ifade YANLIŞ.
- D) Doğacak çocuğun kız olma ihtimali % 50’dir.
Babanın X kromozomu gönderme ihtimali 1/2 (%50), Y kromozomu gönderme ihtimali de 1/2’dir (%50). Bu yüzden doğacak bir çocuğun kız (XX) veya erkek (XY) olma ihtimali her zaman %50’dir. Bu ifade DOĞRU.
Adım 3: Soru bizden yanlış olan ifadeyi bulmamızı istediği için cevabımız C şıkkıdır.
Doğru Cevap: C)
Umarım açıklamalarım anlaşılır olmuştur. Takıldığın başka bir yer olursa çekinmeden sorabilirsin. Başarılar dilerim!