Harika bir çalışma! Merhaba sevgili öğrencilerim, ben Fen Bilimleri öğretmeniniz. Şimdi hep birlikte bu sorulara bir göz atalım ve konularımızı ne kadar iyi anladığımızı görelim. Unutmayın, önemli olan sadece doğru cevabı bulmak değil, aynı zamanda *neden* o cevabın doğru olduğunu anlamaktır. Haydi başlayalım!
A. Aşağıda verilen cümlelerdeki boşlukları uygun ifadelerle dolduralım.
Önce yukarıdaki kutucuklarda bize verilen kelimelere bir bakalım: hidrojen, sağ, periyot, atom ağırlığı, metaller, soygazlar, grup, atom numarası, Johann Döbereiner, sol. Şimdi bu kelimeleri doğru yerlere yerleştireceğiz.
1. Periyodik tabloda yatay satırlara ……………….. adı verilir.
Periyodik tabloda yatay satırlara periyot adı verilir.
Açıklama: Çocuklar, periyodik tabloyu bir apartman gibi düşünebilirsiniz. Yukarıdan aşağıya inen dikey sütunlara grup diyoruz, bunlar apartmanın daireleri gibi aynı özellikleri taşıyan elementleri bir araya getirir. Soldan sağa doğru giden yatay satırlara ise periyot diyoruz, bunlar da apartmanın katları gibidir.
2. Günümüzdeki periyodik sistemde elementler artan ……………….. göre dizilmiştir.
Günümüzdeki periyodik sistemde elementler artan atom numarası göre dizilmiştir.
Açıklama: Bu çok önemli bir bilgi! Eskiden bilim insanları elementleri atom ağırlıklarına göre sıralamayı denemişlerdi ama bazı tutarsızlıklar oluyordu. Daha sonra Henry Moseley, elementlerin kimlik numarası gibi olan proton sayılarına, yani atom numaralarına göre sıralanması gerektiğini buldu. Bugün kullandığımız modern periyodik tablo bu kurala göredir.
3. Atom numarasından dolayı 1A grubunda yer alan ……………….. elementi aslında bir ametaldir.
Atom numarasından dolayı 1A grubunda yer alan hidrojen elementi aslında bir ametaldir.
Açıklama: İşte bu bir istisna ve sınavlarda karşımıza çok sık çıkar! 1A grubunun tamamı alkali metaller olarak bilinir ama en tepede, 1 numaralı element olan hidrojen bir metal değildir, ametaldir. Sadece 1 protonu ve 1 elektronu olduğu için oraya yerleştirilmiştir.
4. Ametaller periyodik tablonun daha çok ……………….. tarafında yer alır.
Ametaller periyodik tablonun daha çok sağ tarafında yer alır.
Açıklama: Periyodik tabloya genel olarak baktığımızda sol tarafın ve orta kısmın büyük çoğunlukla metallerden oluştuğunu görürüz. Ametaller ise genellikle tablonun sağ üst köşesinde toplanmıştır. Hidrojeni unutmayalım, o solda tek başına bir ametaldir. Soygazlar da sağ en uçtadır ve ametallerin özel bir grubudur.
5. Aynı ……………….. yer alan elementlerin kimyasal özellikleri benzerdir.
Aynı grup yer alan elementlerin kimyasal özellikleri benzerdir.
Açıklama: Aynı grupta, yani aynı dikey sütunda bulunan elementlerin son katmanlarındaki elektron sayıları genellikle aynıdır. Bu durum onların kimyasal olarak birbirlerine benzer şekilde tepkime vermelerini sağlar. Örneğin 1A grubundaki tüm metaller suya atıldığında benzer tepkimeler verir.
6. Mendeleyev yaptığı çalışmalarda elementleri artan ……………….. göre dizmiştir.
Mendeleyev yaptığı çalışmalarda elementleri artan atom ağırlığı göre dizmiştir.
Açıklama: Dimitri Mendeleyev, periyodik tablonun babası olarak kabul edilir ve o dönemde bilinen elementleri artan atom ağırlıklarına göre sıralayarak harika bir iş başarmıştır. Hatta bazı elementlerin yerlerini boş bırakarak ileride keşfedileceklerini bile tahmin etmiştir! Ancak modern tablo, atom numarasına göredir.
7. ……………….. grubunda yer alan elementler tel ve levha hâline getirilebilir.
Metaller grubunda yer alan elementler tel ve levha hâline getirilebilir.
Açıklama: Bu özellik, metallerin en bilinen özelliklerinden biridir. Altından takı, demirden araba kaportası yapılabilmesi, onların dövülerek şekil verilebilmesi, yani tel ve levha hâline getirilebilmesi sayesindedir. Ametaller ise kırılgandır, bu özellik onlarda yoktur.
8. Periyodik tablonun 8A grubunda bulunan element grubuna ……………….. adı verilir.
Periyodik tablonun 8A grubunda bulunan element grubuna soygazlar adı verilir.
Açıklama: Periyodik tablonun en sağındaki 8A grubunda yer alan elementler çok kararlı bir yapıya sahiptir. Son katmanları tamamen dolu olduğu için kimseyle kolay kolay tepkimeye girmezler, yani çok “soylu” ve “asal” davranırlar. Bu yüzden onlara soygazlar (asal gazlar) deriz.
9. Periyodik tabloyla ilgili ilk çalışma ……………….. tarafından yapılmıştır.
Periyodik tabloyla ilgili ilk çalışma Johann Döbereiner tarafından yapılmıştır.
Açıklama: Periyodik tablonun uzun bir geçmişi var. Bu yolda ilk adımı atan bilim insanlarından biri Johann Döbereiner‘dir. Elementleri benzer özelliklerine göre üçlü gruplar (triadlar) hâlinde sınıflandırmıştır. Bu, günümüzdeki tablonun ilk temellerinden sayılır.
B. Aşağıda verilen ifadeler doğru ise “D”, yanlış ise “Y” yolunu izleyerek doğru çıkışa ulaşalım.
Şimdi bir bulmaca gibi, ifadelerin doğruluğuna veya yanlışlığına karar vererek doğru çıkışı bulacağız. Adım adım ilerleyelim.
Adım 1
İlk ifademiz: “Günümüzde kullanılan periyodik tabloya son şeklini Henry Moseley vermiştir.”
Evet, bu bilgi DOĞRU. Modern periyodik tablo elementlerin atom numaralarına göre sıralanır ve bu sıralamayı Henry Moseley yapmıştır. O zaman ‘D’ yolundan ilerliyoruz.
Adım 2
‘D’ yolundan gidince karşımıza çıkan ifade: “Yarı metaller oda şartlarında gaz hâlde de bulunabilir.”
Bu bilgi YANLIŞ. Yarı metaller (bor, silisyum gibi) oda koşullarında tamamen katı hâlde bulunurlar. Fiziksel olarak metallere, kimyasal olarak ise ametallere benzerler. Gaz hâlde bulunan bir yarı metal yoktur. Bu yüzden şimdi ‘Y’ yolunu takip etmeliyiz.
Adım 3
‘Y’ yolundan devam ettiğimizde son ifademize ulaşıyoruz: “1A grubundaki elementlerin tamamı metaldir.”
Bu ifadeye çok dikkat! Yukarıda da konuşmuştuk, 1A grubunun en tepesinde kim vardı? Hidrojen! Hidrojen bir ametaldir. Dolayısıyla 1A grubunun “tamamı” metal değildir. Bu ifade de YANLIŞ. Tekrar ‘Y’ yolunu izliyoruz.
Sonuç
Tüm yolları takip ettiğimizde ulaştığımız kapı 4. çıkış oldu.
Umarım herkes için anlaşılır olmuştur. Anlamadığınız bir yer olursa çekinmeden sorun. Harikasınız çocuklar, çalışmaya devam!