8. Sınıf Fen Bilimleri Ders Kitabı Cevapları Ata Yayınları Sayfa 143
Merhaba sevgili öğrencim, Fen Bilimleri dersimize hoş geldin! Gönderdiğin görseldeki soruları senin için bir öğretmen gözüyle inceledim. Hadi gel, bu soruları birlikte adım adım, kolayca anlaşılır bir şekilde çözelim.
Örnek Soru
Rabia, özdeş kaplara ilk sıcaklığı 30 °C olan saf suları koyup yandaki düzeneği hazırlıyor; ardından kaplardaki suları son sıcaklıkları 60 °C olana kadar özdeş ısıtıcılarla ısıtıyor. Rabia içinde 100 g su olan kabı daha fazla ısıtmak zorunda kalıyor.
Buna göre;
I. Rabia’nın deneyinde kütlenin ısınmaya etkisi araştırılmıştır.
II. Rabia’nın deneyinde bağımsız değişken, madde miktarıdır.
III. Rabia’nın deneyinde bağımlı değişken, sıcaklık artışıdır.
yargılarından hangileri doğrudur?
A) Yalnız I
B) I ve II
C) I ve III
D) I, II ve III
Çözüm
Bu soruyu çözebilmek için kontrollü deneylerdeki değişkenleri hatırlamamız gerekiyor. Hadi adım adım gidelim.
Adım 1: Deneyin Amacını Anlayalım (I. Yargı)
Rabia’nın hazırladığı düzeneğe bakalım. Her şey aynı, sadece bir şey farklı: kaplardaki su miktarları (yani kütleleri). Birinde 100 g, diğerinde 50 g su var. Rabia, kütlesi fazla olanı daha uzun süre ısıttığını fark ediyor. Bu demek oluyor ki, Rabia bu deneyde “Acaba kütle, bir maddenin ısınmasını nasıl etkiler?” sorusuna cevap arıyor. Dolayısıyla I. yargı doğrudur.
Adım 2: Bağımsız Değişkeni Bulalım (II. Yargı)
Bir deneyde bizim bilerek ve isteyerek değiştirdiğimiz şeye bağımsız değişken denir. Rabia bu deneyde neyi farklı tutmuş? Elbette suyun miktarını! Kaplardan birine 100 g, diğerine 50 g su koymuş. Bu yüzden deneydeki bağımsız değişken madde miktarıdır (kütledir). Yani II. yargı da doğrudur.
Adım 3: Bağımlı Değişkeni Bulalım (III. Yargı)
Bağımsız değişkene bağlı olarak değişen sonuca ise bağımlı değişken deriz. Rabia’nın deneyi, kütlenin sıcaklık artışına olan etkisini inceliyor. Her iki kaptaki suyun sıcaklığını da 30 °C’den 60 °C’ye çıkarmayı hedefliyor. Yani her ikisinde de hedeflenen sıcaklık artışı aynı (60 – 30 = 30 °C). Ancak bu sıcaklık artışını sağlamak için gereken ısı (veya süre), kütleye bağlı olarak değişiyor. Deneyin temelinde “sıcaklık artışı” kavramı olduğu ve bu artışın kütleye göre nasıl sağlandığı incelendiği için, bu deneyde sıcaklık artışı bağımlı değişken olarak kabul edilir. Bu nedenle III. yargı da doğrudur.
Sonuç:
Gördüğün gibi I, II ve III numaralı yargıların hepsi doğru. Bu durumda doğru cevabımız D şıkkı oluyor.
Pekiştiren Soru
Gönül, özdeş K, L ve M kaplarında ilk sıcaklıkları aynı olan suları, özdeş ısıtıcılarla eşit süre ısıttığında sıcaklık değişimleri grafikteki gibi oluyor.
Buna göre, K, L ve M kaplarındaki suların kütleleri arasındaki ilişki aşağıdaki grafiklerden hangisindeki gibi olabilir?
Çözüm
Bu soruyu çözmek için ısı, kütle ve sıcaklık değişimi arasındaki ilişkiyi hatırlamalıyız. Unutma, bu çok önemli bir kuraldır!
Adım 1: Soruda Verilen Bilgileri Analiz Edelim
- Özdeş kaplar ve özdeş ısıtıcılar: Bu, her kaba eşit miktarda ısı verildiği anlamına gelir.
- Eşit süre ısıtılıyor: Bu bilgi de yine her kaba verilen ısının aynı olduğunu pekiştiriyor.
- İlk sıcaklıkları aynı: Grafikteki mavi sütunların hepsinin aynı boyda olmasından da bunu anlıyoruz.
Adım 2: Grafik Verilerini Yorumlayalım
Grafiğe baktığımızda, eşit ısı verilmesine rağmen kapların son sıcaklıkları farklı olmuş. Sıcaklık artışını (mavi ile pembe sütun arasındaki fark) karşılaştıralım:
- L kabındaki sıcaklık artışı en fazla.
- M kabındaki sıcaklık artışı ortada.
- K kabındaki sıcaklık artışı ise en az.
Sıralama yaparsak: Sıcaklık Artışı (L) > Sıcaklık Artışı (M) > Sıcaklık Artışı (K)
Adım 3: Kütle ile Sıcaklık Artışı Arasındaki İlişkiyi Kuralım
Şimdi en önemli kısma geldik. Aynı miktarda ısı alan maddelerden, kütlesi az olanın sıcaklığı daha çok artar, kütlesi çok olanın ise sıcaklığı daha az artar. Düşünsene, bir cezve suyu mu daha çabuk kaynatırsın, yoksa bir tencere dolusu suyu mu? Tabii ki cezvedeki suyu!
Kısacası, verilen ısı miktarı aynıysa, kütle ile sıcaklık artışı arasında ters orantı vardır.
Bu kurala göre, sıcaklık artışı en fazla olan L kabında en az su olmalı. Sıcaklık artışı en az olan K kabında ise en çok su olmalı. Kütleleri (içindeki su miktarını) sıralayalım:
Kütle (K) > Kütle (M) > Kütle (L)
Adım 4: Şıkları Değerlendirelim
Şimdi bu sıralamaya uyan grafiği bulmalıyız.
- A) şıkkında K’nin kütlesi en büyük, M ortada, L ise en küçük. Bu bizim bulduğumuz sıralama ile tam olarak aynı!
- B) şıkkında M en büyük diyor, yanlış.
- C) şıkkında hepsi eşit diyor, yanlış.
- D) şıkkında L ve M en büyük diyor, yanlış.
Sonuç:
Doğru sıralamayı gösteren grafik A şıkkında verilmiştir.
Umarım açıklamalarım faydalı olmuştur. Fen Bilimleri dersinde başarılar dilerim!