Harika bir çalışma! Fen Bilimleri dersimizin en keyifli konularından biri olan “Fotosentez Hızına Etki Eden Faktörler” ile ilgili bu görselleri birlikte analiz edelim. Ben de 8. Sınıf Fen Bilimleri öğretmeniniz olarak sana bu grafikleri adım adım, tane tane anlatacağım.
Soru 1: Grafik 6.1’i inceleyerek su miktarının fotosentez hızını nasıl etkilediğini açıklayınız.
Merhaba sevgili öğrencim, ilk grafiğimiz suyun fotosentez için ne kadar hayati olduğunu gösteriyor. Hadi gel birlikte grafiği okuyalım.
Çözüm:
Adım 1: Grafiğin yatay eksenine (x ekseni) baktığımızda “Su miktarı (%)”, dikey eksenine (y ekseni) baktığımızda ise “Fotosentez hızı” yazdığını görüyoruz. Bu grafik bize, su miktarı değiştikçe fotosentez hızının nasıl değiştiğini anlatıyor.
Adım 2: Grafiğin başlangıcına dikkat edelim. Ortamdaki su miktarı %15’in altındayken fotosentez hızı sıfır! Yani bitki, “Yeterli suyum yoksa fotosentez yapamam.” diyor. Tıpkı bir arabanın çalışmak için belirli bir miktar benzine ihtiyaç duyması gibi.
Adım 3: Su miktarı %15’ten %70’e doğru arttıkça, fotosentez hızını gösteren çizginin de yukarı doğru yükseldiğini görüyoruz. Bu demektir ki, su arttıkça fotosentez hızı da artar.
Adım 4: En ilginç kısım ise su miktarı %70’i geçtikten sonra başlıyor. Su miktarını artırmaya devam etsek bile fotosentez hızı artık artmıyor, sabit bir çizgide ilerliyor. Çünkü bitki artık suya doymuştur ve fotosentez hızını etkileyen başka faktörler (örneğin ışık şiddeti veya karbondioksit miktarı) devreye girmiştir.
Sonuç: Su miktarı, belirli bir değere kadar fotosentez hızını artırır, ancak bu değer aşıldıktan sonra fotosentez hızına bir etkisi olmaz ve hız sabit kalır.
Soru 2: Grafik 6.2’ye göre bitkilerin fotosentez hızı hangi sıcaklık değerlerinde en fazladır? Sıcaklığın fotosentez hızına etkisini grafiğe göre açıklayınız.
Şimdi de sıcaklığın etkisine bakalım. Sıcaklık, bitkiler için tıpkı bizim gibi; ne çok üşümeyi severler ne de çok sıcaktan hoşlanırlar. Bu grafikte de tam olarak bunu göreceğiz.
Çözüm:
Adım 1: Bu grafikte yatay eksen “Sıcaklık (°C)”, dikey eksen ise yine “Fotosentez hızı”. Grafiğin şekli bir çan eğrisine benziyor, değil mi? Bu şekil bize çok şey anlatır.
Adım 2: Sıcaklık 0°C’den 30°C’ye doğru artarken, fotosentez hızının da sürekli arttığını görüyoruz. Bitki yavaş yavaş ısınıyor ve daha verimli çalışmaya başlıyor.
Adım 3: Grafiğin tam tepe noktasına bakalım. Fotosentez hızının en yüksek olduğu bir nokta var. Bu nokta, sıcaklığın yaklaşık 30°C olduğu değere denk geliyor. Bu sıcaklığa biz optimum (en uygun) sıcaklık deriz. Bitki bu sıcaklıkta en verimli şekilde fotosentez yapar.
Adım 4: Peki sıcaklık 30°C’yi geçince ne oluyor? Grafikteki çizgi hızla aşağı inmeye başlıyor. Yani aşırı sıcaklık, fotosentez hızını düşürüyor. Bunun sebebi, fotosentezde görev alan enzim adı verilen proteinlerin yapısının yüksek sıcaklıkta bozulmasıdır. Tıpkı bir yumurtayı haşladığımızda katılaşıp eski haline dönememesi gibi, enzimler de bozulunca görevlerini yapamazlar.
Sonuç: Bitkilerin fotosentez hızı, grafiğe göre yaklaşık 30°C sıcaklık değerinde en fazladır. Düşük ve yüksek sıcaklıklar ise fotosentez hızını olumsuz etkiler.
Soru 3: Grafik 6.3’ü inceleyerek hangi ışık renklerinde fotosentezin en hızlı, hangisinde en yavaş olduğunu belirtiniz. Bunun nedenini açıklayınız.
Güneş’ten gelen beyaz ışık, aslında gökkuşağındaki tüm renkleri içinde barındırır. Peki bitkiler bu renklerin hepsini aynı şekilde mi kullanır? Gelin bu grafikte cevabını bulalım.
Çözüm:
Adım 1: Grafiğimizde yatay eksende ışığın renkleri (Mor, Mavi, Yeşil, Sarı, Turuncu, Kırmızı), dikey eksende ise fotosentez hızı yer alıyor.
Adım 2: Grafikteki en yüksek tepelere baktığımızda, fotosentez hızının Mor ve Kırmızı renkli ışıklarda en fazla olduğunu net bir şekilde görebiliyoruz.
Adım 3: Grafikteki en alçak, en çukur noktaya baktığımızda ise fotosentez hızının Yeşil renkli ışıkta en az olduğunu görüyoruz.
Adım 4: Peki neden? Sebebi çok basit ve mantıklı! Bitkilere yeşil rengini veren madde klorofildir. Klorofil, kendi rengi olan yeşil ışığı sevmez, onu yansıtır. Gözümüze yansıyan ışık sayesinde biz de bitkileri yeşil renkte görürüz. Bitki yeşil ışığı yansıttığı için fotosentezde çok az kullanır. Ancak mor ve kırmızı ışığı çok iyi soğurur (emer) ve enerjiye dönüştürür. Bu yüzden bu renklerde fotosentez hızı en yüksektir.
Sonuç: Fotosentez hızı en fazlamor ve kırmızı ışıkta, en az ise yeşil ışıktadır.
Soru 4: Grafik 6.4’e göre ışık şiddetinin artması fotosentez hızını sürekli olarak artırır mı? Açıklayınız.
Son olarak, ışığın miktarı yani parlaklığı (şiddeti) fotosentezi nasıl etkiliyor, ona bakalım. “Ne kadar çok ışık, o kadar çok fotosentez” demek her zaman doğru mu sence?
Çözüm:
Adım 1: Bu grafikte yatay eksen “Işık şiddeti”, dikey eksen ise “Fotosentez hızı”nı gösteriyor.
Adım 2: Grafiğin başlangıcında, ışık şiddeti arttıkça fotosentez hızının da doğru orantılı olarak arttığını görüyoruz. Bu beklediğimiz bir durum.
Adım 3: Ancak dikkatli bakarsak, belli bir ışık şiddetinden sonra çizgi yine yatay hale geliyor, yani sabitleniyor. Bu demektir ki, ışık şiddetini daha da artırsak bile fotosentez hızı artık artmıyor.
Adım 4: Bunun nedeni, su miktarındaki duruma çok benzer. Bitkinin fotosentez yapma kapasitesi bir sınıra ulaşmıştır. Artık ortamdaki karbondioksit miktarı, su miktarı veya sıcaklık gibi diğer faktörler hızı sınırlamaya başlamıştır. Yani bitki, “Bana daha fazla ışık versen de elimdeki karbondioksit bu kadar, daha hızlı çalışamam.” demektedir.
Sonuç: Hayır, ışık şiddetinin artması fotosentez hızını
sürekli olarak artırmaz. Işık şiddeti, fotosentez hızını yalnızca belirli bir değere kadar artırır, o değerden sonra fotosentez hızı sabit kalır.
Umarım bu açıklamalar konuyu daha iyi anlamana yardımcı olmuştur. Unutma, bu grafikler Fen Bilimleri’nde sıkça karşına çıkacak, mantığını anladığında hepsi çok kolay gelecektir. Başarılar dilerim