Harika bir soru! Merhaba çocuklar, ben Fen Bilimleri öğretmeniniz. Gelin, bu 1. Bölüm Sonu Soruları’nı hep birlikte, adım adım çözelim ve konuları pekiştirelim.
A. Aşağıdaki görselde Dünya’nın Güneş etrafındaki konumları harflerle gösterilmiştir. Buna göre görsel ile ilgili aşağıdaki ifadeler doğru ise ifadenin başına “D”, yanlış ise “Y” yazalım.
Öncelikle görseli iyice bir inceleyelim. Bu görsel bize Dünya’nın Güneş etrafındaki bir tam turunu, yani bir yılı ve bu sırada oluşan mevsimlerin başlangıç tarihlerini gösteriyor. Unutmayın, Dünya’nın eksen eğikliği ve Güneş etrafındaki dolanma hareketi mevsimleri oluşturur.
K: 21 Mart (Ekinoks – Gece ve gündüz eşitliği. Kuzey Yarım Küre’de ilkbahar, Güney Yarım Küre’de sonbahar başlangıcı.)
L: 21 Haziran (Solstis – En uzun gündüz. Kuzey Yarım Küre’de yaz, Güney Yarım Küre’de kış başlangıcı.)
M: 23 Eylül (Ekinoks – Gece ve gündüz eşitliği. Kuzey Yarım Küre’de sonbahar, Güney Yarım Küre’de ilkbahar başlangıcı.)
N: 21 Aralık (Solstis – En uzun gece. Kuzey Yarım Küre’de kış, Güney Yarım Küre’de yaz başlangıcı.)
Şimdi bu bilgilere göre soruları cevaplayalım.
1. Dünya, N konumundayken Kuzey Yarım Küre’de kış mevsimi yaşanmaya başlar.
Çözüm:
Adım 1: Görselde N konumuna bakalım. N konumu 21 Aralık tarihini gösteriyor.
Adım 2: 21 Aralık tarihinde Kuzey Yarım Küre, Güneş’e en eğik açıyla ışınları alır ve en uzun geceyi yaşar. Bu tarih, Kuzey Yarım Küre için kış mevsiminin başlangıcıdır.
Sonuç: Bu ifade Doğru (D)‘dur.
2. Dünya, K ve M konumlarında iken Dünya’nın her yerinde gece-gündüz süresi eşittir.
Çözüm:
Adım 1: K (21 Mart) ve M (23 Eylül) konumları ekinoks tarihleridir.
Adım 2: Ekinoks, “eşit gece” anlamına gelir. Bu tarihlerde Güneş ışınları Ekvator’a dik açıyla düşer ve Dünya’nın her yerinde gece ve gündüz süreleri birbirine eşitlenir, yani 12 saat gece, 12 saat gündüz yaşanır.
Sonuç: Bu ifade Doğru (D)‘dur.
3. Dünya, L konumunda iken Güneş ışınları öğle vakti Oğlak Dönencesi’ne dik açıyla düşer.
Çözüm:
Adım 1: L konumu 21 Haziran tarihini gösterir. Bu tarihte Kuzey Yarım Küre’de yaz mevsimi başlar.
Adım 2: 21 Haziran’da Güneş ışınları öğle vakti Kuzey Yarım Küre’de bulunan Yengeç Dönencesi’ne dik açıyla (90°) düşer. Oğlak Dönencesi’ne ise 21 Aralık’ta (N konumu) dik açıyla düşer.
Sonuç: Bu ifade Yanlış (Y)‘tır.
4. Dünya, M konumunda iken Güney Yarım Küre’de ilkbahar mevsimi yaşanmaya başlar.
Çözüm:
Adım 1: M konumu 23 Eylül tarihidir. Bu tarih Kuzey Yarım Küre için sonbahar başlangıcıdır.
Adım 2: Yarım kürelerde mevsimler birbirinin zıttı yaşanır. Kuzey Yarım Küre’de sonbahar başlarken, Güney Yarım Küre’de ilkbahar mevsimi başlar.
Sonuç: Bu ifade Doğru (D)‘dur.
5. Dünya, N konumunda iken öğle vakti Kuzey Yarım Küre’deki cisimlerin gölgesi oluşmaz.
Çözüm:
Adım 1: N konumu 21 Aralık’tır ve Kuzey Yarım Küre’de kış yaşanır. Güneş ışınları bu tarihte Kuzey Yarım Küre’ye en eğik açıyla gelir.
Adım 2: Bir cismin gölgesinin oluşmaması için Güneş ışınlarının o noktaya tam tepeden, yani 90°’lik dik açıyla gelmesi gerekir. 21 Aralık’ta Kuzey Yarım Küre’ye ışınlar çok eğik geldiği için cisimlerin öğle vakti gölgeleri yıl içindeki en uzun seviyesine ulaşır.
Sonuç: Bu ifade Yanlış (Y)‘tır.
B. Aşağıdaki görselde 21 Haziran’da öğle vakti farklı yarım kürelerde olduğu bilinen K ve L şehirlerine Güneş ışınlarının yüzeye düşme açısı gösterilmiştir. Bu görsellere göre aşağıdaki cümleleri uygun ifadelerle tamamlayalım.
Harika bir analiz sorusu daha! Önce görselleri yorumlayalım.
Tarih: 21 Haziran
K şehri: Güneş ışınları 45° gibi eğik bir açıyla geliyor.
L şehri: Güneş ışınları 85° gibi dike yakın bir açıyla geliyor.
Adım 1: 21 Haziran tarihinde Kuzey Yarım Küre’de yaz, Güney Yarım Küre’de kış yaşanır.
Adım 2: Yaz mevsiminde Güneş ışınları daha dik açılarla, kış mevsiminde ise daha eğik açılarla gelir.
Adım 3: Bu durumda, ışınların dike yakın (85°) geldiği L şehri yaz mevsimini yaşıyordur ve Kuzey Yarım Küre‘dedir. Işınların eğik (45°) geldiği K şehri ise kış mevsimini yaşıyordur ve Güney Yarım Küre‘dedir.
Bu bilgilerle boşlukları dolduralım!
1. K şehrinde ……………….. süresi ……………….. süresinden uzundur.
Çözüm: K şehri Güney Yarım Küre’de ve 21 Haziran’da kış mevsimini yaşıyor. Kış mevsiminde geceler gündüzlerden daha uzundur.
Doğru cümle: K şehrinde gece süresi gündüz süresinden uzundur.
2. L şehrinde ……………….. mevsimi yaşanmaktadır.
Çözüm: L şehri Kuzey Yarım Küre’de ve 21 Haziran tarihinde. Bu tarih Kuzey Yarım Küre için yaz başlangıcıdır.
Doğru cümle: L şehrinde yaz mevsimi yaşanmaktadır.
3. L şehrine Güneş ışınları K şehrine göre daha ……………….. ısı enerjisi aktarır.
Çözüm: Güneş ışınları bir yüzeye ne kadar dik gelirse, o kadar fazla enerji bırakır ve o yüzeyi daha çok ısıtır. L şehrine 85° ile, K şehrine ise 45° ile geliyor. Bu yüzden L şehri daha çok ısınır.
Doğru cümle: L şehrine Güneş ışınları K şehrine göre daha fazla ısı enerjisi aktarır.
4. L şehri ……………….. Yarım Küre’de, K şehri ise ……………….. Yarım Küre’de yer alır.
Çözüm: Analizimizin en başında bulmuştuk. 21 Haziran’da yaz yaşayan L şehri Kuzey’de, kış yaşayan K şehri ise Güney’dedir.
Doğru cümle: L şehri Kuzey Yarım Küre’de, K şehri ise Güney Yarım Küre’de yer alır.
Umarım çözümler anlaşılır olmuştur. Gördüğünüz gibi, temel bilgileri ve tarihleri aklımızda tuttuğumuzda soruları yorumlamak çok kolaylaşıyor. Başarılar dilerim!